اندیشکدهها
سیاست واشنگتن در قبال پکن و ریاض
سیاست واشنگتن در قبال پکن و ریاض
اندیشکده شورای آتلانتیک نوشت، رشد روابط چین و عربستان پیامدهایی گستردهتر دارد. حضور پیوسته در حال گسترش چین در خاورمیانه و شمال آفریقا، از سال 2013 بهشدت تشدید شده است. چشمانداز چگونگی انطباق خاورمیانه و شمال آفریقا در استراتژی جهانی پکن بهعنوان یکی از مهمترین مشارکتهای منطقهای چین، بسیار حائز اهمیت است. در عین حال، امکان ایجاد اختلال در این پیوند نیز وجود دارد. تاثیر چین بر روابط عربستانسعودی با ایالات متحده، بهعنوان مهمترین متحد پادشاهی سعودی، حائز اهمیت است. ماهیت رقابتی روابط ایالاتمتحده و چین مورد توجه قرار گرفته است و با ورود شرکتهای چینی به بخشهای حساس اقتصاد عربستان سعودی، این امر واکنش واشنگتن را برانگیخته است.
درحالیکه روابط ایالاتمتحده و عربستان سعودی همیشه مشکلات خودش را داشته، اما همچنان ستون مرکزی سیاستهای دفاعی و خارجی پادشاهی عربستان است. رهبران سعودی باید سودمندی تعامل با پکن را در برابر تهدید بیگانهکردن واشنگتن بسنجند و تعادلی ظریف ایجاد کنند. گسترش روابط دوجانبه چین و عربستان در نتیجه منافع متقابل، چشمانداز استراتژیک در حال تحول و ماهیت مکمل ابتکارات سیاسی، یعنی طرح کمربند راه چین و چشمانداز عربستان سعودی 2030 بوده است. برای چین، عربستانسعودی موقعیت ژئواستراتژیک مهمی را در اختیار دارد. این کشور در جهان اسلام دارای اهمیت و یک ابرقدرت انرژی است و همه اینها روابط با پادشاهی عربستان را به ستون مرکزی سیاست خاورمیانهای پکن تبدیل میکند. از نظر عربستان سعودی، چین بزرگترین شریک اقتصادی است. این کشور، هم از نظر تجارت انرژی و هم بهعنوان منبع سرمایهگذاری در پروژههای چشمانداز 2030 عربستان حائز اهمیت است. این تصور که تعهد ایالات متحده به منطقه محل تردید است، تعامل با دیگر قدرتهای فرامنطقهای را برای ریاض مهم میکند. البته عربستان سعودی همچنان بهشدت به ایالاتمتحده متکی است و چشمانداز خروج آمریکا از
خلیجفارس، تهدیدات قابل توجهی را برای عربستان به همراه خواهد داشت. سیاست ایالاتمتحده دچار تناقض است. از یک سو واشنگتن مواضع روشنی مبنی بر تمایل به محدود کردن دخالتاش در منطقه اتخاذ کرده و از سوی دیگر بهطور همزمان متحدان خود را مجبور به انتخاب بین روابط با واشنگتن و پکن کرده است. در چارچوب تهدیدات امنیتی لاینحل و رقابتهای شدید سیاسی و ایدئولوژیک منطقهای، چین ممکن است برخی از جنبههای سیاست خود در قبال عربستان سعودی را در درازمدت ناپایدار ببیند.
پکن باید تصمیم بگیرد که با توجه به تنشهای فزاینده میان آمریکا و چین، میخواهد خاورمیانه را به صحنه رویارویی قدرتهای بزرگ تبدیل کند یا خیر. از آنجایی که قدرت ایالاتمتحده در این صحنه احتمالاً در سالهای آینده از چین فراتر خواهد رفت، عاقلانه است که پکن بر گسترش روابط اقتصادی، دیپلماتیک و فرهنگی خود با عربستان سعودی تمرکز کند. رهبران عربستان سعودی نیز باید در مورد چگونگی مدیریت موثر رویکرد متوازن بین واشنگتن و پکن تصمیماتی اتخاذ کنند. ریاض ممکن است با تسریع در تعامل با چین، در برابر خروج آمریکا از خود محافظت کند، اما باید مراقب باشد که تلاشهایش در واقع به داینامیکی که میخواهد از آن اجتناب کند، منجر نشود. ایالاتمتحده میتواند نگرانیهای عربستان در مورد برنامهریزی برای ترک منطقه را با نشان دادن شفاف تعهد خود به همکاری با شرکای خود، بهویژه عربستان سعودی و در عین حال تقویت نقش اقتصادی و توسعهای که در منطقه ایفا میکند، کاهش دهد. سیاستگذاران در واشنگتن باید «خط قرمزهای» واضحی را برای عربستان سعودی و بقیه منطقه در رابطه با روابط روبهرشد خود با چین تعیین کنند و در صورت عبور از این خطوط قرمز، پیامدهای آن را
روشن کنند.
در عین حال، ایالات متحده باید توضیح دهد که چرا این «خطوط قرمز» موجه هستند. در نهایت، تصمیمگیرندگان در ایالات متحده باید بدانند که منافع و اهداف چین همیشه در تضاد با منافع ایالاتمتحده نیست. ایالاتمتحده باید با چین همکاری کند تا برنامهای مشترک برای منطقه ایجاد کند که راههای همکاری این دو را مشخص میکند. آمریکا باید به صراحت اعلام کند میخواهد در صورت امکان از تبدیل شدن خلیجفارس به صحنه رویارویی قدرتهای بزرگ جلوگیری کند؛ رویاروییای که در سالهای آینده ممکن است رخ دهد.