ایدهآلهایی برای از ما بهتران
امانوئل مکرون مجبور است در نهایت بپذیرد که وضعیت تبعیض و تحقیر در حومه شهرهای بزرگ وخیم است
امانوئل مکرون مجبور است در نهایت بپذیرد که وضعیت تبعیض و تحقیر در حومه شهرهای بزرگ وخیم است
آندرو هاسی
مورخ
حدود ساعت سه صبح جمعه گذشته با صدایی شبیه تیراندازی از خواب بیدار شدم. اشتباه نکرده بودم. از پنجرههای پشتی آپارتمانم در جنوب پاریس، میتوانستم اجسام آتشینی را که به سمت پلیس پرتاب میشد، تشخیص دهم و البته پاسخ فوری پلیس با استفاده از سلاحهای «فلشبال» را نیز شنیدم. سلاحی غیرمرگبار که پلیس فرانسه از آن برای کنترل شورش استفاده میکند.
تمام شب را برای پوشش خبری شورشهای خشونتآمیزی که بهطور خودجوش در سراسر فرانسه در حال وقوع بود، گذراندم. تصاویری آشنا از ماشینها و ساختمانهای آتشگرفته و نیروهای پلیس بهشدت مسلح مشاهده کردم. این تصاویر برای کسی که در چند سال اخیر اعتراضات آکنده از خشم مردم در فرانسه را تجربه کرده است، آشناست. اما آنچه در مورد این شورشها بیش از همه نگرانکننده بود، مقیاس و گستره آن بود. خشونت فقط به حومه شهرهای بزرگ محدود نمیشد، بلکه همه جا را شامل میشد، از جمله شهرهای توریستی نظیر مانند مونتارگیس و لوآره.
درست بعد از نیمهشب با این احساس ناراحتکننده به رختخواب رفتم که همه چیز در شرف بدتر شدن است. روز بعد در اطراف محله محل سکونتم قدم زدم و ویرانیهای شب قبل را از نظر گذراندم. ماشینهای سوخته، موتورسیکلتها و سطلهای زباله، کافهای که برای سیگار مورد هجوم قرار گرفته بود و یک رستوران چینی که بدون دلیل خاصی مورد حمله واقع شده بود. در گوشه خیابان Vercingétorix و Rue Alain با دو افسر پلیس که بخشی از تیمی بودند که با دوچرخه در منطقه گشتزنی میکردند صحبت کردم. رفتارشان به اندازه کافی دوستانه بود، اما در عین حال عصبانی بودند. من از آنها در مورد حادثهای که باعث شورش شد، سوال پرسیدم. همان حادثه تیراندازی توسط یک افسر پلیس که ناهل مرزوک 17 ساله را در نانتر در حومه پاریس به قتل رساند. آنها گفتند که اتفاق بدی رخ داده، اما در عین حال معتقد بودند که این اتفاق دیر یا زود رخ میداد. آنها میگفتند: «وقتی وارد برخی از این مکانها میشوید، باید هوشیار باشید. شما باید دائماً هوشیار باشید و در هر زمانی آمادگی مورد حمله قرار گرفتن را داشته باشید. باید فرض کنید که وارد یک منطقه جنگی شدهاید.»
سخنان این دو افسر جوان پلیس در یک گفتوگوی خصوصی با من دقیقاً شبیه ادبیات بیانیهای بود که توسط دو اتحادیه پلیس فرانسه صادر شد. این بیانیه که روز جمعه منتشر شد تاکید کرده است:«پلیس در حال مبارزه است زیرا این یک جنگ است.» این لفاظیهای تحریکآمیز بلافاصله توسط سیاستمداران چپگرا مورد انتقاد قرار گرفت و ژان لوک ملانشون از حزب فرانسه تسلیمناپذیر در توئیتی نوشت که اتحادیههای پلیس باید با توجه به تبعات خونینی که چنین اظهارنظرهایی میتواند به بار بیاورد، «خفه شوند». در همین حال، اریک زمور، روزنامهنگار راست افراطی که حالا سیاستمدار شده و در انتخابات قبلی ریاستجمهوری نیز نامزد شده بود، همچنان به توصیف شورشها به عنوان «نخستین درد زایمان یک جنگ داخلی» ادامه میدهد.
این اولین باری نیست که زمور و یا مارین لوپن، درباره «جنگ داخلی» در فرانسه هشدار میدهند. هر دو شخصیت سالهاست که این هشدار را بر زبان میآورند. لورن اوبرتون رماننویس راست افراطی، که یک روزنامهنگار تأثیرگذار در محافل راست افراطی نیز هست، اساساً حرفه خود را براساس چنین رخدادهایی بنا کرده است. او یک سهگانه رمان پرفروش به نام «چریک» نوشته که اساساش سناریوی تخیلی جنگ داخلی در فرانسه است. در اولین جلد از این سهگانه، جنگ داخلی در شمال پاریس آغاز میشود. داستان از اینجا آغاز میشود که چند نفر از اتباع شمال آفریقا توسط یک افسر پلیس هدف گلوله قرار میگیرند و کشته میشوند.
منطقه از فرط خشم و خشونت منفجر میشود و جریان اعتراض با هدایت رسانههای اجتماعی و رسانههای جریان اصلی، بهزودی در سراسر فرانسه گسترش مییابد. عجیب است که این تقریباً همان چیزی است که در چند روز گذشته در فرانسه اتفاق افتاده است. با این حال، ادبیات جنگ داخلی صرفاً به جریان راست افراطی محدود نمیشود. در فاصلهای نزدیک از جایی که با دو افسر پلیس گپ زده بودم، با بشیر مکرانی صحبت کردم که در آپارتمانی در یکی از بلوکهای برج خاکستری مشرف به پارکی کوچک و سرسبز زندگی میکند.
بشیر خیلی راحت میگوید: «اینطور نیست که فقط حس جنگ را داشته باشیم. واقعاً جنگ است. این یک جنگ علیه ماست. جنگ علیه مردمی که در چنین مکانهایی زندگی میکنند. من اکنون 40 سال دارم، مدرک کارشناسی ارشد دارم. خانواده دارم. اما در سراسر زندگیام مورد تبعیض و تحقیر قرار گرفتهام، همیشه پلیس مرا تحقیر کرده است و حالا این اتفاق افتاده است. مردم دیگر نمیتوانند تحمل کنند.»
اگر بپذیریم در حال حاضر جنگی در فرانسه در جریان است، میتوان گفت که حداقل در این مرحله این جنگ نمادین است، نه نظامی. در میانه هرج و مرج، آنچه که قابل توجه است، این است که شورشیان نهتنها به ایستگاههای پلیس، بلکه به تالارهای شهر، ادارات مالیاتی، مدارس و هر مؤسسه دولتی متعلق به جمهوری فرانسه حمله کردهاند. خشم بر ضد هر چیزی که جمهوری از آن دفاع میکند، متمرکز شده است. همان جمهوری که آرمانش، آرمان دموکراتیک «آزادی، برابری و برادری» است. دلیل این تحول این است که بخش بزرگی از جمعیت به حاشیه رانده شده در حومههای شهر احساس میکنند که این آرمان ایدهآل در مورد آنها صدق نمیکند و یا اینکه این آرمان، در سادهترین شکلش، دروغی بیش نیست. امانوئل مکرون در روزهای آینده با چالشهای شدیدی روبهرو خواهد شد و این چالش برقراری نظم با حداقل تلفات خواهد بود. در عین حال، او یک نیروی پلیس خشمگین و قابل کنترل دارد که باید چارهای برایش بیندیشد. همچنین خطر ادامه شورشها طی چندین هفته یا بیشتر، وجود دارد؛ درست مانند شورشی که در سال 2005 رخ داد.
با این وجود، این شورش ممکن است همان فرصتی باشد که طی آن دولت فرانسه و مردمی که در فرانسه زندگی میکنند، تأملی بلندمدت در مورد اینکه آیا جمهوری فرانسه به شکل فعلی هنوز برای اهداف قرن بیستویکم مناسب است یا نه را آغاز کنند.