اندیشکدهها
تعهد و پیشگامی، نیاز نظم هستهای
تعهد و پیشگامی، نیاز نظم هستهای
کرهشمالی، ایران، روسیه و حتی آمریکا و کرهجنوبی؛ با افزایش هشداردهنده فعالیتهای مربوط به برنامههای هستهای، اهمیت فزاینده سلاحهای هستهای و مشکلات در حوزه دیپلماسی هستهای را در سیاستهای جهانی برجسته میکنند. اما جعبه ابزار چندجانبه همچنان میتواند پاسخهای مؤثری داشته باشد. اعلام توقف حضور روسیه در نیواستارت توسط پوتین، نشانه وقفهای در مهار راهبردی تسلیحات بین آمریکا و روسیه است، اما روابط هستهای بینالمللی بهتدریج در طول چندین سال روبهنزول رفته است، با افزایش تنشها بین کشورهای مسلح هستهای و نقض یا ترک دیگر توافقات مهار تسلیحات هستهای، همچنان تعهدی گسترده درون معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای، انپیتی، به سمت خلع سلاح هستهای چندجانبه نهایی وجود دارد؛ با هنجاری قوی برای حفظ ممنوعیت آزمایش تسلیحات هستهای و نیز اصل عدم گسترش تسلیحات هستهای. اما انپیتی در معرض تهدید است، درحالیکه محیط سیاست بینالملل با چالشهای بیشتر مواجه میشود، تعداد فزایندهای از دولتها به نظر به ایفای نقشهای موجودشان در این زمینه بیمیل هستند. کره شمالی، ایران و روسیه از ارزشهای همکاری بینالمللی و حاکمیت قوانین
بینالمللی در حال فاصله گرفتن هستند و این باعث فلجشدن نظام چندجانبه میشود، بهخصوص در شورای امنیت سازمان ملل متحد. در واکنش به چنین تحولات هشداردهندهای، ایالات متحده گامهایی برای ترویج شفافیت و کاهش شانس بدفهمی برداشته است. با ادامه پخش اعلانهای جنبش نیواستارت؛ بهرغم تصمیم روسیه به توقف پخش همه اعلانهای مقرره این معاهده، بهجز برای شلیک موشکهای بالستیک. تصمیم آمریکا قدمی مثبت به سمت کاهش خطر بدفهمی است، اما با ادامه تعهد مداوم آمریکا به نیواستارت، باید انتشار عمومیتر دادهها را در نظر بگیرد یا انتشار آنها برای کشورهای بیشتر، شاید در چارچوب پی۵، تا بتواند از شفافیت بیشتر و تداوم پایبندی به معاهدات دفاع کند. چنین حرکتی اهمیت رویکرد همکاری برای رسیدگی به مشکلات پیچیده حول گسترش تسلیحات هستهای و استفاده بالقوه از آنها را برجسته خواهد کرد. هنجارها، با رعایتشان تقویت میشوند. اگر جامعه جهانی میخواهد شاهد حفظ این ارزشها باشد، مؤثرترین راه ادامه کار براساس آنهاست. کشورها باید با هم کار کنند تا تجسم ارزشهای مشترک باشند، حتی اگر همه بازیگران مشارکت نکنند. همچنین باید در نظر بگیرند چه اهرمهایی در مقابل
بازیگرانی که همکاری نمیکنند، هست که آنها را به همکاری تشویق کند. تصمیم ایران برای غنیسازی اورانیوم به سطح نزدیک به تسلیحات هستهای، ممکن است تلاشی برای افزایش فشار بر طرفهای مذاکرهاش باشد و اعلام برنامه روسیه برای استقرار سلاحهای هستهای در بلاروس ممکن است اهرمی به توافقات مهار تسلیحاتی بدهد، چون روسیه مدتهاست طرفدار برداشتن سلاحهای هستهای آمریکا است که در اروپا مستقرند. کشورها باید خود و دیگران را برای معاهدات و چارچوبها پاسخگو بدانند، حتی وقتی به نظر بیاید این توافقات جواب نمیدهند. با اینکه آمریکا و روسیه دیگر عضو معاهده آسمانهای باز نیستند، ادامه پایبندی دیگر امضاکنندگان معاهده نشانه تعهد به ارزشهای همکاری و شفافیت است. این موضوع میتواند بهعنوان مثالی برای دیگر هنجارها و ارزشها به کار بیاید. میتواند تعهداتی مشابه از کشورهایی دید که عضو پیمان جامع منع آزمایش سلاحهای هستهای، کنوانسیون سلاحهای بیولوژیک، کنوانسیون سلاحهای شیمیایی و معاهده ممنوعیت سلاحهای هستهای هستند. عضویت نشاندهنده تعهد به ارزشها بهرغم چالشها و موانعی است که امضاکنندگان در محافظت از معاهده در مقابل حملات، گسترش
اعضا و جهانیکردن قواعد بنیادینشان با آن مواجه هستند. بهعلاوه، اروپا و آمریکا نباید بگذارند که در گوشهای به دام بیفتند، بلکه باید پیشنهاد ارائه کنند و خودشان بهعنوان نمونه پیشقدم شوند تا ارزشهایی را تقویت کنند که ادعا میکنند به آنها پایبندند. راهبردهای اینبهآندر، در سیستمهای پیچیده انطباقی مانند نظم بینالمللی هستهای بیاثرند، چون کشورها دائم توسط اخلالگرترین بازیگر مجبور به مواضع واکنشی میشوند. این میتواند منجر به چرخه مداومی از بیاعتمادی و خصومت شود.
نظام بینالمللی محدود به بازی حاصلجمع صفر نیست؛ کارکردن در راستای نظامهای ارزشی تنها راه تشویق دیگران به پایبندی به آنهاست. با پیگیری شفافیت بیشتر، تقویت دیپلماسی، رشد همکاری و حفظ ارزشها و هنجارهای مشترک، جامعه جهانی میتواند تنشها را کاهش دهد.