قبـای سـرخ
فاذر سهمی که بیشترین افت را در بازار ریزشی دو هفته گذشته تجربه کرد
فاذر سهمی که بیشترین افت را در بازار ریزشی دو هفته گذشته تجربه کرد
بورس هفته گذشته قرمز بود و قرمزترین مقام سهم بازار به آذراب «فاذر» رسید و بیشترین ریزش را تجربه کرد. شرکتهای پرحاشیهای مانند فاذر در شرایط ریزشی بازار، بیشترین تاثیر منفی را در ناامیدی سرمایهگذاران و حتی بر شاخص کل داشتهاند. در واقع، فاذر، هم در حوزه تخصصیص و در فضای کسب و کار خود و هم در بازار سرمایه روزهای بدی را سپری میکند، تا جایی که در دو هفته اخیر تقریبا بیشترین سقوط را در بین حدود 400 شرکت بورس تهران داشتهاست.
ناتوانی در پرداخت حقوق کارکنان، بدهی بالا و زیان سنگین از جمله مشکلات این شرکت است. این شرکت بزرگ پیمانکاری در ایران، در اردیبهشت امسال از استعفای سه نفر از اعضای هیات مدیره خود خبر داد. همچنین در شهریور، سازمان بورس اعلام کرد به دلیل عدم رعایت الزامات دستورالعمل پذیرش در بورس اوراق بهادار تهران توسط شرکت صنایع آذرآب، نماد معاملاتی این شرکت با عنوان (فاذر ۱) تعلیق شد. اینها مشکلات کوچکی از انبوهی از دردسرهای این شرکت بزرگ است.
آذرآب سومین شرکت اراکی بورسی است که به دلیل عدم خصوصیسازی کامل، سرمایهسوزی کرد. این شرکت که از سال 63 تاسیس شده، یکی از بزرگترین شرکتهای پیمانکاری عمومی در ایران است که زمینه اصلی فعالیتهای این شرکت، ساخت پروژههای نیروگاهی، پالایشگاهی، پتروشیمی و سیمان است. شرکت آذرآب با سرمایه یک هزار و 800 میلیارد تومانی در بازار دوم معاملات بورس حضور دارد. بانک کشاورزی در مجموع نزدیک به 30 درصد سهام فاذر را در اختیار دارد. 79/24درصد متعلق به صندوق رفاه و تامین آتیه کارکنان بانک کشاورزی و نیز متعلق به صندوق سرمایهگذاری یکم کارگزاری بانک کشاورزی است.
مشکلات برآمده این شرکت فقط به امور سهامداری آن مربوط نیست، بلکه به تولید و فروش آن نیز ارتباط دارد چراکه چندی پیش قائممقام مدیرعامل آذرآب نیز در رابطه با وضعیت شرکت مدعی شده بود هماکنون 75 درصد از ظرفیت شرکت آذرآب اراک غیرفعال است. او مهمترین دلیل این مشکلات را بدهیهای شرکت عنوان کرده بود. بنابه گفته رئیس سازمان خصوصیسازی در سال 96این شرکت به شرکت صدرا واگذار شد و صدرا بابت قرارداد آذرآب 100 میلیارد تومان به سازمان خصوصیسازی بدهی دارد.
خصوصیسازیای که همچنان قربانی میگیرد
یکی از مشکلاتی که شرکتهای خصوصیسازیشده با آن درگیر هستند، موضوع بدهی و اعتبارات این شرکتهاست. نمونه این مساله در خصوص شرکت مخابراتیها، هفتتپه و دیگر شرکتها رخ داده است. چراکه صاحبان جدید این شرکتها تلاش میکنند تا با استفاده از اعتبار شرکتهای خود، تسهیلات سنگینی دریافت کنند که در نهایت به دلیل ناتوانی، شرکت را به دردسر میاندازند. همین اتفاق برای فاذر هم رخ داده و یکی از مهمترین مشکلات این شرکت، بدهی بالای این شرکت به دلیل کسب تسهیلات است. بدهی شرکت به اندازهای زیاد شد که بانک کشاورزی به عنوان یکی از طلبکاران این شرکت حدود 30 درصد از سهام شرکت را تصرف کرد. از سوی دیگر بدهی این گروه به شبکه کارگزاران بورس به خصوص کارگزاری بانک کشاورزی و اتاق پایای بورس باعث اختلال وسیع در امر تسویه و تهاتر معاملات و بحران جدی در فرآیند معاملات بورس در آن تاریخ شد. این درحالیبود که شرکت کارگزاری بانک کشاورزی در آن تاریخ به عنوان یکی از بزرگترین شرکتهای کارگزاری بورس بیشترین حجم اعتبارات خود را به این گروه داده بود. شرکت آذرآب، چند شرکت تابعه و چندین شخص حقیقی وابسته به خانواده یکی از سهامداران این شرکت در تابستان سال 95 از شعبات کارگزاری بانک کشاورزی در تهران، کرج و قزوین میلیاردها تومان اعتبارات دریافت کرد و تا بهمنماه همین سال از چندین کارگزاری دیگر نیز صدها میلیارد تومان دیگر نیز اعتبار گرفت، اما در نهایت برای وصول مطالبات این شرکت کارگزاری مجبور به تملک سهام دو شرکت فاذر و فنرژی به صورت موقت شد. درواقع به سهامداران قبلی (که به ما و 18 شرکت کارگزاری دیگر بورس بدهکار بودند)، مهلتی سه ماهه داده شده تا با فراهم کردن وجه نقد، سهام به آنها عودت شود. با وجود اینکه بانک کشاورزی اعلام کرده بود صندوق تامین آتیه کارکنان بانک کشاورزی و کارگزاری بانک کشاورزی قصد مدیریت و مالکیت این دو شرکت ارزنده و بنام کشور که از پیمانکاران موفق و صاحبنام ملی هستند را ندارند، بعد از چندماه از آن واقعه، شرکت کارگزاری بانک کشاورزی در مجامع شرکت حضور یافت و به علت وصول نشدن بدهی این شرکت به کارگزاری بانک کشاورزی، بانک کشاورزی از مالکیت 30 درصدی سهام فاذر پرده برداشت و خواهان برگزاری مجمع عمومی فوقالعاده شد. در همین دوران بود که مشکل کارگری شرکت نیز به خیابانهای اراک کشیده شد و دولت مجاب شد تا در امور صنایع آذرآب دخالت کند. در تابستان سال 96 به دلیل سوءمدیریتها و عدم توجه به تولید، شرکت صنایع آذرآب با بحران شدید کارگری روبهرو شد. با وجود آنکه شرکت چندصد میلیارد تومان قرارداد منعقدشده داشت، ولی کارگران این شرکت چندین ماه حقوق خود را دریافت نکرده بودند. بنابراین دامنه این اعتراضات گسترش یافت و کارگران که حقوق خود را نگرفته بودند، وارد خیابانهای شهر اراک شدند و یکی از جادههای اصلی ارتباطی کشور را مسدود کردند.
سهامداران متضررین اصلی
در تمام این سالها که از خصوصیسازی آذراب میگذرد، مشکلات همچنان باقی مانده و با وجود فروکش کردن بحرانهای شرکت، مسائل مالی و بدهیهای شرکت همچنان پابرجاست و هرازچندگاهی یکی از مشکلات این شرکت سر بر میآورد. مشکلات شرکت سبب شده سهامداران آن نیز در سالهای گذشته ضررهای مکرری داشته باشند. قیمت سهام شرکت در سالهای اخیر با افت قیمتی زیادی مواجه شده و از چهار هزار تومان به حدود صد تومان تنزل یافته است.
روند مالی رو به سقوط «فاذر»
برسی صورتهای مالی شرکت نشان میدهد که در ماههای اخیر شرایط شرکت به مراتب بدتر از سالهای قبل شدهاست. در سال 99 زیان خالص شرکت حدود یک میلیارد تومان بوده که با رشدی سه هزار درصدی زیان شرکت به حدود 37 میلیارد تومان رسید. علاوه بر این، بدهی شرکت نزدیک به 55 درصد دارایی شرکت را تشکیل میدهد که گویای بالابودن ریسک شرکت است. دارایی شرکت سه هزار و 800 میلیارد تومان است و بدهی شرکت نزدیک به دو هزار میلیارد تومان برآورد میشود که بخش مهم آن بدهیهای بلندمدت و کوتاهمدت شرکت است. فاذر در حال حاضر 354 میلیارد تومان تسهیلات تسویهنشده دارد، بااینوجود در سال 1400 خرید سنگینی را در حوزه تجهیزات ثبت کرده است.
تحلیل تالار
زمستـان تمامی نـدارد
خروج روزانه 400 میلیارد تومان از بازار
بورس تهران در چنان مشکلاتی گرفتار است که گویی امیدی به بهبود آن نیست و فعالان بازار چنان ناامیدند که خروج نقدینگی از بازار به امری روزمره تبدیل شده است. ریزشهای بورس در دو هفته گذشته بیشتر هم شده و بازار پیوسته چهرهای سرخ به نمایش گذاشته است. برخی از برآوردها نشان میدهد روزانه 400 میلیارد تومان از این بازار خارج میشود و ارزش معاملات نیز در چنین شرایطی به زیر دو هزار میلیارد تومان رسیده است. در حالی که ارزش معاملات در ماههای ابتدایی امسال چندین برابر این رقم بوده است. دولت سیزدهم که برای جلب آراء خاکستری، بورس را بهانه خوبی میدانست، بعد از انتخابات هیچ اهمیتی به بورس نداد و نشان داد که هیچ برنامه کارسازی برای بازار سرمایه ندارد؛ چراکه دولت، خود دارای مشکلات زیادی است که توان مقابله با مشکلات بورسی را ندارد. بازار سرمایه امروز از مشکلات درونی و بیرونی رنج میبرد. نرخ سود بانکی، کاهش ارزش ریال، رشد قیمتی بازارهای غیر مولد، فروش اوراق بدهی، رکود اقتصادی، هیجانات سیاسی، سیاست خارجی و عوامل دیگری مانند قطعی اینترنت عواملی بر منفی شدن بازار سرمایه عنوان شده است.
عوامل هشت گانه
اخیرا کارشناسان زیادی درباره عوامل هشتگانه در سقوط بورس صحبت کردهاند. هرچند این هشتگانهها به رئیس سازمان بورس هم سرایت کرده و او هم از دلایل هشتگانه گفته بود، اما دلایل کارشناسان و رئیس سازمان با هم متفاوت است؛ دلایلی که کارشناسان برای ریزش بورس اعلام میکنند عبارتند از:
مجاز و متوقف کردن معاملات سهمهای مختلف بازار در طول ساعات بازار به بهانه کنترل ترافیک ورودی سفارشات و کنترل هسته معاملات که باعث سردرگمی و بیاعتمادی شد.
قطعیهای شدید و عدم سفارشگیری یا تاخیرهای نیمساعته در سفارشگیری معاملهگران که باعث عدم تعادل بازار و ایجاد عدم تصمیمگیری صحیح سهامداران شد.
کاهش شدید اعتبارات کارگزاریها توسط ابلاغیههای سازمان که منجر به فشار فروش برای تسویه اعتبارات شد.
آزادسازی سهام عدالت در نمادهای دولتی و شاخصساز و عرضه غیراصولی بهصورت عرضه خرد در بازار که باعث فشار فروش سنگین و شکست حمایتها شد.
تسویهحسابهای فصلی اعتباریهای بورس و همچنین ابلاغ مصوبه سازمان در خصوص نصاب سرمایهگذاری صندوقهای سرمایهگذاری با درآمد ثابت که باعث ایجاد فشار فروش روی سهمها شد.
سیاستهای پنهان پولی و رفتار متناقض بانک در خصوص نرخ سود که ریزشها را دامن زد.
فروشهای هیجانی حقوقیهای بازار در نمادهای مختلف حتی در صف فروش سهمها، آن هم بعد از حتی 30 درصد ریزش قیمتها که باعث به همریختگی بازار شد.
عدم انسجام کافی در سیاستهای مسئولان سازمان و حقوقیهای بازار و صندوقهای حامی بازار که حمایت از سهمهای بازار را به صورت خیلی ضعیف و ناهماهنگ
انجام دادند.
اما چندی پیش، رئیس سازمان بورس برای حمایت از بازار سرمایه اقدام به انتشار نامهای کرد که در آن به هشت عامل تاثیرگذار منفی بورس اشاره کرده بود. در متن نامه ارسالی عشقی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار به معاون اول رئیسجمهور، مهمترین چالشها و عوامل ایجادکننده نگرانی بازار سهام در محورهای هشتگانه شامل «روند افزایشی نرخ سود بانکی و تاثیر آن بر خروج نقدینگی از بازار»، «کاهش حاشیه سود شرکتهای ناشی از افزایش نرخ خوراک و حاملهای انرژی»، «قیمتگذاری دستوری محصولات صنایع از قبیل خودرو، شوینده، لاستیک و...»، «انجام معاملات شرکت پالایش و پخش در بورس انرژی»، «نوسان در نرخ ارز و تاثیر آن در افزایش نااطمینانیهای صنایع برای توسعه فعالیت»، «واگذاری سهام در شرکتهای خودروسازی»، «اتخاذ تصمیمات برای شرکتهای صادراتمحور بدون درنظرگرفتن منافع کلان اقتصادی» و «قطعی برق در تابستان و گاز در زمستان و آثار منفی آن بر تولید و بهای تمامشده» نام برده شده است. در پایان این نامه هفت صفحهای، پیشنهادهایی برای مدیریت عدماطمینان در بازار سهام نیز در شش محور با عنوان «تثبیت نرخ سود بین بانکی در کانال از پیش تعیینشده»، «حذف نرخ هاب اروپایی از فرمول قیمتگذاری نرخ خوراک و سوخت گاز»،
«حذف قیمتگذاری دستوری»، «شفاف شدن روابط مالی فیمابین دولت و بنگاههای اقتصادی»، «تعیین تکلیف واگذاری سهام خودروها» و «واریز مابقی تعهدات صندوق توسعه ملی به صندوق تثبیت بازار» ارائه شد.
علت سقوط بورس بنیادی است نه تکنیکالی
با وجود همه علاقه کارشناسان برای ردیف کردن عوامل سقوط بورس، در یک کلام میتوان گفت که عامل اصلی سقوط بازار، بنیادی است، یعنی وضعیت اقتصاد کشور و شرکتها چنگی به دل نمیزند و حتی براساس نظرات تحلیلگران بنیادی سقوط بیشتری را میتوان انتظار داشت. هرچند که تکنیکالیستها
اعتقاد دارند که بررسی روند شاخص کل، از ادامه کاهش آن حکایت دارد. به این ترتیب، فروشندگان برای جلوگیری از زیان، به تکاپو افتادهاند.
برخلاف ادعای کاهش
یکی از هراسهای دولت سقوط بازارهایی مانند بورس است. بازار سرمایه هم همیشه از نرخ سود بانکی میترسد. این ترس در تمام بازارهای جهانی وجود دارد. براساس قوانین اقتصادی وقتی تورم بر اقتصاد تحمیل میشود، بانک مرکزی برای کنترل نرخ تورم با نرخ سود بازی میکند، در ایران نیز دولت دست پرقدرتی در این حوزه دارد. اما با وجود ادعای کاهش نرخ سود بانکی از سوی مسئولان بورس، میبینیم به صورت پنهانی و براساس برخی گزارشها نرخ سود بانکی افزایش یافته است. برخی از بانکها در صورت وجود رقم بالای سپردهگذاری، نرخ سود بالاتر از دستورالعمل بانک مرکزی پرداخت میکنند و همین عامل سبب شده است تا به دلیل رکود در بازارهای مختلف بخشی از نقدینگی از بازار سرمایه خارج شده و در بانک رسوب شود.
فروش اوراق از دیگر عوامل کمعمقی بورس
از عوامل پنهان دیگر، فروش اوراق توسط دولت است. دولت با انتشار اوراق در بازار اولیه و ثانویه بخش عمدهای از حجم معاملات را به خود اختصاص داده است. بهطورکلی نرخ بهره بین بانکی، انتشار اوراق در بازار اولیه و ثانویه و در نهایت عرضههای اولیه غیرمتعارف و متفاوت از روندی که پیش از این بوده، به جذب نقدینگی توسط سهامداران حقیقی کمک کرد. درکنارعوامل یادشده باید گفت، مسائلی مانند مذاکرات سیاسی، اصلاح نظام یارانهها و... بر جریان معاملات و روند منفی بازار بورس بسیار تاثیرگذار بوده است. فروش هزاران هزار میلیارد تومان اوراق در بازار فرابورس تحت عنوان معاملات بازار ثانویه اوراق بدهی دولتی سررسید شد که باید گفت این شرایط نوعی استمهال بدهی است. به گفته فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه، عمده دلیل وضعیت کنونی بازار، پررونق بودن بیش از اندازه معاملات اوراق بدهی است. باید گفت در شرایطی که میزان سود اکثر شرکتها نسبت به دوره مشابه سال گذشته افزایشی بوده، اما در عین حال به دلیل خلأ نقدینگی قیمت سهام اکثر شرکتها رو به کاهش است.
رقیب جدیدی به نام بیتکوین
در ماههای اخیر یک رقیب جدید، بورس را با رکود و کمرونقی بیشتری مواجه کرده است؛ رقیبی که باید آن را بسیار جدی گرفت. با وجود افزایش پیاپی نرخهای بهره از سوی بانکهای مرکزی، بازار ارزهای دیجیتال مناسب نیست، اما به دلیل اینکه میتوان در این بازار بهتر از بورس ایران کسب بازدهی کرد، توجه به آن بازار بیشتر شده است و ایرانیان زیادی به صرافیهای رمز ارز در ایران نقدینگی وارد کرده و اقدام به دادوستد میکنند. به گفته رئیس انجمن بلاکچین ایران و با وجود اینکه اطلاعات دقیقی از میزان مبادلات رمزارز در کشور وجود ندارد، اما حجم تراکنشهای بازار رمزارز در کشور بیشتر از 10 میلیون دلار تخمین زده میشود که رقم بزرگی است.
تورم 40 درصدی هم قیمت سهام را بالا نبرد
طبق تجربه همواره تورم سبب رشد قیمت سهام میشود. اگر در دو سال گذشته متوسط نرخ رشد تورم را سالانه 40 درصد در نظر بگیریم 80 درصد از ارزش پول ملی کم شده اما قیمت سهام نهتنها براساس تورم رشد نکرده بلکه چندین برابر از ارزش خود را از دست داده است. در واقع سهامداران علاوه بر ضرر در بورس، مالیات مضاعفی به نام تورم را هم از جیب خود
پرداخت کردهاند.
حقوقیهای کمتوان
در اقتصاد به سرمایهگذاران شرکت، اصطلاحا حقوقی گفته میشود که عمدتا دارای نقدینگی بالایی هم هستند. بعضا از این افراد حقوقی انتظار کمک زیادی در به حرکت درآوردن بازار وجود دارد. در ماههای اخیر و براساس خبرهایی که پیرامون برجام منتشر شده بود، حقوقیها تلاش کردند بازار را با خریدهای حمایتی تقویت کنند اما حمایتهای آنان نیز توفیقی به دست نیاورد. البته این را هم باید در نظر داشت که برخی از حقوقیهای دیگر بدون هیچ هماهنگیای اقدام به فروش سهام کردند. به همین دلیل اخیرا بازارگردانها با محدودیتهایی برای فروش مواجه شدند، اما با این حال بازار با تحول خاصی مواجه نشد.
سیگنال فروشها هم موفق نشدند
در یکی دو سال گذشته بازار سیگنالفروشی بورس به شدت داغ بوده است. این افراد که در دوران اوج بورس توانستند با ایجاد هیجانات کاذب نقدینگی زیادی را برای بورس جذب کنند، در ماههای اخیر توانی برای جذب مشتریان جدید به بورس نداشتند. اوضاع نامناسب سبب شده تا سهامداران خرد به گفتههای سرمایهگذاران اهمیت نداده و به آنها اعتماد نکنند.
سهام مفت و خریدار گریزان
قیمت سهام شرکتها نسبت به چند ماه پیش به شدت افت کرده، اما خریداران اشتیاقی برای خرید ندارند و برعکس، فروش رونق بیشتری داشته و بازار با خروج نقدینگی مواجه است. افرادی که با زیان سنگین مواجه شدهاند هرگز به سراغ خرید سهام نمیروند.
همین عاملی برای فرسودگی بازار و افت بیشتر شده است. کاهش ارزش معاملات از دو جهت اهمیت فراوان دارد؛ ابتدا اینکه نشاندهنده کاهش رونق بورس است و نکته بعدی اینکه به تمایل نداشتن معاملهگران به خرید در قیمتهای پایین اشاره دارد. همین که معاملهگران با وجود افت قیمتها، تمایلی به خرید در قیمتهای پایین ندارند، یعنی توقع آنها افت قیمت بیشتر است. به عبارتی سهام حتی در قیمتهایی افت کرده و قیمت پایین نیز جذابیتی برای خرید ندارد که دلیل آن هرچه هست، نتیجهاش افت بیشتر قیمت سهمهاست. با نگاهی به برخی از متغیرهای مهم بازار سهام در هفته دوم مهرماه به نظر میرسد که بورس در شرایط کنونی عملاً به کف خود رسیده است. بنابراین تنها مشکلی که پیش روی بورس قرار دارد، کمبود نقدینگی است. در حقیقت سرمایهگذاران در شرایط مبهم سیاسی و اقتصادی کشور، بورس را بازار قابل اعتنایی تلقی نمیکنند. در هفته دوم مهرماه حقیقیها به طور میانگین روزانه حدود 400 میلیارد تومان از بورس خارج کردند که از یکسو نسبت به هفته گذشته
افزایش 70درصدی را نشان میدهد و از سوی دیگر، بالاترین میزان طی 12هفته گذشته محسوب میشود. همچنین برای هفتمین روز متوالی، پول حقیقی نیز از بازار خارج شد. گروههای شیمیایی و پالایشی بیشترین خروج پول را داشتند و نمادهای پترول، شپنا، شستا، شپدیس، فارس، بپاس، تمحرکه، سامان، شبندر، خساپا، وغدیر، خودرو و شتران بیشترین تغییر مالکیت حقیقی به حقوقی بازار را داشتند.
روند بازار را نمیتوان تغییر داد
میانگین ارزش معاملات خرد روزانه در هفته دوم مهرماه به زیر سطح دو هزار میلیارد تومان رسید و میانگین ارزش معاملات روزانه یک هزار و 942 میلیارد تومان را ثبت کرد. این پایینترین سطح میانگین ارزش معاملات خرد روزانه در 28 هفته معاملاتی سال 1401 محسوب میشود؛ موضوعی که به خوبی نشان از عمق رکود معاملاتی حاکم بر بازار سهام دارد.
از گزارش فصلی تا بودجه 1402
کسانی که در بازار سرمایه متضرر شده و همچنان در این بازار باقی ماندهاند، هر روز به دنبال یک روزنه امیدی میگردند تا در بازار بمانند و با ضرر از سهام خود خارج نشوند. به عقیده کسانی که از بازار خارج شده و عطای سود را به لقای بورس بخشیدهاند، این تفکر را خوشبینی بیش از اندازه و خارج از واقعگرایی میدانند.
آخرین امید خوشبینان به بازار، گزارشهای شش ماهه منتهی به شهریور 1401 شرکتهای بورسی است. برخی معتقدند گزارشهای مثبت شرکتهای بورسی ممکن است بازار را صعودی کرده و بخشی از ضرر آنها را جبران کند. هرچند که محافظهکاران به این نوع نگاه انتقاد دارند.
برخی هم پا را فراتر گذاشته و از بودجه سال 1402 انتظار معجزه دارند. این افراد برای نگه داشتن سهامداران در بازار، هر روز یک امید تازهای را کشف کرده و به صبوری دعوت میکنند. در واقعیت اما این تحلیلها نشان از بد بودن وضعیت بازار داشته و نشان میدهد که ناامیدی در بازار موج میزند.