اندیشکدهها
پیروزی دیپلماتیک اوکراین درباره گفت وگوی تلفنی شیجینپینگ و ولودیمیر زلنسکی
پیروزی دیپلماتیک اوکراین
درباره گفت وگوی تلفنی شیجینپینگ و ولودیمیر زلنسکی
شیجینپینگ، رئیسجمهور چین و ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، ۲۶ آوریل، بیش از یک ساعت تلفنی با هم صحبت کردند. در مکالمهای که اولین گفتوگوی دو رهبر از زمان آغاز حمله تمامعیار روسیه به اوکراین، بیش از ۱۴ ماه پیش بود. زمانبندی تماس چهارشنبه بحث زیادی ایجاد کرد. زلنسکی چندماهی است که به دنبال تعامل مستقیم با شی بوده است و علنا آمادگی خود را برای گفتوگو در اواخر مارس، بعد از دیدار پرسروصدای رهبر چینی از مسکو اعلام کرد؛ اما اوایل آوریل، شی حاضر نشد مشخص کند که کی برنامه دارد با همتای اوکراینیاش تماس بگیرد و به جایش گفت؛ این مکالمه «وقتی شرایط و زمان درست باشد» اتفاق خواهد افتاد.
مشخص نیست که چرا پکن تصمیم گرفت الان شرایط مناسب گفتوگویی تازه با کییف است. تازهترین تحولات دیپلماتیک، قطعا تأثیر چندانی در قانعکردن بدبینها نداشتهاند، نسبت به اینکه چین میانجی صلح معتبری است. لو شای، سفیر چین در فرانسه، جمعه گذشته در پاریس خودمختاری اوکراین را زیر سؤال برد و تلویحا اشاره کرد که همه کشورهای شوروی سابق فاقد «جایگاه مؤثر تحت قانون بینالملل» هستند. نظرات او واکنش منفی دیپلماتیک شدیدی ایجاد کرد که در آن اوکراین موضع سفیر چین را «غریب» خواند و مقامات ارشد در دیگر پایتختهای پساشوروی، خواستار توضیحات فوری شدند.
وزیر خارجه چین در تلاشی برای آرامکردن تنشها رسما از صحبتهای اوایل هفته سفیر شای فاصله گرفت و تأیید کرد که به استقلال همه دولتهای پساشوروی احترام میگذارد. تماس چهارشنبه شی به زلنسکی ممکن است در پکن بهعنوان فرصتی دیده شده و برای ترمیم صدمات حاصل از این رسوایی و تغییر توجهات بینالمللی باشد، به سمت تلاش چین، برای پیشرفت به سمت صلح حاصل از مذاکره.
از زمان شروع حمله تمامعیار روسیه در اوایل ۲۰۲۱، چین به دنبال این بوده است که خودش را بیطرف نشان دهد. همزمان، پکن از محکومکردن روسیه بابت این جنگ خودداری کرده است و به جایش ترجیح داده درکی محتاطانه از اقدامات روسیه ابراز کند و همزمان انتقادات بابت نقش ادعایی غرب در تحریک این درگیری مطرح کند. برنامهای ۱۲ قسمتی که در فوریه ۲۰۲۳ [اواسط زمستان گذشته] منتشر شد، اولین مداخله عمده چین بود، اما این سند مبهم نتوانست توجهات جدی به خود جلب کند.
تلاش چین برای اینکه خود را در جایگاه میانجی بیطرف قرار دهد، به شکلی اجتنابناپذیر به واسطه ارتباطات نزدیک این کشور با کرملین تضعیف شدهاند. مسکو و پکن در طول یک دهه گذشته، روابط خود را به شکل قابلتوجهی تقویت کردهاند، بهخصوص پس از اشغال کریمه توسط روسیه در سال ۲۰۱۴ و مداخله نظامیاش در منطقه دونباس، در شرق اوکراین. پس از سفر رسمی شی به مسکو در مارس ۲۰۲۳، چین گفته است که این رابطه دوجانبه اکنون «اهمیتی کلیدی در صحنه جهانی و آینده بشریت یافته است.» همزمان، دیگر مقامات چینی تلاش کردهاند که اهمیت ارتباطات پکن با مسکو را کمتر نشان دهند. فو کونگ، سفیر چین در اتحادیه اروپا در گفتوگویی اوایل آوریل با نیویورکتایمز رد کرد که چین در این جنگ سمت روسیه باشد و موضعگیریهای رسمی پیشین درباره «دوستی بدون محدودیت» بین دو کشور را بهعنوان حرفی که «چیزی جز حرف» نبوده است، کنار زد. این دیپلمات همچنین بیان کرد چین اکنون یا در آینده به روسیه سلاح نخواهد داد که در اوکراین استفاده کند.
درحالیکه تصمیم چین برای تماس با کییف، حرکتی است که از آن استقبال میشود، شواهد اندکی وجود دارد که بگوید پکن در حال حاضر در موضعی است که میانجیگر صلحی پایدار باشد. هم روسیه و هم اوکراین همچنان صحبتها درباره توافقی مصالحهآمیز را رد میکنند، مسکو خواستار بهرسمیت شناخته شدن ادعایش درباره حدود ۲۰ درصد از قلمرو اوکراین است و اوکراین اصرار بر رفع کامل اشغال از کشورش دارد. بهرغم این موانع، مکالمه چهارشنبه بین زلنسکی و شی به هر حال شایان توجه است. این تماس یک پیروزی دیپلماتیک برای اوکراین بود و نشانهای از تمایل چین به اینکه بهعنوان نیرویی جهانی برای صلح دیده شود، به جای یک متحد روسیه. این موضعگیری ممکن است در ماههای پیش رو اهمیت بیشتری پیدا کند، اگر تحولات میدان نبرد، فرصتهایی فراهم کنند که گفتوگوهایی جدی اتفاق بیفتند.