سهمهایی که آب میرود
از تعطیلی تا بدهی سنگین دولت شرکتهای اورهساز را زمینگیر کرد
از تعطیلی تا بدهی سنگین دولت شرکتهای اورهساز را زمینگیر کرد
شرکتهای تولیدکننده اوره در ایران، شرکتهای مهمی در حوزه پتروشیمی، کشاورزی و ارزآوری هستند. اما این اهمیت، به دردسر بزرگی برای این شرکتها تبدیل شدهاست؛ چراکه از یک طرف به محصولات تولیدی این شرکتها نیاز شدیدی وجود دارد و هم اولین شرکتی که دولت تصمیم میگیرد برای رفع برخی از احتیاجات خود به سراغ آنها برود، همین شرکتهای پتروشیمی هستند. در حال حاضر یکی از سنگینترین بدهیهای دولت، بعد از بانکها، به پتروشیمی تعلق دارد. از طرف دیگر به دلیل مشکلات برودت هوا خوراک گازی این شرکتها نیز قطع شده و هر پنج شرکت تولیدکننده اوره بورسی در حال حاضر با توقف تولید مواجه شده و طی بیانیهای این تعطیلیها را اطلاعرسانی کردهاند. هرچند در مجموع وضعیت سودآوری شرکتهای اوره در بورس، از مناسبترین شرکتهای بورسی، پربازده و سودآور هستند، اما ارزش سهام آنها افت داشته است.
اوره یکی از محصولات مهم در دنیای امروز است که کاربردهای مختلفی مانند کشاورزی دارد. تولید اوره به شکل صنعتی با استفاده از گاز طبیعی و زغالسنگ صورت میگیرد و ایران به دلیل در اختیار داشتن ذخایر عظیم گاز در محدوده جغرافیایی خود، یکی از بهترین بسترها را برای تولید این ماده دارد. نکته اینجاست که شرکتهای تولیدکننده اوره در ایران مانند خود اوره خوششانس و خوشاقبال نیستند. تصور عموم بر این است که به دلیل ارزان بودن گاز مصرفی در فرآیند تولید اوره، شرکتهای فعال در این حوزه میتوانند سودآوری چشمگیری داشته باشند. اما با بررسی دقیقتر مشاهده میشود که این تصور چندان دقیق نیست.
در حال حاضر شش شرکت در ایران به تولید اوره میپردازند و از این تعداد، پنج شرکت در بازار سرمایه فعالیت میکنند. شرکتهای بورسی تولیدکننده اوره عبارتاند از؛ پتروشيمی پرديس (با نماد شپديس)، بازار اول (تابلوی فرعی) بورس، پتروشيمی شيراز (با نماد شيراز) بازار اول (تابلوی فرعی) بورس، كود شيميايی اوره لردگان (با نماد شلرد) بازار پايه زرد فرابورس، صنايع پتروشيمی كرمانشاه (با نماد كرماشا)، بازار اول (تابلوی اصلی) بورس و پتروشيمی خراسان (با نماد خراسان) بازار دوم بورس هستند که اتفاقا هر پنج شرکت در هفتههای اخیر در کدال اطلاعیهای در خصوص تعطیلی کارخانه یا بخشی از کارخانه خبر دادهاند؛ موضوعی که سبب میشود تا آن تصور غلط را اصلاح کنیم. همچنین پتروشیمی رازی از دیگر تولیدکنندگان است که در بورس تهران معامله نمیشود. صنعت اوره تحتتاثیر رشد قیمت جهانی به دلیل جنگ اوکراین و روسیه با رشد همراه بوده است که میتواند موجب افزایش سودآوری شرکتهای مذکور شود. بازار محصول اوره در داخل کشور عمدتاً شرکت خدمات حمایتی کشاورزی است. سایر مشتریان از طریق بورس کالا محصولات این شرکت را خریداری میکنند. در بازارهای خارجی نیز کشورهای
افغانستان، عراق، هندوستان، امارات، سریلانکا، مالزی، میانمار، تایوان، کرهجنوبی، سومالی، ترکیه و… از مشتریان اوره این شرکت هستند. محصول کریستال ملامین در کشورهای هند، اسپانیا، ترکیه، ایتالیا و… و آمونیاک نیز در کشورهای ترکیه، پاکستان و افغانستان دارای بازار فروش است.
چرا اوره مهم است؟
اوره یک ترکیب آلی با فرمول شیمیایی CO(NH2)2 است و شکل ظاهری آن سفید میباشد و بهطور گسترده بهعنوان کود نیتروژنی در دنیا مورد استفاده قرار میگیرد و بیش از 90 درصد تولیدات این ماده در زمینه کشاورزی مصرف میشود و بالاترین میزان نیتروژن در بین کودهای جامد را دارد. اوره به شکل گسترده و صنعتی، از طریق گاز طبیعی و زغالسنگ بهدست میآید. همانطور که گفته شد، مصرف اصلی این ماده در حوزه کشاورزی است اما در مجموع کاربردهای دیگری نیز دارد. از جمله کاربردهای اوره میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تولید انواع کود برای مصارف کشاورزی، تولید انواع پلاستیک بهویژه رزینهای اوره فرمالدهید، انواع چسب مانند اوره فرمالدهید، ملامین فرمالدهید و نیترات اوره، مصارف دارویی (تولید داروی آرامبخش، قرص خواب و...)، تولید محصولات سفیدکننده دندان، تولید پودر لباسشویی، بهعنوان یک افزودنی تقویتکننده و مرطوبکننده برای رنگآمیزی، اوره جایگزینی برای سنگ نمک برای یخزدایی در جادهها و احیای آسفالت، تولید پروتئین گوشتی در حیوانات و بهعنوان یک ماده ضدشعله در اقدامات آتشنشانی از جمله موارد مورد استفاده اوره هستند.
بدهی دولت به شرکتهای پتروشیمی
دولت یکی از بدهکاران اصلی به شرکتهای پتروشیمی اورهای است. رقمهای مختلفی برای بدهی دولت مطرح است. از 30 تا 40 هزار میلیارد تومان بدهی سخن رفته است. به گفته فریبرز کریمایی، قائممقام انجمن کارفرمایی پتروشیمی ایران، دولت تا اول آذر 1401 بیش از 30 هزار میلیارد تومان به اورهسازان بدهکار است. دولت معمولا برای تسویه بدهی به اورهایها عجله زیادی ندارد. در آن سالهای قبل دولت برای پرداخت مطالبات به پیمانکاران و شرکتهای مختلف، از روشهای مختلفی بهره گرفته است که از جمله آنها میتوان به انتشار اوراق بدهی در بازار سرمایه و تهاتر اشاره کرد. از روش انتشار اوراق بدهی اغلب برای پرداخت بدهی به پیمانکاران استفاده میشود، اما روش تهاتر برای تسویه با شرکتها و تولیدکنندگان مورد استفاده قرار گرفت. این روزها که دولت خود با مشکلات مالی زیادی مواجه است، ظاهرا نه تمایل و نه توان تسویه را دارد، به همین دلیل شرکتهای پتروشیمی تحت فشار نقدینگی قرار گرفتهاند.
در حالی بدهی دولت به پتروشیمیها افزایش یافتهاست که در گذشته تا سال 99 دولت بدهیهای خود را تسویه میکرده و تلاش داشت تا بدهیها افزایش پیدا نکند، اما در دو سال گذشته فضا به نحوی پیش رفت که دولت تمایل چندانی برای تسویه ندارد، چراکه خود با مشکلات مالی مواجه است. براساس گزارشها، از نیمه دوم سال 97 بدهی دولت به سه زیرمجموعه این سازمان؛ پتروشیمیهای پردیس، شیراز و کرمانشاه معادل 12 هزار میلیارد تومان بوده که بیشترین بخش این بدهی معادل 6/6هزارمیلیارد تومان متعلق به پتروشیمی پردیس بوده و نکته قابل توجه اینکه 5/2هزار میلیارد تومان از این مبلغ مربوط به مطالبات این شرکت در نیمه اول امسال بوده و در سال 1399 طلب پتروشیمی شیراز در سه سال گذشته 3/3هزار میلیارد تومان و طلب پتروشیمی کرمانشاه 4/1هزارمیلیارد تومان بوده که براساس آمار منتشرشده در سایت مرکز آمار ایران در خصوص نرخ تورم سالانه، برآورد خسارات ناشی از عدم پرداخت مطالبات مزبور تا پایان سال 99 حدود 4/5هزار میلیارد تومان بوده است.
رئیس انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پتروشیمی نیز اخیرا گفته بود: «پیشنهاد کردیم که اگر دولت توانایی پرداخت بدهی را بهصورت نقدی ندارد در ازای این بدهی میتواند سهام خود را واگذار کند یا نفت خام به شرکتها بدهد یا حتی با قیمت گاز بدهی خود را تهاتر کند. اما متاسفانه دولت تاکنون پاسخ مناسبی به شرکتهای پتروشیمی تولیدکننده اوره نداده است. این برخوردها با بخش تولید خلاف آن شعارهایی است که دولت میدهد. اگر دولت تمایل دارد از بخش تولید حمایت کند پس چرا حق بخش تولیدی را پرداخت نمیکند؟ بدهی در پتروشیمی انباشته شده است، بارها این مشکل را با مقامات کشور از جمله مجلس، کمیسیون کشاورزی و... مطرح کردهایم ولی هنوز پاسخی دریافت نکردهایم.»
قیمت اوره در سطح جهانی
بازار اوره مانند اواخر سال 2022 نزولی است. عرضه فراوان، تاخیر در آخرین مناقصه واردات هند و کاهش قیمت گاز طبیعی در اروپا سنتیمنت بسیاری از معاملهگران را که هنوز از تعطیلات سال نو بازنگشتهاند، تحت تاثیر قرار داده است. در خلیجفارس بین 377 تا 430 دلار دادوستد میشود و به نقل از کارشناسان اوره ایران 390 دلار در هفته اخیر معامله شد. در ماههای اخیر حدود 60 درصد قیمت گاز در هنریهاب آمریکا 75 درصد در هابهای اروپایی ریزش داشته است. از طرف دیگر در بودجه سال 1402 قیمت گاز پتروشیمیها از پنج هزار تومان به حدود هفت هزار تومان افزایش یافته است. یعنی سقف قیمت هر مترمکعب گاز از 20 سنت به 5/24سنت افزایش یافت. شرکتهای پتروشیمی میگویند که باید ارز صادراتی را 30 درصد ارزانتر به دولت بدهند، اما باید قیمت بالاتری برای خوراک گازی بپردازند. این شرایط به نفع پتروشیمیها نیست و سبب اعتراض آنها شده است. از طرف دیگر، اخذ مالیات و عوارض صادراتی از صادرات مواد خام و نیمهخام فولادی نظیر اسلب و بیلت و بلوم و از محصولات پتروشیمی نظیر متانول و اوره و پلیاتیلن در لایحه بودجه سال 1402 نیز وجود دارد.
تعطیلی شرکتهای اورهای
در تابستان امسال، انجمن صنفی کارفرمایی صنعت پتروشیمی طی نامهای به رئیسجمهور اعلام کرد که شرکتهای پتروشیمی در شرایط بدی قرار دارند. در آن دوره که این نامه به صورت علنی منتشر شد، هنوز هوا گرم بود و مشکلات گازی در کشور وجود نداشت، اما کارشناسان این حوزه متوجه بحرانی بودن شرایط و به بنبست رسیدن آن در ماههای آتی شده بودند. در این نامه تصریح شده است که صنعت پتروشیمی در شرایط سخت تحریمهای اقتصادی و نزدیک پنج سال که آمریکا از برجام خارج شده، توانسته است بیش از 50 میلیارد دلار صادرات داشته باشد (متوسط سالانه 5/12میلیارد دلار) و جلوی خروج 25 میلیارد دلار ارز برای تامین کودهای شیمیایی بخش کشاورزی و مواد اولیه مورد نیاز صنایع تکمیلی داخلی در راستای زنجیره ارزش را گرفته و از طرفی با تزریق ارز حاصله از صادرات نقشی بسزا ایفا کند. روزانه حدود 70میلیون مترمکعب گاز طبیعی (8 درصد کل تولید کشور) در صنایع پتروشیمی مصرف میشود که فقط 32میلیون مترمکعب بهعنوان خوراک در واحدهای اوره و متانول مصرف شده و 38 میلیون مترمکعب نیز بهعنوان سوخت همه مجتمعهای پتروشیمی مصرف میشود. آنها تعطیلی واحدها را پیشبینی کرده بودند. آن زمان
موضوع قیمت اوره و متانول نیز مطرح بود اما امروزه مشکلات مهمتری دستوپای شرکتهای پتروشیمی را برای ادامه کار بسته است.
تعطیلی و توقف بخشی از کارخانههای پتروشیمی در فصل سرما، در سالهای اخیر رخ داده و همواره در فصل سرما شرکتهای بزرگ ایرانی و خارجی با مشکل تامین گاز همراه بودهاند. اما امسال شرایط کاملا متفاوت است. از پنج شرکت بورسی اورهای، هر پنج شرکت اعلام کردند که توقف تولید داشتند و این یک بحران برای صنعت پتروشیمی، کشاورزی و حتی تجارت کشور است و چنانچه میدانیم ارزآوری این بخش برای کشور دارای اهمیت بسیار بالایی است، لذا این توقف ضربه سنگینی برای اقتصاد تلقی میشود.
شرکت پتروشیمی خراسان در 18دی 1401 اعلام کرد که به دلیل برودت هوا، شرکت گاز اقدام به قطع گاز ورودی مجتمع کرده و در نتیجه واحدهای آمونیاک و اوره بهطور کامل از مدار خارج شده و تولید آن تا اطلاع ثانوی قطع شده است.
شرکت کود شیمیایی اوره لردگان نیز در تاریخ 22دی 1401 طی نامهای در کدال اطلاعرسانی کرد که به دلیل قطعی گاز ورودی مجتمع به دلیل برودت هوا، بخشی از تولید کارخانه متوقف شده است.
شرکت پتروشیمی شیراز نیز طی نامه مفصلی در کدال شرح داد: احتراما، به استحضار میرساند پیرو مکاتبات شرکت ملی صنایع پتروشیمی و شرکت گاز استان فارس، بهدلیل برودت هوا و افت فشار گاز، از روز جمعه مورخ 23/10/1401 واحدهاي تولیدي اوره و آمونیاك منطقه سه مجتمع از سـرویس خارج و عملیات تعمیرات اضطراري واحدهاي مذکور شروع شد. بدیهی است به محض رفع محدودیت ناشی از افت فشار گاز، مراتب به اطلاع سهامداران محترم خواهد رسید. مزید استحضار است پیشبینی تولید جهت سال1401 بر مبناي 330روز تولید لحاظ شده است. با عنایت بهمراتب اعلامشده پیشبینی میشود این شرکت تا پایان سالجاري مقادیر تولید پیشبینیشـده را محقق کند. شایان ذکر است عطف به اطلاعیه شـماره پیگیري 969451 مورخ19/09/1401 واحدهاي تولیدي اوره و آمونیاك منطقه دو شـرکت با ظرفیت 80 درصد و واحدهاي تولیدي اسید نیتریک، نیترات آمونیوم، آرگونو uan در ظرفیت اسمی در حال فعالیت است. واحد متانول نیز عطف به اطلاعیه مذکور از سرویس خارج است. شرکت صنایع پتروشیمی کرمانشاه نیز در تاریخ 11 دی 1401 در کدال نوشت که به دلیل برودت هوا و افت فشار گاز دریافتی از خطوط اصلی گاز، بخشی از تولید کارخانه
تعطیل شدهاست.
شرکت سهامی پتروشیمی پردیس
شرکت پتروشیمی پردیس در سال 1380 تاسیس شد و فازهای اول، دوم و سوم آن بهترتیب در سالهای 1386، 1389 و 1396 به بهرهبرداری رسید. ظرفیت اسمی فاز اول و دوم مجتمع، سالانه حدود 2,150,000 تن اوره (کود شیمیایی) و 1,360,000 تن آمونیاک بود که با بهرهبرداری از فاز سوم، ظرفیت آن به 3,225,000 تن اوره و 2,040,000 تن آمونیاک افزایش یافت. این شرکت در سال 1390 در بازار سرمایه پذیرفته شد و هماکنون سهام آن با نماد «شپدیس» در بازار اول (تابلوی فرعی) بورس اوراق بهادار تهران معامله میشود و ارزش بازار آن بیش از 83 هزار میلیارد تومان است. شركت «گروه گسترش نفت و گاز پارسیان» با در اختیار داشتن بیش از 68 درصد از سهام پتروشیمی پردیس، خود را بهعنوان بزرگترین سهامدار عمده آن معرفی کرده است. این شرکت دو محصول آمونیاک و اوره صنعتی را تولید میکند. وضعیت سودآوری شرکت و همچنین ارزآوری آن بسیار مناسب بوده و در واقع یکی از باارزشترین سهام بورسی است اما این روزها به دلیل مشکلات گازی وضعیت قیم سهام آن مناسب نبوده و با افت قیمتی مواجه است، اما سودآوری شرکت قبل از این بحران یعنی شهریور امسال رشدی 100 درصدی داشته است.
قیمت سهام شرکت از 21351 تومان در هفتم دیماه امسال به 15638 تومان در آخرین روز کاری رسید. در سه ماه گذشته نیز بازدهی منفی 5درصدی داشته است. تولید شرکت در شهریورماه امسال براساس صورتهای مالی حسابرسی شده شرکت، 43.1هزار میلیارد تومان با رشدی 120درصدی نسبت به دوره مشابه در سال قبل، سود عملیاتی شرکت 24.4 هزار میلیارد تومان و رشدی 104درصدی و سود خالص شرکت با رشدی 100درصدی نسبت به سال قبل به رقم 25.5هزار میلیارد تومان رسید.
برای دوره سهماهه منتهی به 31 خرداد 1401 مبلغ 2 هزار و 351 میلیارد تومان مابهالتفاوت نرخ به حساب بدهی شرکت حمایتی کشاورزی افزوده و کل بدهی آن شرکت به مبلغ 13 هزار و 386 میلیارد تومان رسیده است.
شرکت بورسی پتروشیمی کرمانشاه
شرکت صنایع پتروشیمی کرمانشاه در حوزه تولید اوره و آمونیاک فعالیت دارد. این شرکت در تاریخ 13 شهریور 1390 در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شد و در حال حاضر جزو واحدهای فرعی شرکت گروه گسترش نفت و گاز پارسیان است. شرکت صنایع پتروشیمی کرمانشاه در صنعت تولید اوره و آمونیاک فعالیت میکند. این شرکت دارای یک خط تولید آمونیاک به ظرفیت 396 هزار تن در سال است که 9 درصد از کل ظرفیت تولید این محصول در کشور میباشد. شرکتهای پتروشیمی پردیس، خراسان، شیراز و رازی از رقبای داخلی این شرکت هستند. همچنین شرکت دارای ظرفیت تولید سالانه 686 هزار تن اوره و 660 تن نیتروژن است.
آخرین قیمت سهم 6228 تومان است و در سه ماه اخیر 67/9 درصد بازدهی داشته است. سودعملیاتی شرکت در شهریورماه امسال 5/2هزار میلیارد تومان، تولید شرکت 6/3هزار میلیارد تومان و سود خالص نیز 4/2هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به دوره مشابه در سال قبل رشدی 71 درصدی داشت.
شرکت پتروشیمی خراسان
کارخانه شرکت پتروشیمی خراسان در سال 1375 شروع به بهرهبرداری کرده است. شرکت در بهمنماه 1391 در فرابورس پذیرفته شده است و نماد شرکت در سال 1397 به بورس اوراق بهادار تهران انتقال یافته است. کارخانه تولیدی شرکت واقع در بخش شمالی استان خراسان است و محصولات شرکت شامل اوره، آمونیاک و کریستال ملامین است. پتروشیمی خراسان یکی از تولیدکنندههای اوره کشور با ظرفیت اسمی سالانه 495 هزار تن اوره است. شرکت معمولا بالای 20 درصد ظرفیت اسمی فعالیت میکند و در حال حاضر برنامه جهت توسعه و افزایش ظرفیت در آینده نزدیک ندارد. مهمترین ماده اولیه استفادهشده در تولید محصولات، گاز خوراک مصرفی است که وابسته به دستورالعمل تعیین نرخ خوراک پتروشیمیها و قیمت دلار است. یکی از اصلیترین ریسکهای شرکت و همینطور سایر اورهسازها، معیار قیمتگذاری گاز خوراک در دوره بلندمدت است.
پتروشیمی خراسان در شهریور امسال سود خالص سه هزار میلیارد تومانی داشته که نسبت به دوره مشابه در سال قبل 117 درصد رشد نشان میدهد. سود عملیاتی شرکت نیز با رشدی 133 درصد از رقم 3/1هزار میلیارد تومان به رقم 1/3هزار میلیارد تومانی رسید. قیمت سهام پتروشیمی خراسان از رقم 12915 تومان در 7دیماه امسال به رقم 11243 تومان در 28 دیماه رسیده است.
شرکت بورسی پتروشیمی لردگان
شرکت پتروشیمی لردگان واقع در چهار محال و بختیاری منطقه فلارد و در فاصله ۵۵ کیلومتری شهرستان لردگان در سال ۱۳۸۷ تاسیس شد. هیئتوزیران در سال ۱۳۸۵ با هدف تولید کودهای شیمیایی بر پایه اوره بهمنظور توسعه کشاورزی و با توجه به عبور سه رشته خط لوله سراسری گاز طبیعی از استان چهارمحال و بختیاری مجوز ایجاد این پتروشیمی را با ظرفیت سالانه ۱۰۷۵ هزار تن اوره و ۶۷۰ هزار تن آمونیاک صادر کرد. این مجتمع در سال ۱۳۹۰ نام آن از پتروشیمی لردگان به کود شیمیایی اوره لردگان تغییر یافت. در حال حاضر تعداد پرسنل شرکت ۳۲۵ نفر است. در حال حاضر این پتروشیمی جزو شرکتهای فرعی شرکت گروه پتروشیمی سرمایهگذاری ایرانیان، پترول (سهامی عام) است و شرکت نهایی گروه، شرکت صنایع پتروشیمی خلیجفارس (سهامی عام) است. شرکت پتروشیمی لردگان از سال ۱۳۹۰ در بازار سرمایه معامله شده است.
قیمت سهام شرکت در 10 دیماه امسال 862 تومان بود که در 28 دی به مبلغ 929 تومان رسید.
شلرد دارای زیان است و در شهریور امسال زیان عملیاتی چهار میلیارد تومانی و زیان 6/3میلیارد تومانی را ثبت کرده و برای هر سهم چهار ریال زیان نیز محقق کرده که نشان از وضعیت بد شرکت دارد.