اندیشکدهها
سیاست روسری در ترکیه
سیاست روسری در ترکیه
اندیشکده موسسه میدلایست نوشت، اردوغان آنچه را که «بسته دموکراتیزاسیون» نامید، اعلام کرد. براساس این بسته سیاسی، ممنوعیت چنددههای حجاب زنان در بسیاری از نهادهای دولتی لغو شد. یک ماه بعد، زمانی که چهار نماینده زن با روسری وارد پارلمان ترکیه شدند، بسیاری فکر کردند که جنجال طولانیمدت در مورد این موضوع بالاخره به پایان رسیده است. اما روسری اخیراً و زمانی که رهبر حزب سکولار اپوزیسیون جمهوریخواه خلق (CHP)، کمال قلیچداراوغلو، اعلام کرد که قانونی برای حمایت از این حق ارائه خواهد کرد، به مرکز بحثهای سیاسی ترکیه بازگشت. این اقدام قلیچداراوغلو با هدف جلب توجه بخشهای محافظهکار کشور در آستانه انتخابات آتی ژوئن ۲۰۲۳، واکنشهای زیادی را از سوی کاربران سکولاریست توئیتر، سازمانهای زنان و احزاب اپوزیسیون برانگیخت و روشن کرد که نگرانیهای اجتماعی پیرامون این موضوع هنوز حل نشده است. زنانی که روسری به سر میکنند نگرانند که در صورت بهقدرت رسیدن مخالفان، حقوقی را که در دوران اردوغان بهدست آورده بودند، از دست بدهند. در آن سو، سکولارها نگرانند که قانون پیشنهادی قلیچداراوغلو راه را برای حجاب اجباری هموار کند. کلید رفع این
ترسها، درج قانون حق انتخاب زنان است. فقط در این صورت است که کشور میتواند آزادیها را برای همه گسترش دهد.
هم ممنوعیت حجاب توسط سکولارها و هم «بسته دموکراتیزاسیون» اردوغان که این ممنوعیت را لغو کرد بهنام رهایی زنان راهاندازی شد. با این حال، در واقعیت، هر دو بهدنبال تحمیل نسخه خود از زن ایدهآل بر جامعه بودند. برای پدر بنیانگذار ترکیه، مصطفی کمالآتاتورک، زن ایدهآل «زن جمهوریخواهی» بود که نماینده دیدگاه او از یک دولت مدرن، غربی و سکولار باشد. آتاتورک میخواست از طریق اصلاحات از بالا به پایین جامعه سنتی را به یک جامعه غربی تبدیل کند. نمادهای عمومی مانند لباس، سنگبنای این تغییر اساسی شد. انتظار آتاتورک این بود که «زن جمهوریخواه» به تحول مدرن و سکولار ترکیه کمک کند. البته اصلاحات بنیادین آتاتورک بهطور قابلتوجهی حقوق مدنی و سیاسی زنان را گسترش داد. در اوایل دهه 1920، زنان در ترکیه حق انتخاب همسر، طلاق و حضانت فرزندان را بهدست آوردند. به آنها امکان دسترسی به آموزش و حق رای و شرکت در انتخابات شهرداری و ملی داده شد. همه این اصلاحات، دیده شدن زنان را در عرصه عمومی افزایش داد. با این حال اصلاحات آتاتورک نتوانست زنان را بهطور واقعی رهایی بخشد. اصلاحات آتاتورک، قوانین و مقررات جدید برابری جنسیتی را تضمین نکرد و
بهجایش پدرسالاری اسلامی امپراتوری عثمانی را با یک پدرسالاری سکولار جایگزین کرد. یکی از دلایل اصلی این تداوم، تعریف آتاتورک از زن بود. او مادری را مهمترین نقش زنان میدانست و از تغییرات ایجادشده توسط دولت نه بهعنوان تلاشی برای گسترش حقوق آنها در سطح فردی، بلکه بهعنوان وسیلهای برای تربیت مادران و همسران «روشنفکر» دفاع کرد. در نتیجه این اصلاحات، «زن جمهوریخواه» با لباس «غربی» و با موهای بیپوشش به نماد هویت مدرن، غربی و سکولار جمهوری جدید ترکیه تبدیل شد، درحالیکه در آن سو مطیع دولت و تعریفش از سیاست بود. اصلاحات آتاتورک مشکلات دیگری نیز داشت. این اصلاحات فقط توسط زنان شهری و طبقه متوسطی پذیرفته شدند که علیه بخشهای بزرگی از زنان روستایی، طبقه پایینتر و سنتی که روسری میپوشیدند، تبعیض قائل میشدند. در آن سو، قوانین و سیاستهای تحمیلشده توسط نخبگان سکولاریست در سالهای بعد، مانند ممنوعیت استفاده از روسری در موسسات دولتی از جمله دانشگاهها، که پس از کودتای نظامی 1980 اعمال شد، حقوق اساسی زنان محجبه را نقض کرد. زمانی که اردوغان این ممنوعیت را در سال 2013 لغو کرد، بسیاری این اقدام را بهعنوان یک تحول حیاتی
که آزادیها و دموکراسی را تقویت میکند، تحسین کردند. بهرغم گامهای مترقی که در مورد مسئله روسری برداشته شده است، امروزه زنان در ترکیه از نظر مشارکت در کار، رهبری، دسترسی به منابع مالی، آزادیهای مدنی و سیاسی، آموزش و بهداشت در وضعیت بدتری قرار دارند. سال گذشته گزارش شکاف جنسیتی جهانی مجمع جهانی اقتصاد که این عوامل را اندازهگیری میکند، ترکیه را در بین 156 کشور در رتبه 133 قرار داد. دیدگاههای اردوغان در مورد زنان دلیل اصلی این عقبنشینی است. او هرگز واقعاً قصد آزادی دادن به آنها را نداشت، چه روسری بر سر داشته باشند یا نه.