اندیشکدهها
واگنر و افزایش حضور بلاروس در جنگ اوکراین
واگنر و افزایش حضور بلاروس در جنگ اوکراین
الکساندر لوکاشنکو، دیکتاتور بلاروس به نظر مشتاق است که تمام و کمال اعتبارِ نقشآفرینیاش در مقابله با شورش کوتاهمدت اما مهم واگنر را از آنِ خود کند. او در صحبتهایش درباره ماجرا، روایتی از مذاکرات با یوگنی پریگوژین، رهبر واگنر داد که رهبری قدرتمند خودش را در تضاد با مردد بودن ولادیمیر پوتین، حاکم روسیه نشان میداد. این حرکتی جسورانه از سوی لوکاشنکو بود؛ لوکاشنکویی که برای بقای سیاسی خودش اتکایی جدی به کرملین دارد. واضح است که لوکاشنکو احساس میکند ضعف ظاهری پوتین او را تشجیع کرده است و ماجرای واگنر را فرصتی برای برجستهکردن اعتبار خود میبیند، هم بهعنوان حاکمی خردمند و هم بهعنوان مذاکرهکنندهای ماهر.
روایت او قطعاً مطلوب اوست اما ممکن است لزوماً دقیق هم نباشد. در واقع به احتمال زیاد او بهعنوان پیامرسان پوتین عمل کرده است. رئیسجمهور روسیه دلایل خوبی دارد که از هرگونه گفتوگوی مستقیم با پریگوژین بهعنوان یک رهبر یاغی خودداری کند؛ پریگوژینی که خودش علناً او را خائن خوانده است. احتمالاً تصادفی هم نبوده که دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین بود که خبر رفتن پریگوژین به بلاروس را اعلام کرد و نه لوکاشنکو. این باعث شده تصویر بلاروس بهعنوان دولتی تبعه روسیه تقویت شود؛ تبعهای که بهعنوان تبعیدگاه اعضای بیآبروشده جمع نخبگان کرملین کار میکند.
بسیاری از مردم عادی بلاروس مثل لوکاشنکو مشتاق نیستند و نگرانند که آمدن سربازان واگنر، بلاروس را بیشتر به درون آشوبی میکشد که روسیه، پوتین را در بر گرفته است. اکثریت بلاروسیها در نظرسنجیها با هرگونه مداخله در جنگ مخالف بودهاند. کارگران راهآهن و فعالان دیگر در مسیر حرکت سربازان و تجهیزات روسیه خرابکاری کردهاند و داوطلبان نظامی بلاروس به اوکراینیها پیوستهاند. ماجرای تبعید جمع کثیر سربازان واگنر به بلاروس، قطعاً دغدغهها را نسبت به نقش این کشور بهعنوان شریک کوچکتر روسیه در نبرد ناکارآمدش علیه اوکراین، عمیقتر خواهد کرد. لوکاشنکو در همان اوایل جنگ به پوتین اجازه داد از بلاروس استفاده کند و همچنان به ارتش روسیه تجهیزات و مهمات میدهد و اجازه میدهد سربازان روس در پایگاههای بلاروس آموزش ببینند. اخیراً هم خبر میرسد بلاروس دریافت سلاحهای هستهای روسیه را شروع کرده است. اینها اهمیت بلاروس در راهبرد منطقهای پوتین را برجسته میکنند. حضور لوکاشنکو به پوتین در تقابل با غرب گزینههایی میدهد و اجازه میدهد نفوذ کرملین در منطقه بیشتر شود. این برای لوکاشنکو هم مناسب است که میداند تا وقتی در جنگ روسیه نقش
ضروری دارد، کرملین تنهایش نخواهد گذاشت.
چشمانداز کلی بلاروس اما اینقدر مطمئن نیست. حضور تعداد بالای سربازان واگنر در این کشور گمانهزنیها درباره حمله دوباره روسیه از قلمرو بلاروس برای تصرف کییف را بیشتر میکند. این موضوع اوکراین را مجبور خواهد کرد خطوط دفاعیاش در مرز شمالی را تقویت کند و حتی ممکن است بلاروس را به یک هدف تبدیل کند. استقرار سربازان واگنر برای اعضای اتحادیه اروپا و ناتو از قبیل لهستان، فنلاند، لیتوانی، لتونی و استونی نیز زنگ هشدار خواهد بود. خیلیهایشان الان هم بهدنبال ارتقای امنیت مرزهایشان با بلاروس رفتهاند. آمدن این نیروها به بلاروس احتمالاً منجر به پرده آهنینی تازه خواهد شد و انزوای بیشتر مردم بلاروس از جمع همسایگان اروپایی.
به احتمال زیاد، لوکاشنکو نقش اندکی در تصمیمگیری برای استفاده از بلاروس بهعنوان محل تبعید نیروهای واگنر داشته است. همزمان، او ممکن است این نیروها را وسیلهای برای حفاظت از خودش در مقابل مخالفان داخلی ببیند. لوکاشنکو همچنان در مقابل اعتراضات ضدحکومتی از نوعی که در ۲۰۲۰ کشور را در بر گرفت، آسیبپذیر است و بهخوبی میداند تصمیمش برای درگیرکردن بلاروس در حمله روسیه به اوکراین، مخالفت گسترده و عمیق دارد. دمدست داشتن هزاران سرباز واگنر ممکن است بهترین بیمه در مقابل هرگونه قیام برای سرنگونی رژیمش باشد.