اندیشکدهها
اوکراین و مسئله پسگرفتن کریمه
اوکراین و مسئله پسگرفتن کریمه
استیون سستانوویچ
پژوهشگر مسائل روسیه و اوراسیا
رهبران کییف میگویند مصمم هستند همه قلمرویی را که در حمله سال گذشته روسیه از دست دادهاند پس بگیرند و نیز مناطقی مثل کریمه که در ۲۰۱۴ تصرف شدند. سیاستگذاران واشنگتن مرتب اصرار میکنند که درباره اهداف جنگی اوکراین تنها اوکراین تصمیم میگیرد، اما مرددند که چنین اهداف بزرگی ممکن است از ظرفیت نظامی اوکراین فراتر باشد. نگران این هم هستند که حتی شاید پوتین، برای حفظ این شبهجزیره در دریای سیاه آماده استفاده از سلاحهای هستهای باشد. پسگرفتن کی یف به لحاظ نظامی پروژه سخت و بلندپروازانهای خواهد بود؛ اما اهمیت نظامی کریمه تنها بهعنوان جایزهای که باید به دست آورد، نیست. این منطقه، همچنین منطقهای برای آمادهسازی عملیات روسیه در جبهه جنوبی اوکراین هم هست، یعنی جایی که امکان بالایی دارد سرنوشت ضدحمله کییف آنجا تعیین شود. رهبران نظامی اوکراین به دنبال سلاحهای دوربردی هستند که بتواند مانع از این شود که این شبهجزیره بهعنوان پناهگاه امنی برای روسیه عمل کند. این مسئله البته بعید است پسگرفتن کریمه را راحتتر کند، اما میتواند در پیروزی ضدحمله نقشی بسزا ایفا کند. تعهد سیاسی اوکراین به پسگرفتن کنترل کریمه چقدر
است؟ نظرسنجیها نشاندهنده اجماعی تقریبی به نفع احیای مرزها به وضعیت پیش از سال ۲۰۱۴ هستند. با این حال مقامات اوکراین این را هم میدانند که ادغام مجدد این منطقه در کشور آسان نخواهد بود. کریمه همواره در صحنه سیاسی اوکراین وضعیتی خارقعادت داشت: تا یک دهه پس از استقلال مرکزی برای باقیمانده آرای حزب کمونیست بود و در یک دهه بعد از آن، سنگری برای حمایت از «حزب مناطق» به رهبری ویکتور یانوکوویچ، رئیسجمهور اسبق اوکراین که در سال ۲۰۱۴ به روسیه گریخت. صدها هزار شهروند روسی هم در طول ۹ سال اشغال در این منطقه ساکن شدهاند. بعضی مقامات اوکراین با اندیشه همین تحولات، شروع به فراخوان برای اخراج گسترده و «سمزدایی» از کریمه کردهاند، فرايندی که پتانسیلی جدی برای قراردادن کییف در تقابل با دولتهای غربی دارد. پس آیا همه این حرفها درباره پسگرفتن کریمه تنها لفاظی ای پوچ است؟ نه لزوما. این حرفها هدف و سودی دارد. وقتی روسیه سرمایهگذاری گستردهای در سنگرسازی در کریمه میکند و نیروی انسانی محدودش را در دفاع از شبهجزیره خرج میکند، منابع را از بقیه تلاشهای جنگی به این سمت منحرف میکند و این مستقیما در خدمت منافع اوکراین
است. اگر موضعگیریهای علنی درباره پسگرفتن کریمه به مستحکمکردن اتحاد ملی اوکراین کمک کند، این هم مثبت است. همچنین با تکرار ادعاهای سرزمینی که اکثریت قاطع دولتهای دنیا بهرسمیت میشناسند، رهبران کییف، کریمه را لااقل به برگه چانهزنی مهمی در هرگونه مذاکرات محتمل تبدیل میکنند.
اما اینکه هدف دارند به این معنا نیست که خطر ندارند. این قدر گفتن از یکیسازی دوباره قلمرو بهوضوح باعث شده است دولتهای غربی در ارسال سلاحهای دوربرد به اوکراین بیمیلتر باشند. همچنین تبدیل کریمه به یک آزمون تعیینکننده در وطنپرستی ممکن است انعطافپذیری اوکراین در گفتوگوهای آینده را محدود کند. همچنین ممکن است باعث شود نفوذ روسهایی که طرفدار جنگیدن تا آخر کار هستند، از این هم بیشتر شود. آیا اوکراین میتواند خطرات حاصل از صحبتها درباره کریمه را محدود کند؟ ضدحملهای که بهجای پسگرفتن مستقیم شبهجزیره، روی شکستنِ «پل زمینی» به کریمه در امتداد ساحل دریای سیاه تمرکز کند، خطرات و هزینههای عملیات را کاهش و نگرانیهای غرب درباره گزینههای هستهای را تسکین خواهد داد. حامیان اوکراین بعید است به حملات به مناطق پشتی کریمه اعتراض کنند. آنها منطق نظامیشان را میفهمند. محدودیتهای سیاست داخلی مانع هر رهبری در اوکراین برای موافقت رسمی با رهاکردن همه ادعاهای قانونی درباره کریمه خواهد شد. از این لحاظ، ادبیات فعلی دیپلماسی آینده را محدود نخواهد کرد؛ با این حال، فضای مانور قابلتوجهی باقی میگذارد، شاید به این شکل که
گفتوگوها درباره وضعیت نهایی کریمه را به تاریخی در آینده موکول میکند. ضدحملهای موفق موجی از اعتمادبهنفس ملی ایجاد خواهد کرد و همزمان احساس خستگی ملی را کاهش خواهد داد. چالش پیش روی رهبران اوکراین یافتن راهی خواهد بود برای کنترل و استفاده از این احساسات قوی برای بهدستآوردن نتیجهای که شبیه پیروزی است، اما لب مرز اهداف حداکثری این کشور، توقف میکند.