بوریس جانسون برمیگردد؟
درخواستها برای بازگشت نخستوزیر سابق به قدرت و در عین حال برگزای انتخابات سراسری بالا گرفته است
درخواستها برای بازگشت نخستوزیر سابق به قدرت و در عین حال برگزای انتخابات سراسری بالا گرفته است
گابی هینسلیف
گاردین
در یک چشم بر هم زدن، تاریخ میتواند لیز تراس را به فراموشی بسپارد. بعد از ماجراهایی که در چند روز گذشته اتفاق افتادند، آیندگان از لیز تراس به عنوان یک پاورقی سورئال در سیاست بریتانیا یاد خواهند کرد. نام تراس به عنوان رهبری که شش هفته روی کار بود در تاریخ انگلستان ثبت میشود که حتی قدمت نخستوزیریاش از عمر یک کاهوپیچ کمتر بوده است (شوخی ویدیویی که از طرف روزنامه دیلی استار دستبهدست میشود). کسی که همچنان وعده میدهد سود و زیان اقتصادی را به نقطه برابری میرساند؛ حتی در کوتاهمدت.
حالا 24ساعت بعد از اینکه تراس خود را فردی مبارز و نه ترسو معرفی کرد، از سمت خود استعفا داد و مهمترین مبارزه خود را آغاز کرد. بحث و گفتوگو میان اعضای حزب محافظهکار بر سر انتخاب جانشین تراس داغ شده است. به نظر میرسد این روند همانند میراث برگزیت، فارغ از اینکه شرایط هرچقدر بد باشد، یک نفر همیشه وجود دارد که میتواند آن را بدتر کند. تهدید خشمبرانگیز، عصبانیکننده و کاملا غیرقابل بازگشت بوریس جانسون نشاندهنده همین موضوع است.
اتفاق بدتر دومین وزیر دارایی تراس، جرمی هانت است. هانت در شش روز و نیمی که به عنوان سرپرست برای یک نخستوزیر ناپایدار خدمت کرد، روزنهای از امید را باز کرد. او حداقل بودجه سمی تراس را کنار گذاشت، بازارها را به روشی که بدون شک باعث حفظ پول خانوارها میشد، به ثبات رساند، یک یا دو عملگرا را به کابینه آورد و به حزبش اداره مملکت با خونسردی را نشان داد. اما هانت برای به اتمام رساندن عملیاتی که اجرای آن در هر زمانی به شدت جاهطلبانه خواهند بود و برای اینکه بتواند حزبش را به سرعت سر عقل بیاورد، زمان کافی نداشت. الان هم جنگی ناخوشایند برای کنترل کشور آغاز خواهد شد.
هانت برای رهبری حزب اقدام نمیکند. به نظر میرسد وقتی که هانت، وزیر امور خارجه پیشین انگلستان، اعلام کرد که برای بازگشت او به دولت تراس به دنبال هیچ هدف سیاسی نیست، راست میگفت. انتظار میرود در روزهای آینده در روندی که به نظر میرسد ادای تمرین دموکراسی را درمیآورد، یکی دیگر از اعضای حزب محافظهکار، بدون رایگیری از مردم، جایگزین نخستوزیر محافظهکار پیشین شود که توسط مردم انتخاب نشده بود. اما اینبار دیگر احیای نیمهکاره حزب میانهروی محافظهکار درباره این ایده که برگزیت هیچوقت به درستی امتحان نشد و هر آن چیزی که بوریس جانسون میتواند از تخت آفتاباش در جزایر کارائیب وصله پینه کند، چال میشود. پرونده تحقیقاتی درباره بوریس جانسون به خاطر دروغ گفتن به پارلمان همچنان ادامه دارد. حقیقت آشکار این است که هر موقع رهبر جدید حزب محافظهکار مشخص شود باید یک انتخابات سراسری برگزار شود. اما اول از همه محافظهکاران باید جنم کافی برای مقاومت در برابر بازگشت رهبر پیشین یا هر کسی شبیه به او را داشته باشند.
این فرصت بزرگ برای حزب محافظهکار پیشآمده تا جلوی فرصتطلبان را بگیرد. به مدت شش سال، تنها چیزی که در سیاست بریتانیا اهمیت داشته موضعگیری موافق با برگزیت بوده است. گبیهینسلیف در روزنامه گاردین مینویسد ما تحت حکومت دولتهایی کار کردیم که در بهترین حالت در لیست دسته سوم عوامگرایان قرار داشتند که معمولا به قدرت نزدیک نمیشوند و در بدترین حالت، متشکل از افراطگرایان و متعصبان بودهاند. در دولت انگلستان افراد نالایق و بدتری نیز رشد کردند. ترزا می قدرت کافی برای اخراج آنها را نداشت و بعد از می برای جانسون نیز اهمیت خاصی نداشتند. حزب کارگر درباره برگزیت بسیار محتاطانه عمل کرده است. باقیماندههای حزب محافظهکار استعفا دادند و با انتخابهای بد پیشین، مجموعهای از افراد بیاستعداد بر جای ماندهاند. حالا آن دسته از نمایندگانی باید شرمنده باشند که میدانستند تراس تمایلی به اداره حکومت ندارد، اما بههرحال از او حمایت کردند. آنها حدس میزدند که تراس گزینه رادیکالیشده برگزیت است و امیدوار است که بتواند شغلی در دولت به دست آورد. شرمندگی همچنین برای نمایندگانی است که سطح توقع را آنقدر پایین آوردند که هر اتفاقی امکانپذیر شود. حمایت جانسون از تراس نیز دو جنبه داشت: یکی برای جلوگیری ازبهقدرت رسیدن ریشی سوناک و یکی به خاطر اینکه وقتی که تراس شکست بخورد، راه بازگشت جانسون به قدرت باز میشود.
روزنامههای راستگرا بهشدت به تراس پرداختند و او را بزرگ کردند تا جایی که برای وامهای خانههای مخاطبان این روزنامه صدها پوند در ماه خرج گذاشت. ویدیویی از چارلز واکر که کرسی محافظهکار در مجلس را دارد منتشر شد که نشان میدهد ناگهان در برابر «افراد بیاستعدادی که گزینه درست را انتخاب میکنند» طغیان میکند؛ واکنشی که در فضای مجازی دست به دست شده است. آنها حالا قرار است در رایگیری میان اعضای حزب محافظهکاری شرکت کنند که قبلا جانسون و تراس را روی کار آورده بود.
در سخنرانی استعفای لیز، هیچ آثاری از ندامت دیده نمیشود. او به یک «دستوری» اشاره کرد که فکر میکند به او داده شده (با اینکه هیچوقت از سوی کشور نبوده) تا اقتصاد را با مالیات پایین احیا کند و فرصتهای خیالی برگزیت را به حداکثر برساند. این یک بهانه آشکار برای کسی بود که میخواهد شعلههای آتش را زنده نگه دارد. در عین حال هر نامزد میانهرویی که تلاش کند ادامه راه هانت را برود به کودتا متهم میشود؛ با اینکه هیچکس برای عضویت دوباره به اتحادیه اروپا تلاش نمیکند و هدف اصلی جنبشی که موافقان برگزیت مانند مایکل گوو و ریشی سوناک را دربرمیگیرد حرکت رو به جلو و فراتر از برگزیت است تا با چالشهای جدید اقتصادی که تراس از خود به ارث میگذارد روبهرو شود.
با این حال موافقان برگزیت در حزب محافظهکار تهدیدی را به درستی احساس کردند که در صورت بازگشت سیاستهای مجاور با واقعیت در برابر برتری حزب خود قرار میگیرد. شخصی مثل جانسون میتواند بیرحمانه روی این موج سوار شود.
بعید است که محافظهکاری میانهرو به شیوه هانت و در این شرایط سیاسی بتواند دولتی را تشکیل دهد که رایدهندگان حزب کارگر به آن تمایل داشته باشند. اما این موضوعی نیست که محافظهکاران در جهت آن پیش روند. در عین حال معیاری نیست که بتوان قضاوتشان کرد.
استراتژی هانت اساسا این بود که تا 31 اکتبر تراس را در سِمتاش حفظ کند و از اثرگذاری هرگونه رقابت پیشبینینشدهای برای رهبری که بازارها را به وحشت میاندازد جلوگیری کند. هانت در عین حال یک بسته کمکی معرفی کرد تا سرمایهگذاران را متقاعد کند که تجربه عجیب و غریب بریتانیا با برنامههای اقتصادی تراس به پایان رسیده است. این استراتژی زمانی شکست خورد که ساختمان شماره 10 با شیطنتهای پارلمانی حزب کارگر بر سر مسئله فرکینگ همراه شد تا جایی که وندی مورتون، معاون وزیر خارجه پارلمان انگلستان اول استعفا داد و بعد استعفایش را پس گرفت.
31 اکتبر ضربالاجل هانت برای ارائه کردن 40میلیارد پوندی بود که بر اثر افزایش مالیات و کاهش هزینهها به دست میآمد تا چالههایی که کواسی کوارتنگ ایجاد کرده بود را پر کند. این روند احتمالا ادامهدار خواهد بود اما زمان همچنان میگذرد و الزامات اقتصادی تغییری نکردهاند. سیاست آمادهسازی این بسته کمکی بینهایت سختتر شده است.
از قبل مشخص شده بود که نمایندگان محافظهکار در پارلمان بر سر ایدههایی مانند لغو قفل سهگانه بازنشستگی یا در واقع عدم ارتقای مزایا مطابق با تورم به اکثریت نمیرسند. با توجه به هر گونه کاهش هزینه بزرگی که قابل توجه است یا خطر افزایش مالیات که خشم بخشی از محافظهکاران سرکش را برانگیخته، کدام نامزد جاهطلبی با هر مسئلهای در مسیر مبارزات انتخاباتیاش موافقت خواهد کرد؟ بدترین سناریو این است بریتانیا که از یک بحران اقتصادی و سیاسی رنج میبرد، به کشوری به سبک دموکراسی یونان تبدیل شود؛ جایی که بازارها گوشت تازه تقاضا دارند اما رایدهندگان بهطور قابل درکی، امتناع میکنند و سیاست این وسط دوپاره شده است. سرنوشت انگلستان به یک نخ متصل است. سرنخ را به بوریس جانسون بدهید تا کشور را به دو قسمت تقسیم کند.