نگاه نظریهپرداز/ ۱
ظهور خلیجفارس و پیامدهایش
ظهور خلیجفارس و پیامدهایش
فرید زکریا
واشنگتنپست
ظهور منطقه خلیجفارس، و بهویژه عربستانسعودی، در حال تغییر دادن شکل خاورمیانه است. اما این ظهور پیامدهای قدرتمندی نیز در سراسر جهان خواهد داشت. کشوری که در سال گذشته سریعترین و بیشترین رشد اقتصادی در جهان را داشت چه کشوری بود؟ اگر هند یا چین یا هر یک از ببرهای آسیایی را حدس زدید، در اشتباهید. پاسخ عربستان سعودی است که 7/8 درصد را ثبت کرده است. کویت و امارات متحده عربی نیز رشد سرسامآوری را ثبت کردند. چه چیزی این رونق اقتصادی را توضیح میدهد؟ جهان همچنان بهشدت به سوختهای فسیلی وابسته است. هرچند بسیاری در جهان امیدوارند این روند پایان یابد. جنگ اوکراین و تحریمها علیه روسیه اهمیت مسکو را در بازارهای جهانی نفت و گاز کاهش داده است. علاوه بر این، دو کشور دیگر تولیدکننده نفت جهان، یعنی ایران و ونزوئلا نیز تحت تحریم هستند و زیرساختهای نفتی قدیمی و رو به زوال دارند. ایالاتمتحده مقدار زیادی نفت و گاز تولید میکند، اما همچنان مقادیر زیادی وارد میکند. در نتیجه، جهان اکنون به تعداد انگشتشمار کشورهای خلیجفارس برای عرضه ثابت نفت و گاز متکی است. این شرایط احتمالاً در یک دهه آینده ادامه خواهد داشت و اگر چنین شود، خلیجفارس شاهد یکی از بزرگترین جریانهای ورودی ثروت در تاریخ خواهد بود. در حال حاضر، چهار صندوق اصلی ثروت دولتی در کشورهای حاشیه خلیجفارس تقریباً 3 تریلیون دلار دارایی انباشته کردهاند که در دو سال گذشته 42 درصد افزایش داشته است. عربستان سعودی انتظار دارد که ابزار سرمایهگذاری اصلیاش یعنی صندوق سرمایهگذاری عمومی، تا سال 2030 بیش از 2 تریلیون دلار داشته باشد و این صندوق را به بزرگترین سرمایهگذاری جهان تبدیل کند. برای آینده قابل پیشبینی، اینها مهمترین منابع سرمایه روی کره زمین خواهند بود. پیامدهای اقتصادی این ثروت در اطراف ما وجود دارد. عربستانسعودی در واقع حرف اول را در بازی گلف جهان میزند. در ژانویه، بلومبرگ گزارش داد که پادشاهی عربستان بهدنبال خرید امتیاز مسابقات فرمول 1 به قیمت بیش از 20 میلیارد دلار است. معروفترین ستاره فوتبال جهان، کریستیانو رونالدو، برای یکی از تیمهای عربستانی با مبلغ ۲۰۰ میلیون دلار در سال بازی میکند. عربستان سرمایهگذاریهای عظیمی را در صنعت بازیهای آنلاین انجام میدهد و امیدوار است که به یک بازیگر اصلی در این عرصه تبدیل شود. به تیمهای ورزشی معتبر، هتلهای لوکس در اروپا و برندهای معروف خوب نگاه کنید. پشت آنها صاحبان اهل خلیجفارس را خواهید دید. همانطور که یکی از وزیران یکی از کشورهای حاشیه خلیجفارس به من گفت، «ما زیرساختهای زیادی در کشورهای خود ساختهایم. چیزی که اکنون به دست میآید، پول نقد برای سرمایهگذاری است.» این افزایش ثروت، خاورمیانه را تغییر داده است. بازیگران مسلط در منطقه نظیر مصر، عراق، سوریه، به دلایل مختلف نظیر فقر، تفرقه و ناکارآمدی، قادر به ایفای نقشهای اصلی نیستند. خلیجفارس جایی است که به سیاستها عمل میشود. عربستان سعودی، بهویژه، یک تغییر استراتژیک بزرگ در سیاست خارجی خود ایجاد کرده است. محمد بنسلمان، ولیعهد پادشاهی سعودی، در سالهای اولیه قدرت، از ثروت کشورش به شکلی خام و سلطهجویانه استفاده کرد. او به طرق مختلف سعی کرد رژیمهای قطر، لبنان و اردن را تحت فشار قرار دهد یا سرنگون کند، و جنگی داغ در یمن و جنگ سرد با ایران به راه انداخت که هیچکدام به ثمر نرسید. در مقابل، در چند سال گذشته به نظر میرسد که او به بلوغ رسیده است، روابط خود را با قطر و اردن بهبود بخشیده، روابط دیپلماتیک خود را با ایران برقرار کرده و بهدنبال یک توافق صلح در یمن است. کشورهای خلیجفارس همگی در حال تعمیق روابط خود با چین هستند که اکنون بزرگترین مشتری منطقه است. عربستان سعودی و کشورهای حوزه خلیجفارس بهدنبال جدایی از آمریکا نیستند. آنها خواهان روابط نزدیک اقتصادی با چین و روابط امنیتی نزدیک با آمریکا هستند. آنها میخواهند بتوانند آزادانه با همه از جمله روسیه معامله کنند. آنها روابط رو به رشدی با هند دارند و حتی در حال ایجاد پیوندهای جدید با اسرائیل هستند. اکثر کشورها مایلند سیاستی را دنبال کنند که به آنها اجازه میدهد به صورت آزاد در غرب و شرق دوستان خود را مطابق با منافع خود انتخاب کنند. اگر ولیعهد به مسیری که اکنون در آن است، ادامه دهد، عربستان سعودی احتمالاً قادر خواهد بود این اقدام متعادلکننده را مدیریت کند.