به بریتالیا خوش آمدید
لیز تراس، نخستوزیر انگلیس بعد از شش هفته از مقام خود استعفا کردهفتهنامه اکونومیست در تحلیل خود از استعفای تراس ساختار سیاسی انگلیس را با ایتالیا مقایسه کرد
لیز تراس، نخستوزیر انگلیس بعد از شش هفته از مقام خود استعفا کردهفتهنامه اکونومیست در تحلیل خود از استعفای تراس ساختار سیاسی انگلیس را با ایتالیا مقایسه کرد
ترجمه: مجتبی پارسا
خبرنگار گروه بینالملل
اکونومیست
لیز تراس، نخستوزیر ۴۷سالۀ بریتانیا عصر پنجشنبه و پس از ۴۵روز ریاست بر دولت، استعفای خود را از این مقام اعلام کرد. استعفای او پس از برداشتن مجموعهای از گامهای اشتباه رقم خورد؛ بهویژه اجرای یک برنامه اقتصادی که منجر به سقوط ارزش پوند بریتانیا و آشفتگی دولتاش شد و نهتنها انتقاد مخالفان دولت، بلکه همحزبیهایش را هم در پی داشت و منجر به استعفای دو تن از اعضای ارشد کابینهاش نیز شد.
تراس که بهطور رسمی در ۶سپتامبر از سوی الیزابت دوم، ملکه فقید بریتانیا به این مقام منصوب شده بود، در حالی این پست را ترک میکند که احتمالا از او به عنوان «یکی از مصیبتبارترین» نخستوزیران این کشور یاد خواهد شد. استعفای تراس پس از سپری شدن شبی پرحادثه در پارلمان این کشور رقم خورد؛ جایی که بسیاری از نمایندگان، سیاستهای اقتصادی دولتاش را بهشدت محکوم کردند و با صدای بلند خواستار کنارهگیری او شدند.
لیز تراس با وعدۀ ایجاد تغییرات اساسی و تقویت بنیۀ اقتصادی کشور بر سر کار آمد و اعلام کرد که با کاهش نرخ مالیاتها و افزایش نرخ رشد اقتصادی، یک دوران خوش پسابرگزیت رقم خواهد زد.
اما سیاستهای او در عمل کاملا شکست خورد، چراکه اولین وزیر دارایی دولتاش یعنی کواسی کوارتنگ (دوست و متحد سیاسیاش) از یک برنامۀ اقتصادیای رونمایی کرد که هنوز بودجه آن تامین نشده بود. کواسی کوارتنگ در چارچوب همین برنامه، از کاهش مالیاتها بهمیزان ۴۵میلیارد پوند (۴۸ میلیارد یورو) همچنین اعطای یارانه برای انرژی با هدف کمک به خانوارها خبر داد؛ اقدامی که باعث شد هزینههای استقراض دولت افزایش یابد و بانک مرکزی انگلیس - که سیاستهای تراس با استراتژی آن برای مبارزه با تورم کاملا در تضاد بود - بهطور اضطراری مداخله کند و صندوق بینالمللی پول نیز این کشور را توبیخ کند.
نتیجه اینکه، کواسی کوارتنگ از مقاماش برکنار شد و تراس نیز سعی کرد با عقبنشینی از طرح «کاهش مالیات بر درآمد ثروتمندان» همچنین انتصاب رقیب سیاسی پیشین خود یعنی جرمی هانت به جای کوارتنگ، بازارها را آرام کند.
جرمی هانت نیز تقریبا همه سیاستهای جنجالبرانگیز کوارتنگ را لغو یا معکوس کرد تا از تبعات منفی آنها بکاهد. اما این «برگشت به عقب» نیز نتوانست کمکی به اقتصاد آشفته کشور کند و بهاینترتیب پادشاهی بریتانیا همچنان با پیامدهای منفی این طرح از جمله تورم بیسابقه و افزایش نرخ وام مسکن دست به گریبان است.
این سیاستها بریتانیا را دچار بزرگترین بحران اقتصادی خود از زمان اجرای برگزیت کرد و محبوبیت سیاسی لیز تراس را نیز بهطور بیسابقهای کاهش داد؛ بهطوری که براساس نظرسنجیهای موسسه YouGov محبوبیت او به «منفی ۷۰» رسید. به این ترتیب تراس به نامحبوبترین رهبر حزب محافظهکار در تاریخ بریتانیا تبدیل شد و در مقابل، محبوبیت حزب اپوزیسیون یا همان چپ میانه «کارگر» افزایش یافت.
افزایش محبوبیت «حزب کارگر» تا به آنجا بود که رهبر آن پس از استعفای خانم تراس، خواستار برگزاری انتخابات سراسری شد. تراس از منتقدان سرسخت ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و جنگ او در اوکراین بود؛ به همین دلیل نیز یکی از اولین واکنشها به استعفای او را مسکو داشت. ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه اعلام کرد بریتانیا هرگز چنین رسواییای از یک رهبر ندیده است و افزود که تراس به دلیل «بیسوادی فاجعه بارش» در یادها خواهد ماند.
در سال 2012، لیز تراس و کواسی کوارتنگ، دو نفر از نویسندگان جزوهای به نام «بریتانیای زنجیرگسسته» نسبت به اتفاقاتی نظیر آنچه در ایتالیا روی داد، هشدار دادند. تورم در خدمات عمومی، رشد اقتصادی کم، بهرهوری پایین: مشکلات ایتالیا و کشورهای جنوب اروپا در بریتانیا وجود داشت. 10سال بعد از آن جزوه، خانم تراس و آقای کوارتنگ در تلاشی ناموفق برای هدایت بریتانیا به مسیری متفاوت، کمک کردند که این مقایسه، اجتنابناپذیر شود. بریتانیا هنوز هم به شدت تحت تاثیر رشد اقتصادی ناامیدکننده و نابرابری کیفیت زندگی در مناطق مختلف است. اما این کشور همچنین تحت تاثیر بیثباتی سیاسی مزمن و فشار بازارهای اوراق قرضه، دچار مشکل شده است. به «بریتالیا» (ترکیب بریتانیا و ایتالیا) خوش آمدید.
مقایسه بین این دو کشور مقایسه دقیقی نیست. بین سالهای 2009 تا 2019، نرخ رشد بهرهوری بریتانیا دومین نرخ رشد از پایین، در کشورهای گروه هفت بود، اوضاع ایتالیا اما به مراتب بدتر بود. بریتانیا کشور جوانتری است و اقتصاد رقابتیتری دارد. مشکلات ایتالیا تا حدی ناشی از حضور در داخل باشگاه کشورهای اروپایی است؛ مشکل بریتانیا، تا حدی بهخاطر بیرون بودن از باشگاه اروپاییها است. مقایسه بازده اوراق قرضه این دو کشور نیز گمراهکننده است. بریتانیا دارای بدهی کمتر، واحد پولی و بانک مرکزی مختص به خود است. بازار گمان میکند که شانس ورشکستگی بسیار کمتری نسبت به ایتالیا دارد. اما اگر «بریتالیا» یک حقیقت آماری نباشد، چیزی واقعی را به تصویر میکشد؛ اینکه بریتانیا در سالهای اخیر از سه جهت به ایتالیا نزدیکتر شده است.
اول و واضحتر از همه، بیثباتی سیاسی که ایتالیا را از سایر کشورهای اروپایی متمایز کرده، بریتانیا را نیز کاملا دربر گرفته است. از زمان پایان دولت ائتلافی در می 2015، بریتانیا درست مثل ایتالیا، چهار نخستوزیر (دیوید کامرون، ترزا می، بوریس جانسون و لیز تراس) داشته است. این کشورها احتمالا در آینده نزدیک در هماهنگی کامل باقی خواهند ماند.
انتظار میرود جورجیا ملونی به عنوان نخستوزیر جدید در رم سوگند یاد کند. آینده خانم تراس نمیتوانست بیثباتتر از این باشد. طول عمر وزیران اکنون بر حسب ماه محاسبه میشود: از ماه جولای، بریتانیا چهار وزیر دارایی داشته است. وزیر کشور این هفته پس از فقط 43 روز از سِمَتِ خود استعفا داد. با افزایش هرجومرج، اعتماد به سیاست رو به افول بوده است: 50 درصد از بریتانیاییها در سال 2010 به دولت اعتماد داشتند و اکنون اعتماد به دولت به کمتر از 40 درصد رسیده است. در ایتالیا این عدد از 17 واحد درصد به چهار واحد درصد کاهش یافته است.
دوم، همانطور که ایتالیا در طول بحران منطقه یورو، بازیچه بازارهای اوراق قرضه شد، بازارهای اوراق قرضه اکنون نیز به وضوح مسئول وضعیت بریتانیا هستند. محافظهکاران شش سال گذشته را صرف تعقیب رویای افزایش قدرت بریتانیا کردهاند. در عوض کنترل را از دست دادهاند. سیلویو برلوسکونی در سال 2011 پس از بهدردسر افتادن بروکسل و برلین، از قدرت در ایتالیا برکنار شد. آقای کوارتنگ به دلیل واکنش بازار به بسته کاهش مالیات بدون بودجه او، از سِمَتِ خود بهعنوان وزیر خزانهداری اخراج شد.
در حال حاضر، تاجران اوراق قرضه، اختیاردارِ سیاست دولت بریتانیا هستند. جرمی هانت، صدراعظم جدید، بیشترِ کاهشهای مالیاتی را از بین برده و بهدرستی تصمیم گرفته که طرح تضمین قیمت انرژی دولت را از آوریل 2023 بازطراحی کند؛ تصمیماتی که او برای پر کردن حفرههای باقیمانده در امور مالی عمومی، با در نظر گرفتن بازارها، باید اتخاذ کند.
همانطور که ایتالیاییها نگران اوراق قرضه دولتی هستند، بریتانیاییها نیز در نحوه تاثیرگذاری اوراق قرضه بر همهچیز، از هزینه وام مسکن گرفته تا حقوق بازنشستگیشان، دچار مشکل شدهاند. در ایتالیا نهادهایی مانند ریاستجمهوری و بانک مرکزی مدتهاست که بهعنوان خاکریزی در برابر سیاستمداران عمل کردهاند؛ چیزی که اکنون در بریتانیا هم وجود دارد. بانک انگلستان با پایان دادن به خرید اضطراری اوراق قرضه در 14 اکتبر، دولت را مجبور کرد که مسیر خود را سریعتر بازگرداند. آقای هانت نمیتواند با دفتر بودجه که یک ناظر مالی است، مخالفت کند. این نهادها پیش از این محدودیتهایی برای نمایندگان منتخب داشتهاند، اما اکنون این زنجیر محدودیتها بهطور آشکار و محکم بسته شده است.
سوم، مشکل رشد پایین اقتصادی بریتانیا ریشهدارتر شده است. ثبات سیاسی پیششرط رشد است، نه چیزی که بهتر است باشد. دولتهای ایتالیا برای انجام هر کاری تلاش میکنند. همین امر در مورد دولتهای کوتاهمدت در بریتانیا نیز صادق است. وقتی تغییر رهبر و دولت همیشه نزدیک است، شخصیتها جایگزین سیاست میشوند. برخی به بوریس جانسون لقب «بوریسکونی» (شبیه برلوسکونی) داده بودند. او با ادامه حضور در صحنه سیاسی، ممکن است این مقایسه را واضحتر کند. اگرچه نظم مالی باید بازارهای اوراق قرضه را آرام کند، به خودی خود نمیتواند منجر به افزایش رشد شود. جرمی هانت به عنوان بخشی از یک برنامه مالی میانمدت که در 31 اکتبر رونمایی میشود، در تلاش برای متعادل کردن دخلوخرجها است. صرفهجویی در پول با صرف هزینه کمتر در زیرساختها برای نرخ بهره پرداختی به اوراق قرضه خوب است اما به رشد اقتصاد کمکی نمیکند.
دست دولت برای کاهش خدمات عمومی باز نیست و نمیتوان خیلی این خدمات را کاهش داد. بهتر است دولت بریتانیا «قفل سهگانه» را که دستوری سخاوتمندانه برای افزایش مستمریهای دولتی است، کنار بگذارد و از راههای معقولتری پول جمع کند: مثلا حذف وضعیت مالیاتی «non-dom» یا افزایش مالیات بر ارث. افزایش مالیات بر درآمد بهتر از بازگرداندن افزایش سهم بیمه ملی است که صرفا بر عهده کارگران است.
در حال حاضر، همه چیز در جهت بریتالیاتر شدن بریتانیا است. نمایندگان حزب محافظهکار در آشفتگی و نابسامانی هستند - که خود را در رایگیری پرهرجومرج درباره شکستها و نیز در شایعات استعفاهای بیشتر نشان میدهد- و دوباره درگیر توطئههایی هستند که نخستوزیرشان چقدر میتواند دوام بیاورد. خانم تراس شببه لَری شده بود. گربهای که در خیابان داونینگ و در دفتر نخستوزیری بریتانیا زندگی میکند اما هیچ قدرتی ندارد. مشخص بود که نمایندگان محافظهکار تصمیم میگیرند که تراس را کنار بگذارند، فقط زمان آن مشخص نبود. حالا خودشان باید به دنبال جانشین باشند. اما چرا نمایندگان حزب محافظهکار به نابودی خود رای دادند؟ چون وقتی پارلمان قادر به ایجاد یک دولت کارآمد نیست، وقت آن است که به سراغ رایدهندگان بروند.
برگزاری انتخابات مشکلات ایتالیا را حل نکرده است. اما دلیلی وجود دارد که در مورد بریتانیا، یعنی جایی که بیثباتی سیاسی اکنون یک بیماری تکحزبی است، امیدوارتر باشیم. محافظهکاران به دلیل فرسودگی ناشی از برگزیت و فرسودگی محض 12سال قدرت، تقریبا غیرقابل کنترل شدهاند. لیز تراس حق داشت که رشد اقتصادی را بزرگترین مشکل بریتانیا معرفی کند. با این حال، رشد اقتصادی به برنامههای خارقالعاده و اقدامات مهیب بستگی ندارد، بلکه به دولت باثبات، سیاست متفکرانه و وحدت سیاسی بستگی دارد. محافظهکاران در وضعیت فعلی خود، نمیتوانند چنین چیزی را ارائه دهند.