اندیشکدهها
چهار درسی که باید از لیبی آموخت
چهار درسی که باید از لیبی آموخت
اندیشکده چتم هاوس نوشت، عبدالله باتیلی در ماه سپتامبر بهعنوان نماینده ویژه سازمان ملل در لیبی منصوب شد؛ هشتمین نماینده سازمان ملل از سال 2011 که تلاش میکند راهحلی برای برونرفت از بحران حاکمیتی لیبی پیدا کند. او با چالشهای جدیای مواجه است. وضعیت سیاسی در لیبی با ظهور مجدد دولتهای رقیب و تشدید جناحبندیها همچنان در بنبست قرار دارد. باتیلی در 15 نوامبر به شورای امنیت سازمان ملل گفت: «به نظر میرسد همه همنظر باشند که نهادهای لیبی با بحران جدی مشروعیت مواجه هستند. همچنین در مورد نیاز به هماهنگی ابتکارات دیپلماتیک دوجانبه و چندجانبه و ائتلاف برای حمایت از تلاشهای سازمان ملل اتفاق نظر وجود دارد.» هر دو گفته باتیلی درست، اما دومی متزلزل است. گرچه باتیلی به ارزیابی گزینههای خود ادامه میدهد، ممکن است زمان کمی برای شفافسازی برنامههای خود داشته باشد. انتصاب باتیلی آغازگر موجی از فعالیتهای سیاسی بوده است. خالد المشری، رهبر شورای عالی دولتی و عقیله صالح، رئیس مجلس نمایندگان لیبی در اواخر ماه اکتبر اعلام کردند که با از سرگیری مذاکرات درباره برگزاری انتخابات موافقاند و بر حمایت خود از روند جایگزینی رهبری
از طریق نهادهای مستقل، تاکید کردند.
در روزها و هفتههای اخیر گزارشهایی مبنی بر اینکه آنها به توافق بر سر تشکیل دولت جدید نزدیک شدهاند نیز منتشر شده است. عبدالحمید الدبیبه، نخستوزیر دولت وحدت ملی لیبی، برنامههای خود را ارائه کرده است که نشان میدهد دولت او یک همفکری عمومی را در مورد مسیر انتخابات انجام خواهد داد. با این حال، تعداد کمی از مردم حرف او را قبول میکنند، زیرا او قبلا از قول خود مبنی بر عدم شرکت در انتخابات و نیز ایجاد زمینه برای پایاندادن به گذار سیاسی عدول کرده است. شورای ریاست «دولت وحدت ملی» بر دستور خود برای آشتی ملی تمرکز کرده است؛ فرآیندی که از زمان سرنگونی قذافی در سال 2011 هنوز تحقق پیدا نکرده است. شورای ریاست «دولت وحدت ملی» همچنین در قلب برخی از پیشنهادات بینالمللی برای شکستن بنبست سیاسی قرار دارد. این شورا با صدور فرمانی برای تصویب قانون انتخاباتی و اساس قانون اساسی، میتواند مجلس نمایندگان و شورای عالی ایالتی را دور بزند، موضوعی که احتمالا مورد اعتراض قرار میگیرد. باتیلی که از همه جهت، همه در تلاش برای لابی با او هستند، باید تصمیماتی دقیق در مورد گزینههای در دسترس بگیرد. او برای اینکه بتواند درست تصمیم بگیرد،
باید چهار درس از گذشته لیبی بیاموزد.
اول، باتیلی باید مراقب تله توافقات موقت باشد. هر طرحی از سال 2011 برای انتقال قدرت در لیبی بهدنبال ایجاد یک دولت «موقت» بوده است و تکتک آنها فراتر از اختیارات خود عمل کردهاند. دولت وحدت ملی، فقط آخرین نمونه است. واقعیت ساده این است که به محض اینکه بحث در مورد یک دولت موقت مطرح شود، صحبت در مورد هر طرح انتقالی به پسزمینه میرود، چون رهبران با جدیت تلاش میکنند تا وضعیت موقت خود را دائمی کنند. دوم، باتیلی باید بپذیرد که گروه فعلی از رهبران نهادی، مشروعیت خود را از دست دادهاند و نمیتوان برای یافتن راهحلی پایدار به آنها اعتماد کرد. مدتهاست که وظایف مجلس نمایندگان و شورای عالی دولتی منقضی شده است و دولت وحدت ملی به دستوری که به آن داده شده، احترام نمیگذارد. سوم، باتیلی باید اطمینان حاصل کند که کشورهای کلیدی خارجی در کنار تلاشهای او هستند. مصر معتقد است که میتواند نفوذ قابل توجهی بر صالح، رئیس مجلس نمایندگان داشته باشد و با کنار گذاشته شدن او مخالفت خواهد کرد. از سوی دیگر، ترکیه روابط نزدیکی با دولت دبیبه دارد و رویکرد جایگزینی دولت وحدت ملی را پیش از توافق در مورد یک فرآیند انتخاباتی فاقد اعتبار
میداند. باتیلی باید با دقت حرکت کند تا مانع از شکست تلاشهایش توسط بازیگران خارجی شود. چهارمین و مهمترین درسی که باتیلی باید بیاموزد این است که توافق بین دو نفر کافی نیست. باید اجماع گستردهتری ایجاد شود. برای انجام دادن این کار، او باید با جدا شدن از پارادایم فعلی، تعداد نمایندگان را برای مذاکره، گسترش دهد.