اندیشکدهها
شانس آفریقا در برقراری صلح در اوکراین
شانس آفریقا در برقراری صلح در اوکراین
هیئتی متشکل از رؤسایجمهور و دیپلماتهای آفریقایی - از سنگال، اوگاندا، مصر، جمهوری کنگو، زامبیا و آفریقای جنوبی، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین را به ترتیب در مسکو و کییف ملاقات کرده و طرح صلحی برای پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین ارائه خواهند کرد. این ابتکار بسیار نادر است. رؤسایجمهور کشورهای آفریقایی بهدنبال توقف جنگ در اروپا هستند، درحالیکه نمیتوانند جنگهای موجود در آفریقا را متوقف کنند. برای آن دسته از منتقدان - که کارهای انجام شده در تلاش برای پایان دادن به درگیری در اتیوپی در سال گذشته را نادیده میگیرند - به سختی میتوان آخرین باری را به خاطر آورد که چنین هیئتی از رؤسایجمهور آفریقایی گردهم آمده باشند تا به جنگ در خاک آفریقا خاتمه دهند. آنها به مواردی در خارطوم، سودان و گوما، جمهوری دموکراتیک کنگو اشاره میکنند که در آن هرگونه تلاش برای حل مناقشه بینتیجه بود. برخی دیگر از تحلیلگران این هیئت جدید از رهبران آفریقایی را تلاشی از سوی آفریقای جنوبی برای منحرف کردن افکار عمومی از مشکلات داخلی این کشور میدانند. اما حمایت اخیر (هرچند محتاطانه) دبیرکل سازمان ملل متحد، آنتونیو گوترش، بهعلاوه واشنگتن و پایتختهای اروپایی به اندازه کافی به این ابتکار اعتبار بخشید و به آن فرصت داد. در رایگیری اخیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای محکومیت روسیه به دلیل تهاجم به اوکراین - که در 23 فوریه سال جاری، حدود یک سال پس از تهاجم تمامعیار، برگزار شد - 30 کشور آفریقایی به محکومیت روسیه رای دادند. بیستودو کشور نیز رای ممتنع دادند و فقط دو کشور از روسیه حمایت کردند. این رهبران آفریقایی، به نمایندگی از کشورهایی که به محکومیت روسیه رای دادند و کشورهایی که رای ممتنع دادند، گروهی را برای پیشنهاد طرح صلح تشکیل دادهاند. اما این طرح صلح چه میگوید؟ صادقانه این است که حرف زیادی برای گفتن ندارد. سیریل رامافوزا، رئیسجمهور آفریقایجنوبی به شکلی مبهم از آمادگی کشورهای آفریقایی و تماسهای تلفنی جداگانه صحبت کرد، اما از بیان جزئیات مهم اجتناب کرد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه گفت که مشتاقانه منتظر دیدن «ابتکارات ملموس» این هیئت است. پیوندهای روسیه با قاره آفریقا به دوران جنگ سرد و تمایل روسیه به حمایت از رژیمهای کمونیستی (در کشورهایی مانند گینه، کنگو و اتیوپی) و جنبشهای سیاسی سوسیالدموکراتیک یا سوسیالیستی (در کشورهایی مانند آفریقای جنوبی، آنگولا، موزامبیک و زیمبابوه) باز میگردد. اتحاد جماهیر شوروی بین سالهای 1970 تا 1975، چهل هزار مستشار را در سراسر آفریقا مستقر کرد و در طول جنگ سرد، حدود 60 هزار دانشجوی آفریقایی را پذیرفت. برخی از پروژههای زیرساختی بزرگ آفریقا محصول مشارکت با اتحاد جماهیر شوروی، روسیه یا شرکتهای روسی است. این پروژهها شامل سد اسوان در مصر، سد برق آبی کاپاندا و نیروگاههای برنامهریزیشده در کنگو و نیجریه است. اینها همه کشورهایی هستند که پوتین امیدوار است به آنها تکیه کند تا بتواند حمایتی را که در شمال جهانی ندارد، پیدا کند. با این حال، درحالیکه اتحاد جماهیر شوروی و بعداً روسیه از این طریق از آفریقا حمایت کردند، بعید است آفریقاییها کورکورانه خود را با روسیه هماهنگ کنند. نمیتوان نادیده گرفت که حمایت قبلی روسیه از این کشورهای آفریقایی بیشتر از تمایل به رقابت با ایالات متحده الهام گرفته شده بود تا عشق به آزادی یا آفریقا. امروزه، ناظران خارجی و افکار عمومی آفریقایی نمیتوانند هزینههای بشردوستانه ناشی از شبهنظامیان گروه واگنر روسیه در ساحل عاج، لیبی، جمهوری آفریقای مرکزی یا موزامبیک را نادیده بگیرند. همچنین دیدن جوانان آفریقایی که بهجای رفتن به دنبال رؤیای آمریکایی، فریفته شیوه زندگی روسی هستند، برای کشورهای آفریقایی دشوار است. در واقع، درست است که غرب خیلی امیدوار نیست که روسیه پیشنهاد معناداری به هیئت آفریقایی ارائه دهد اما برای روسیه اصلا دشوار نیست که خشم واقعی آفریقاییها نسبت به غرب را برانگیزد. برای روسیه و غرب، آفریقا دارایی مورد علاقه است. از آن نوع دارایی که 28 درصد از آرای سازمان ملل را در اختیار دارد. در دوره پس از جنگ سرد، آفریقا نه منابع و نه منافع ژئوپلیتیکی برای مشارکت اوکراین در آفریقا را داشت اما روسیه از چنین منافعی برخوردار بود. این باعث شد که دیدگاههای روسیه در توجیه تجاوز در آفریقا شنیده شود که در غیر این صورت نمیتوانست آن را دریافت کند. همین تاریخچه باعث شده که توجیهات روسیه در حمله به اوکراین در آفریقا گوشهای شنوایی پیدا کند. اما روابط پیچیده بین کشورهای آفریقایی با رقبای جهانی مانند روسیه، ایالات متحده و دیگران، سیاستگذاران آفریقایی را در تنگنا قرار داده است.