اندیشکدهها
روسیه در بالکان چقدر نفوذ دارد؟
روسیه در بالکان چقدر نفوذ دارد؟
اندیشکده شورای روابط خارجی نوشت: «قدرتهای بزرگ جهان قرنهاست که بر سر کشورهای بالکان با یکدیگر رقابت میکنند. روسیه مدتهاست که نقشی پیشرو داشته و از متحدان اسلاو و مسیحیان ارتدوکس در صربستان و دیگر کشورهای منطقه حمایت کرده است. تجزیه یوگسلاوی در دهه 90 و درگیریهای پس از آن، کشورهای بالکان را در اولویتبندی سیاستهای کشورهای اروپایی قرار داد. اکنون با گذشت دو دهه از جنگهای یوگسلاوی، توافقنامههای سیاسی که بهمنظور ایجاد توازن میان گروههای بیشمار قومی و مذهبی ایجاد شده بودند، بهشدت متزلزل شدهاند. کارشناسان میگویند درحالیکه بیشتر کشورهای منطقه بهدنبال مشارکت بیشتر با اتحادیه اروپا و سازمان پیمان آتلانتیکشمالی هستند، مسکو سعی میکند با استفاده از اهرمهای فشاری که در دست دارد مانع تحقق این تلاشها شود. اما با این حال جنگ ولادیمیر پوتین در اوکراین میتواند رویه روسیه در کشورهای بالکان را تضعیف کند. مسکو مدتهاست که با حمایت از متحدان صربی تلاش میکند نقشی در برقراری توازن قوا داشته باشد؛ هدفی که قرنها قدمت دارد و به دوران امپراتوری روسیه برمیگردد که روابط فرهنگی، سیاسی و مذهبی نزدیکی را با کشورهای بالکان ایجاد کرده بود. زمانیکه قدرتهای غربی کاتولیک و امپراتوری اسلامیعثمانی برای کنترل منطقه با یکدیگر رقابت میکردند، روسیه خود را متحد و حامی اسلاوهای مسیحی ارتدوکس بهویژه در بلغارستان، رومانی و صربستان نشان داد. در دوران پوتین، روسیه بهدنبال بازپسگیری نقش خود بهعنوان دلال قدرت در سیاستهای اروپا رفت تا خود را بهعنوان نیرویی قابلتوجه در صحنه جهانی نشان دهد. همانطور که استانیسلاو سکریرو، کارشناس امنیت اتحادیه اروپا مینویسد کشورهای بالکان موضوع اصلی مناقشات پوتین برای چندقطبی کردن نظام جهانی است تا در مقابل نظام تکقطبی که آمریکا بهوجود آورده، مقابله کند. پیشرویهای ناتو همچنین یکی از انتقادهای اصلی پوتین از غرب است. پوتین معتقد است که رهبران کشورهای غربی به وعده خود برای عدم پیشروی به سمت شرق عمل نکردهاند و برخلاف آن بهدنبال محاصره روسیه و نابودی آن هستند. مسکو از روابط نزدیک خود با کشورهای بالکان بهعنوان ابزاری برای جلوگیری از عضویت آنها به ناتو و اتحادیه اروپا استفاده میکند و در عین حال آن را راهی برای نمایش قدرت نیروی دریایی خود در دریای مدیترانه میبیند. مثلا مونتهنگرو در سال 2017قبل از آنکه به عضویت ناتو دربیاید، دارای تنها بنادر باقیمانده در دریای آدریاتیک بود که متعلق به این ائتلاف نبود. رویکرد روسیه در یافتن ابزارهای کمهزینه و نامتقارن متمرکز است تا سرعت ادغام کشورهای بالکان به نهادهای غربی را کاهش دهد و در عین حال روابط خود با صربستان و گروههای صربی در سراسر منطقه را عمیقتر کند. در واقع روسیه بهدنبال بهرهبرداری از شکاف شدید منطقهای و تشدید تنشها میان جوامع قومی و مذهبی است. علاوه بر آن، دولت روسیه شرکتهای تحت کنترل دولت شامل غول انرژی گازپروم و بانک دولتی اسبربانک را بسیج میکند تا سرمایهگذاریهایی را در سراسر منطقه انجام دهد و نفوذ سیاسی خود را تقویت کند. مسکو همچنین ثابت کرده که در محو کردن حد و مرزها بین فعالیتهای رسمی و غیررسمی دولتی مهارت دارد و اغلب حمایتهای خود را از طریق گروههای نیابتی هدایت میکند. روسیه نفوذ خود را از طریق مجموعهای از شیوههای غیردولتی مانند حمایت از باشگاهها، مدارس، تیمهای ورزشی، مکانهای مذهبی، رسانهها و بازنشستگان تقویت میکند. پرورش این قدرت نرم، با وجود انکارهای کرملین، اهرم فشاری را در سطح گستردهای از جامعه در اختیار روسیه قرار میدهد. افزایش روابط نظامی دوجانبه باعث شده تا صربستان تسلیحات بیشتری مانند سامانههای دفاع هوایی، سلاحهای ضدتانک و هواپیماهای بدون سرنشین را از روسیه خریداری کند. ارتش روسیه و صربستان تمرینات نظامی مشترک انجام میدهند و برخی از قانونگذاران آمریکایی میگویند که یک مرکز بشردوستانه روسی در شهر نیش در صربستان مرکزی برای فعالیتهای اطلاعاتی در کل منطقه است.»