اندیشکدهها
نمیتوانیم «نکبت» را فراموش کنیم
نمیتوانیم «نکبت» را فراموش کنیم
کارول دانیال کَسبری
دانشمند فلسطینی علوم اجتماعی
برای فلسطینیها، روز «نکبت»، روز محزونی است، روز از دست دادن سرزمین مادری و آوارگی اجباری. امسال، هفتادوپنجمین سالگرد این مناسبت بود. «نکبت» زخمی عمیق بر جامعه فلسطینی گذاشته است. نهتنها روی آنهایی که مستقیم در نتیجهاش آواره شدند، بلکه بر آنهایی که در اردوگاههای پناهجویان یا در میان جوامع دور از وطن بزرگ شدهاند. خانوادهها و جوامع را بههم ریخته است، منجر به از دست رفتن فرهنگ و حس تعلق شده است. نکبت همچنان زخمی باز برای همه فلسطینیهاست که بهرغم گذر زمان همچنان با عواقبش مواجه میشوند. دو ماه پیش وقتی پدرم فوت کرد، دوباره این درد را حس کردم که هیچوقت عمههایم را که آواره شدند ندیدم و نمیدانم زنده است یا درگذشته است یا آیا درباره پدرم میدانستند، کسی که از زمان تولد یتیم بود. ترومای نکبت از دست دادن تمام خانواده او، تا همین امروز با قدرت حس میشود.
فرقی ندارد یک فلسطینی کجا زندگی میکند، ترومای نکبت همچنان خام و دردناک است. در تقلای کنارآمدن با ازدسترفتن میراث و شیوه زندگیشان هستند و در این حال، حس بیقدرتی که در آن دوران تاریک آنها را در چنگ گرفت، همچنان ماندگار است. غافلگیرکننده نیست که بسیاری از کهنسالان ما از حرفزدن درباره این گذشته تروماتیک خودداری میکنند، چون کلاً غیرقابلتحمل بود. والدین من هرگز دربارهاش با من حرف نزدند و من هیچوقت در مدرسه دربارهاش چیزی یاد نگرفتم. همه خانهها، همه خیابانها و همه نهادها تحت نظارت قدرت نظارتی و انتظامی اسرائیلی بودهاند.
بهعنوان یک فلسطینی که در محدوده «خط سبز» بزرگ شد، من کمکم متوجه این شدم که بسیاری از اسرائیلیها میل چندانی نداشتند که من یا مردمم را بفهمند. به نظر میرسید انگار راضیاند بپذیرند قبل از نکبت، این سرزمین خالی از سکنه بود و حالا بهحق متعلق به آنهایی است که پیشتر سرزمینی نداشتند. این باور را پذیرفتهاند که ساکنان بومی این سرزمین صرفا اعرابی بودند که اتفاقا آنجا میزیستهاند و هیچ اتصال عمیقی به سرزمین نداشتهاند. انگار اعراب در کنار یهودیانی که مالکان محق این سرزمین به شمار میآمدهاند زندگی میکردهاند، از دوران کهنی که در یاد کسی نمانده است.
فهم واقعی نکبت و ترومای مداوم را فلسطینیها تجربه میکنند، مهم است که به تجربههای آنها انسانیت داده شود. کلیدی است که فهمیده شود، پشت هر آمار، هر تیتر و هر تصمیم سیاسی، آدمهایی واقعی هستند، با داستانهایی واقعی و تقلاهایی واقعی. با گوشدادن به صداهای آنها و برجستهکردنشان میتوانیم شروع به فهم واقعی پیچیدگی و عمق تجربه فلسطینی کنیم.
جامعه جهانی باید بفهمد که تقلای فلسطینیها برای عدالت، انگیزهاش را از میلی برای دیدهشدن، شنیدهشدن و ارزشدیدن به عنوان انسان میگیرد. تقلایی برای بهرسمیتشناختهشدن، کرامت و احترام است. فراخوان با «پاککردن پاکسازیها» در این زمینه، ابرازی قدرتمند از تقلای فلسطینیها برای عدالت و بهرسمیتشناختهشدن است. اشاره به این تقاضا دارد که نکبت به رسمیت شناخته شود و تصویرش تجدید شود و نیز این تقاضا که حقوق فلسطینیان برای بازگشت به خانهها و سرزمینشان به رسمیت شناخته شود و به آن احترام گذاشته شود. فریادی است برای احیای عدالت و کرامت و نیز به رسمیت شناخته شدن مردم فلسطینی به عنوان اعضای برابر خانواده بشری.
ترومای نکبت را دیگر نمیتوان نادیده گرفت. ضروری است که دنیا و بهخصوص اسرائیل اهمیت این اتفاق را به رسمیت بشناسد و درک کند. درک مردم یهودی و فلسطینی را تجربههای تاریخی تروماتیک شکل داده است. بنیانگذاری و ظهور دولت اسرائیل در سال ۱۹۴۸ لحظه خلاصی و رستگاری اسرائیلیها بود؛ اما نکبت، فصل بستهشدهای در تاریخ نیست، برای فلسطینیانی که برای همیشه آواره شدهاند و در تبعید یا اشغال زندگی میکنند. این تروما ماندگار است و روی زندگی روزمره هر فلسطینی تأثیر دارد و به این خاطر است که نکبت را نمیتوان فراموش یا پاک کرد.
مواجهه با پیامدهای نکبت تنها راه پیداکردن راهحل و حرکت روبهجلو است. کلید رسیدن به آرامش، ثبات و وضعیت عادی در سرزمین مقدس است؛ اما این تنها به شرطی میتواند رخ دهد که اسرائیل و بقیه دنیا مسئولیت همدستیشان در آوارگی و بیتابعیتی ادامهدار مردم فلسطینی را بپذیرند. ناکامی در بهرسمیتشناختن و رسیدگی به این مسئله مانع از پیشرفت به سمت راهحلی صلحآمیز و عادلانه میشود.