چالش تأمین گاز در پاییز و زمستان

به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از اقتصادنیوز، با نزدیک شدن به فصل سرما، مسئله ناترازی گاز بار دیگر به یکی از نگرانی‌های اصلی اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ نگرانی‌ای که این بار با آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های انرژی و احتمال تداوم محدودیت‌های تولید، ابعاد جدی‌تری پیدا کرده است. در چنین شرایطی، تأمین گاز بخش خانگی در اولویت قرار می‌گیرد و در صورت تشدید کسری، صنایع و نیروگاه‌ها بیش از گذشته در معرض محدودیت قرار خواهند گرفت؛ اتفاقی که می‌تواند مستقیماً بر تولید، درآمدهای ارزی و اشتغال اثر بگذارد.

آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، در گفت‌وگوی اختصاصی با «اقتصادنیوز» با اشاره به اضافه شدن حدود ۱۸۰ میلیون مترمکعب به کسری گاز کشور، نسبت به چالش جدی تأمین گاز در پاییز و زمستان پیش‌رو هشدار داد.

او معتقد است بخشی از این بحران ریشه در سوءمدیریت و اصلاح‌نشدن الگوی مصرف طی سال‌های گذشته دارد و تأکید می‌کند که نمی‌توان صرفاً با افزایش قیمت انرژی به جنگ ناترازی رفت. 

مشروح گفت‌وگوی اقتصادنیوز را در ادامه می‌خوانید:

*! با توجه به هشدارهای اخیر درباره احتمال افت فشار یا حتی قطع گاز در استان‌های شمالی طی پاییز و زمستان، ارزیابی شما از وضعیت شبکه گاز کشور در ماه‌های سرد پیش‌رو چیست؟ آیا این هشدارها صرفاً ناشی از آسیب‌های واردشده به تأسیسات گازی و کاهش ظرفیت تولید است یا ناترازی ساختاری میان تولید و مصرف نیز در شکل‌گیری این وضعیت نقش دارد؟ به طور مشخص، احتمال تکرار تجربه سال‌های گذشته و قطع یا افت شدید گاز در استان‌های شمالی را چقدر جدی می‌دانید؟

کسری و ناترازی گاز مسئله‌ای است که پیش از این نیز در کشور وجود داشته است. صدمات و آسیب‌هایی که دشمن بر تأسیسات ما وارد آورد نیز در کاهش میزان تولید گاز مؤثر بوده است؛ به طوری که در حال حاضر حدود ۱۸۰ میلیون متر مکعب دیگر (با کمی نوسان به بالا یا پایین) به میزان کسری گاز ما افزوده شده است. واقعیت مطلب این است که موضوع کسری گاز بسیار جدی است.

دولت در این شرایط برای تأمین نظر عموم مردم و مصارف خانگی، ناگزیر است فشار این کسری را به بخش صنعت منتقل کند. اعمال فشار و قطع گاز صنایع نیز تبعات سنگینی چون توقف تولید و بروز مشکلات بسیار جدی، از جمله عدم تأمین ارز مورد نیاز کشور را به همراه خواهد داشت. با توجه به پیش‌بینی برودت شدید هوا در سال جاری، کشور با چالشی بسیار جدی در تأمین گاز خود مواجه خواهد بود؛ لذا ضرورت دارد همه با هم به شکلی منسجم و هماهنگ، در الگوی مصرف گاز خود بازنگری اساسی کنیم.

ما باید شیوه‌های زندگی خود را در سال جاری، متفاوت از سال‌های گذشته تعریف کنیم. لازم است تجهیزات گرمایشی خود را بازنگری کرده و حتماً از تجهیزات کم‌مصرف استفاده نماییم. در سال‌های گذشته، ما تلاش‌های بسیاری انجام دادیم تا مسئولان را مجاب کنیم به موضوع بهینه‌سازی مصرف انرژی اهتمام ویژه بورزند؛ این امر باید با اقداماتی نظیر تعویض بخاری‌ها، تغییر سبک زندگی و سرمایه‌گذاری در حوزه‌های کاهش مصرف، به جای پرداخت مستقیم یارانه‌ها صورت می‌گرفت. ما ده‌ها بار تأکید کردیم شرکت‌های کارفرمای خدمات انرژی (که اخیراً ایجاد شده‌اند و در گذشته تحت عنوان اسکو (ESCO) مطرح بودند) باید فعال شوند تا منابعی را که به عنوان یارانه به مردم پرداخت می‌شود متمرکز کرده و از طریق آن برای بهینه‌سازی مصرف انرژی در منازل اقدام کنند؛ اقداماتی مانند تعویض پنجره‌ها و اصلاح جداره ساختمان‌ها که می‌توانست کمک شایانی به کاهش و مدیریت مصرف گاز امروز ما بکند. متأسفانه تاکنون هیچ اقدام مؤثر و مفیدی در این زمینه صورت نگرفته است.

ما همچنان با نوعی سردرگمی در خصوص مواجهه با موضوعات پیش رو صحبت می‌کنیم. واقعیت این است که ندانم‌کاری‌های ۱۰ تا ۱۲ سال گذشته و سوءمدیریت در حوزه مصرف انرژی _ علی‌الخصوص عدم اصلاح ساختارهای نیروگاه‌های حرارتی و عدم اصلاح الگوهای مصرف گاز در بخش خانگی _ سبب شده است که امروز هم صنایع ما آسیب ببینند و هم راندمان پایین نیروگاه‌ها، بدون بازدهی مناسب، حجم عظیمی از گاز را مصرف کرده و خسارت ایجاد کند. بنابراین، امسال قطعاً علاوه بر مواجهه با برخی ناملایمات محدود، با ضعف در تولید به‌ویژه در بخش پتروشیمی‌ها و صنایع فولادی روبرو خواهیم بود.

* به نظر شما آیا احتمال دارد این بحران جنبه سراسری به خود بگیرد و فراتر از استان‌های شمالی، کل کشور را درگیر کند؟

بستگی دارد؛ انصافاً فعالان و متخصصان حوزه نفت و گاز کشور ما نیروهایی بی‌نظیر و کارآمد هستند. سرمایه‌گذاری‌های عظیمی که در امکانات و تأسیسات حوزه نفت و گاز کشور در طول ۵۰ الی ۶۰ سال گذشته انجام شده، زیرساخت‌های صنعتی بسیار ارزشمندی را ایجاد کرده است که به ما اجازه می‌دهد امروز در برابر ناملایمات ایستادگی کنیم و عملکرد مناسبی داشته باشیم. از این منظر، باید دانست که کارکنان و متخصصان شرکت ملی گاز، شرکت ملی نفت، شرکت پخش و پالایش و وزارت نیرو هر آنچه در توان داشته‌اند را برای مدیریت شرایط به میدان آورده‌اند.

اما بخش دیگری که بسیار تعیین‌کننده است، رفتار مردم است؛ همگی باید درک کنیم که در شرایط پیچیده‌ای قرار داریم. جامعه باید متوجه باشد که اصلاح الگوی مصرف گاز عملاً به روشن ماندن چرخ صنایع، حفظ اشتغال، تداوم درآمدهای ارزی و استمرار فرایند تولید کمک می‌کند و این زنجیره در کنار هم می‌تواند کشور را حفظ کند. کشور ما به صورت جزیره‌ای اداره نمی‌شود و تفکر یا تصمیم‌گیری جزیره‌ای حاصلی جز تسری سوءمدیریت به کل کشور و آسیب‌های همه‌جانبه نخواهد داشت.

متأسفانه دولتمردان ما فاقد یک نقشه راه کلان برای مدیریت اقتصادی کشور در حوزه انرژی هستند. معاونتی هم که اخیراً به این منظور تأسیس شده است، آمادگی، توان و دانش مواجهه با چنین مسئله دشواری را ندارد. به نظر می‌رسد نه تجربه و نه سواد تخصصی لازم در آن مجموعه وجود ندارد و تمام برنامه‌ریزی آن‌ها صرفاً بر تئوری افزایش قیمت، واقعی‌سازی قیمت‌ها و کاهش مصرف از این مسیر متمرکز شده است که این امر یکی از بزرگ‌ترین نقاط ضعف این معاونت به شمار می‌رود.

ما راهکارهای سیاستی و فرایندی را به کلی رها کرده‌ایم و صرفاً با پیشنهادات ناکارآمدی مانند افزایش قیمت‌ها به جنگ ناترازی‌ها می‌رویم؛ رویکردی کاملاً نادرست که در گذشته جواب نداده و در آینده نیز پاسخگو نخواهد بود.

*با توجه به احتمال افزایش مصرف گاز در پاییز و زمستان و ضرورت اولویت‌دهی به گازرسانی بخش خانگی، برخی راهکارهای مطرح‌شده مانند تعطیلی یا دورکاری ادارات و حتی برخی مراکز آموزشی، بیشتر به‌عنوان راهکارهای کوتاه‌مدت برای کاهش مصرف مطرح می‌شوند. ارزیابی شما از این راهکارها چیست؟

اگر زیرساخت‌های لازم برای این کار فراهم شود، اقدام نادرستی نیست؛ بلکه گزینه‌ای مناسب است، به شرط آنکه از زیرساخت‌های کافی برخوردار باشیم. تحقق این امر مستلزم وجود یک شبکه اینترنتی باکیفیت و تجهیزات مناسب است تا روند فعالیت‌های جامعه، مردم و امور کشور دچار وقفه نشود.

در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های کافی، این اقدام می‌تواند مفید باشد؛ اما نیازمند تجهیزات مناسب و شبکه اینترنتی باکیفیت است. ما بارها در ادارات یا بانک‌ها ملاحظه کرده‌ایم که کار مردم به دلیل قطع بودن سامانه‌ها متوقف می‌شود. این‌ها مشکلات و مسائلی واقعی هستند که مانع از کسب موفقیت در این فرایند می‌شوند.

بنابراین باید بدانیم که دورکاری روش و اصطلاح درستی است، اما به شرطی که زیرساخت و آمادگی اجرای آن فراهم باشد؛ در غیر این صورت، خود به معضلی جدید افزون بر مشکلات فعلی تبدیل شده و ناکارآمدی را افزایش می‌دهد. دولتمردان پیش از اجرای دورکاری باید تمامی مراحل آن را از الف تا ی مرور کنند تا مانع از بروز وقفه‌های جدید و تحمیل مشکلات تازه به کشور شوند.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید