گام رو به جلوی چین و آمریکا
سفر آنتونی بلینکن، میتواند آغازی برای کاهش تنش میان واشنگتن و پکن باشد
سفر آنتونی بلینکن، میتواند آغازی برای کاهش تنش میان واشنگتن و پکن باشد
سفر آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا به پکن، بهترین فرصت را برای ایالات متحده و چین برای احیای روابط دیپلماتیک فراهم میکند. بلینکن قرار بود پیشتر به چین سفر کند اما تنشها میان دو کشور بر سر یک بالون جاسوسی چینی اولین سفر برنامهریزیشده بلینکن که برای ماه فوریه برنامهریزی شده بود را لغو کرد. اما برای غلبه بر ناکارآمدی اساسی در روابط بین قدرتهای پیشرو در جهان، به چیزی بیش از ظرافتهای دیپلماتیک نیاز است.
ایالات متحده سرسختانه معتقد است که اقداماتش در قبال چین خوشخیم و موجه است و چین تهدیدی است که آمریکا را به جنگ فرا میخواند. چین نیز همین موضوع را در مورد ایالات متحده باور دارد. بنابراین اگر دو کشور نتوانند این برداشتهای نادرست را اصلاح کنند و به سمت منافع مشترک تغییر جهت دهند، دیدار بلینکن تنها یک آرامش کوتاه در مسیر کلی دو کشور به سمت یک درگیری جدی خواهد بود.
مقامات دولت بایدن بارها تاکید کردهاند که خواهان شکل گرفتن «جنگ سرد» یا تقسیم جهان به بلوکهای ژئوپلیتیکی متخاصم و وادار کردن سایر کشورها به انتخاب یک طرف نیستند. با این حال، دولت آمریکا مجموعهای از سیاستها را اتخاذ کرده است که از سوی پکن - و بسیاری از کشورهای دیگر که میترسند در این میان گیر بیفتند - دقیقاً منجر به همان موارد فوق میشود. این سیاستها شامل ابتکاراتی با هدف مقابله نظامی با چین است - به ویژه پیمان AUKUS با استرالیا و بریتانیا و گفتوگوی چهارجانبه امنیتی با استرالیا، هند و ژاپن و تلاش برای گسترش نقش ناتو در آسیا.
دولت آمریکا همچنین به تغییر سیاست در مورد تایوان اشاره کرده است؛ از جمله اظهارات مکرر بایدن مبنی بر تعهد برای دفاع از تایوان و اظهارات یک مقام ارشد دولت آمریکا مبنی بر اینکه ایالات متحده تایوان را یک
«دارایی استراتژیک» برای امنیت ملی خود میداند. بهرغم اصرار دولت بایدن بر عدم تغییر سیاست ایالات متحده، این تحولات سیاست «چین واحد» آمریکا را تضعیف میکند. سیاست چین واحد یک سیاست متعادلکننده دقیق است که به حفظ خودمختاری تایوان کمک کرده و در عین حال نگرانی چینیها را در مورد پذیرش استقلال رسمی این جزیره از بین میبرد.
در زمینه اقتصادی، بایدن راه دولت ترامپ را دنبال کرده و علیه ابتکارات مختلف تجاری و توسعه چین عمل کرده و به سایر کشورها هشدار داده است که یا شرکتهای چینی مانند هوآوی را کنار بگذارند یا آماده بهخطر افتادن روابطشان با ایالات متحده آمریکا باشند و روابط خود را با ایالات متحده به خطر بیندازند. جنوب، که بیشتر آن به سرمایهگذاری چینی و زیرساختهای فناوری مقرونبهصرفه متکی است. سال گذشته، ایالاتمتحده تولیدکنندگان آمریکایی را از فروش نیمهرساناها یا تجهیزات پیشرفتهای که در تولید آنها به کار میروند، به هر شرکت چینی منع کرد، همچنین آمریکاییها از کار برای هر شرکت چینی که به دنبال تولید این محصولات است، منع شدهاند. آمریکا همچنین تهدید کرده که شرکتهای خارجی را که تلاش میکنند این ممنوعیت را دور بزنند، بهشدت مجازات میکند.
دولت بایدن این اقدامات را گامهای معقولی برای حفاظت از امنیت ملی ایالات متحده میداند و ادعا میکند که با روابط رقابتی پایدار و صلحآمیز با چین، که خواسته دولت است، کاملاً سازگار است. با این حال، رهبری چین این اقدامات را بهعنوان تهدیدی اساسی برای امنیت و رفاه ملت چین به حساب میآورد.
دیدگاه چین این است که AUKUS، ناتو و ائتلاف آمریکا در شرق آسیا، یک معماری رو به رشد با هدف مهار نظامی پکن در حال شکلگیری است و اقداماتی که اقتصاد چین را هدف قرار میدهد، ممکن است حتی تهدیدآمیزتر شود زیرا به مشروعیت داخلی دولت چین ضربه میزند.
نیاز چین به نیمهرساناهای پیشرفته، فقط یک نیاز نظامی نیست، بلکه یک بخش اصلی از استراتژی توسعه این کشور است. از آنجایی که رهبری چین بهدنبال تخلیه حباب ایجادشده در بخش املاک و مستغلات است که در سالهای متمادی در اقتصاد این کشور ایجاد شده، دولت چین امید خود را به بخش فناوری پیشرفته بهعنوان منبع جایگزینی برای رشد اقتصادی و ایجاد شغل برای تعداد روزافزون تحصیلکردههای بیکار خود معطوف کرده است. محدودیتهای فروش تراشهها به چین از سوی آمریکا نهتنها با هدف تنزل دادن چین به وضعیت دائمی رکود اقتصادی اعمال شده، بلکه همچنین خطر یک بحران مالی ویرانگر را در صورت ماندگاری حباب املاک و مستغلات این کشور افزایش میدهد و این خود میتواند به فروپاشی اقتصاد چین منجر شود.
با این حال، رهبران چین هم در این داینامیک چندان بیتقصیر نیستند. پیشرفت سریع قدرت نظامی چین - هزینههای نظامی چین بهعنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی ثابت مانده است، اما اقتصاد چین با سرعت باورنکردنی رشد کرده است - و موضع قاطعانهتر این کشور در اقیانوس آرام و در مرزهایش با هند، تهدیدی برای ثبات ساختار امنیتی آسیا است؛ ساختاری که برای چندین دهه صلح را در منطقه حفظ کرد. چین استدلال میکند که صرفاً از منافع خود در برابر چالشهای ایجادشده توسط سایر کشورهای منطقه و بالاتر از همه، اقدامات ایالات متحده برای مهار نظامی چین، دفاع میکند. دیپلماتهای چینی تا حد زیادی آن توجهی که زمانی به دیگران در منطقه داشتند را کنار گذاشته و در عوض با لفاظیهای تند، منتقدان را مورد انتقاد قرار دادهاند. درست همانطور که دولت بایدن ترس شدید چین در مورد رشد این تهدیدها را رد میکند، شیجینپینگ نیز به استدلالهای آمریکا درباره اقدامات مخرب اقتصادی بیتوجهی میکند. رهبران ایالات متحده ادعا میکنند که چین در حال رقابت ناعادلانه در اقتصاد جهانی، استفاده از قدرت و ثروت دولتی برای مزیت دادن به مشاغل چینی است و این سیاست منجر به وارد
آمدن آسیب به ظرفیت مازاد جهانی در برخی صنایع است و تمرکز نابخردانهای درباره تولیدات چین ایجاد میکند. چنین وضعیتی رونق اقتصادهای دیگر را تضعیف میکند و به چین اهرمی میدهد تا کشورهای دیگر را وادار به اجابت از خواستههایش کند. چین بهجای جدی گرفتن مشکلات اقتصادی و سیاسی که موفقیت اقتصادی چین برای ایالات متحده و دیگران ایجاد میکند، به ریاکاری دولت ایالات متحده در استفاده بیشتر و قویتر از اهرمهای اقتصادی و استفاده جاهطلبانه و بیش از حد از قدرت خود برای حفظ منافع اقتصادیاش اشاره میکند. چین معتقد است که ایالات متحده بهدنبال تغییر شکل یکجانبه اقتصاد جهانی برای حذف چین است. چین بهجای پیشنهادکردن مسیر متفاوتی که ممکن است نگرانیهای آمریکا را رفع کند، «هژمونی» ایالات متحده را محکوم کرده و تلاش خود را برای تسلط بر صنایع تولیدی پیشرفته دوچندان میکند. با این بیاعتمادی که بین دو طرف وجود دارد، هر کشور دست به اقداماتی میزند و آن اقدامات را کاملا منطقی میداند، اما این اقدامات از سوی طرف دیگر، توهینآمیز و تهدیدآمیز تلقی میشود و به این ترتیب چرخه معیوب کنش و واکنش را تسریع میکند. واشنگتن و پکن، هر کدام،
حرکت طرف مقابل را بهعنوان شاهدی بر غیرمنطقی بودن و بدخواهی تفسیر میکنند و همین تفاسیر، اقدامات تهاجمیتر را توجیه میکند. این روند میتواند در نهایت منجر به درگیری آشکار - حتی جنگ - شود. درگیریای که در نهایت هر دو کشور و کل جهان را کاملاً ویران خواهد کرد. در صورتی که رهبران چین و ایالات متحده در حل مشکلات مصمم باشند، سفر بلینکن به پکن میتواند یک آغاز خوب باشد. هر کشوری باید چگونگی ارائه تعریف از منافع و اهداف خود را جدی بگیرد و شروع به بررسی چشماندازهایی برای ایجاد نظم جهانی کنند که هر دو در آن مشارکت داشته باشند. رسیدن به چنین نتیجهای ممکن است.
تفاوت چین با قدرتی مانند روسیه در این است که پکن بهدنبال براندازی نظم جهانی نیست، بلکه به دنبال اصلاح آن در راستای منافع خود است. در واقع پکن، به اندازه واشنگتن به حفظ بسیاری از جنبههای نظام کنونی جهان علاقهمند است. برخی از تغییراتی که چین به دنبال آن است، مانند حمایت از توسعه جهانی و وزن بیشتر برای جنوب جهانی در سازمانهای بینالمللی، «نظم بینالمللی مبتنی بر قوانین» را فراگیرتر و مشروعتر میکند. البته دیگر اولویتهای چین، مانند تضعیف قدرت هنجارهای دموکراتیک و تضعیف و حقوق اقلیتها، قابل قبول نیستند و باید در برابر آنها مقاومت کرد. اگر واشنگتن بخواهد با این موارد مقابله کند، این مقابله از طریق جنگ سرد و پیگیری سیاست مهار فقط آسیب بیشتری به هنجارهای دموکراتیک وارد میکند. اینکه ایالات متحده و چین توانستند درباره سفر بلینکن به پکن به توافق برسند، نشان میدهد که هر دو طرف به گفتوگوی باز علاقهمند هستند. بلینکن باید توجه کند که چگونه سیاستهای ایالات متحده در پکن درک میشود و باید نشان دهد که واشنگتن تلاشهای واقعی چین برای کاهش تنشها را درک کرده و پاسخ متقابل به آن خواهد داد. زیرا اگر دو طرف به یک روند
تقابل ادامه دهند، آنگاه هیچ حجمی از گفتوگو برای متوقف کردن لغزش به سمت درگیری ویرانگر کافی نخواهد بود.