اندیشکدهها
چشمانداز همکاری چین و روسیه
چشمانداز همکاری چین و روسیه
حسین سیاحی در یادداشتی در وبسایت شورای روابط خارجی نوشت:«از آغاز جنگ در اوکراین، پشتیبانی قابلتوجه غرب از کییف اوضاع را برای مسکو دشوار کرد. بهاینسبب، روسیه به جهت بحرانهای میدانی و همچنین مشکلات اقتصادی و تدارکاتی جنگ، روی حمایت دوستان خود حساب ویژهای باز نمود. هزینهی جنگ و فشار تحریمهای شدید غرب علیه روسیه سبب شد که این کشور برای جبران و بازگشت تعادل به چین، یکی دیگر از بازیگران تعیینکننده صحنه بینالملل و منطقهای نزدیکتر شود. مشهود است که به سبب جنگ در اوکراین، همکاریهای چین و روسیه افزایش یافته است. اگرچه نباید فراموش کرد که دوطرف منافع متضاد و تقابلی و رقابتهای قابل ملاحظهای با یکدیگر دارند اما نقاط اشتراک دیگری نیز وجود خواهد داشت که میتواند زمینهساز همکاری دوطرف باشد. همکاریهایی که البته نگرانی غرب را برانگیخته است. چالشهای امنیتی مسکو برای نظم بینالملل کنونی بهرهبری غرب اگرچه برای پکن اثرات مخرب اقتصادی و سیاسی بههمراه خواهد داشت اما سبب نخواهد شد که چین حمایت خود از روسیه را نادیده بگیرد. مشخص است که این چالشها برای چین هزینهآور است اما روسیه را به چین نزدیکتر و همچنین ایالاتمتحده را تحت فشار قرار خواهد داد و این موارد در راستای منافع پکن قرار دارند. همانطور که در سال 2014 میلادی و همزمان با بحران کریمه، همکاریهای اقتصادی چین و روسیه تشدید و قرارداد انتقال 38 میلیارد مترمکعب گاز از خط لوله «قدرت سیبری» به ارزش 400 میلیارد دلار میان طرفین امضا گردید، جنگ فعلی در اوکراین نیز زمینهساز افزایش حجم مبادلات تجاری میان طرفین گردیده است. بهطور مثال، درحالیکه تجارت روسیه و آمریکا به نصف تقلیل یافته است، تجارت چین با روسیه به عدد 127 میلیارد دلار رسیده است. هرچند پوتین در سال گذشته میلادی و در نشست همکاریهای شانگهای آشکارا اعلام کرد که چین نگرانیهایی نسبت به جنگ روسیه در اوکراین دارد و چین نیز از ارائه برخی وامها به روسیه امتناع نمود اما در عین حال، دو طرف به شکل فزایندهای تجارت فیمابین را گسترش دادند. در فوریه سال گذشته یک شراکت بدون محدودیت میان پکن و مسکو امضا گردید و دو طرف تلاش نمودند که ارزهای ملی خود را در فرمول تجاری خود وارد نمایند تا از این طریق وابستگیشان به غرب کاهش یابد. علاوه بر این، در بخش انرژی و به سبب نیاز چین به منابع و روسیه به درآمد بیشتر، دوکشور قراردادهایی را به امضا رساندهاند که حاکی از تمایل طرفین به قدم برداشتن در مسیر توسعه روابط بود؛ قدمهایی که هرطرف دلایل خاص خود را برای برداشتن آنها دارد. همانطور که ذکر گردید، روسیه برای روشن نگاه داشتن ماشین جنگی خود در اوکراین به درآمد نیازمند است و همزمان با تحریمهای غرب علیه این کشور، چین دست مسکو را خواهد گرفت. البته که این پشتیبانی برای روسیه نیز دارای نتایج منفی و قابلتاملی خواهد بود اما به هر ترتیب اقتضای شرایط، کرملین را مجاب نموده که بیش از پیش خود را به اژدهای سرخ نزدیک نماید. در مقابل، چین نیز علاوه بر نیاز به انرژی روسیه، برد و دامنه حضور منطقهای و فرامنطقهای خود را نیز افزایش خواهد داد و همچنین فشار و چالش روسیه بر نظم بینالملل و غرب را به تماشا خواهد نشست. علاوه بر این، شکست روسیه در جنگ اوکراین برای چین ناگوار خواهد بود. با شکست روسیه، قدرت چالشگری اغلب امنیتی روسیه تا حدی از بینخواهد رفت و همچنین ممکن است این کشور مسیر سازش با غرب و دور شدن تدریجی از چین را طی نماید. موردی که تحت هیچ شرایطی منافع پکن را محقق نخواهد کرد. هرچند ذکر این نکته حائز اهمیت است که به همین اندازه نیز پیروزی روسیه هم میتواند برای چین چالشبرانگیز باشد. چین و روسیه این فرصت را خواهند داشت که در توسعه قدرت نظامی خود نیز اقدام نمایند. بهطوریکه روسیه قدرت چین بهخصوص قدرت زیردریایی این کشور را توسعه دهد و پکن نیز توان سرمایهگذاری و صنعتی خود را به فناوری تسلیحاتی روسیه تزریق نماید. علاوه بر همکاریهای ذکرشده، در ماه آینده میلادی، دوکشور به همراه آفریقای جنوبی، تمرین دریایی مشترکی را در خلیج ریچارد برگزار خواهند کرد. این اقدام که توسط سه کشور عضو بریکس صورت خواهد پذیرفت، میتواند سبب تقویت هویت بریکس بهعنوان یک بازیگر تاثیرگذار جهانی باشد که انتقاد ایالاتمتحده را نیز به همراه داشته است.»