اینترنت پایدار، اقتصاد پایدار می‌خواهد

یکم آبان ماه بود که پس از کشمکش های بسیار بین دولت و اپراتورها که میشد رد آن را روزها قبل در رسانه ها پیدا کرد، خبر افزایش قیمت خدمات ارتباطی اپراتورهای تلفن همراه منتشر شد. در حالیکه پیش از این اپراتورها خواستار افزایش 100 درصدی تعرفه ها بودند اما در نهایت حرف دولت به کرسی نشست و بنا شد قیمت خدمات اپراتورها با مجوز مراجع مربوطه تا 40 درصد افزایش پیدا کند. بر این اساس نرخ یک بسته اینترنت یک ماهه 5 گیگابایتی به حدود 62 هزار تومان رسید؛ البته همین بسته اینترنت سال گذشته چیزی در حدود 38 هزار تومان قیمت گذاری شده بود. یک بسته یک هفته ای 4 گیگابایتی نیز از 25 هزار و 800 تومان به 42 هزار و 610 تومان افزایش پیدا کرده است. البته ایرانسل خدمات اینترنت ثابت (TD-LTE) و فیبر نوری (FTTx) را نیز تا این سقف اعلامی افزایش داده است.

مصرف اینترنت هر ماه یک نفر چقدر خرج دارد؟

به گفته مدیرعامل یکی از اپرتورها در  بهمن سال 1402 میانگین مصرف اینترنت هر نفر در دنیا 15 گیگابایت است؛ اما این عدد در ایران چیزی در حدود 18 گیگ به ازای هر نفر محاسبه می‌شود. بر این اساس با احتساب افزایش قیمت بسته های اینترنت، اگر یک نفر در طول ماه 18 گیگابایت اینترنت مصرف کند احتمالا چیزی در حدود 220 هزار تومان به اپراتور پرداخت خواهد کرد. با این حساب هزینه اینترنت یک خانواده 4 نفره باید چیزی کمتر از یک میلیون تومان، یعنی رقمی نزدیک به 880 هزار تومان را به اینترنت اختصاص بدهند.  

مسئله اصلی درباره این افزایش قیمت این است که خانوارهای ضعیف‌تر که اعضای آن در رده‌های پایین یک مجموعه مشغول به کار هستند اوضاعاشان چطور خواهد شد؟ موضوع اصلی بررسی این مهم است که این افزایش قیمت کجای زندگی چنین فردی جای دارد و قرار است چه سهمی از درآمد او  را به خود اختصاص بدهد؟ برای بررسی این سهم می‌توانیم سری به سایت‌های کاریابی بزنیم. برای اینکه آگهی های جذب کارگر ساده در تهران درآمدهای بالاتری نسبت به سایر شهرهای دارد برویم سراغ شهرهای دیگر تا بتوانیم تصویر دقیق ‌تری از ماجرا داشته باشیم. برای مثال برای یک کارگر ساده آقا  در ساری درآمدی حدود 30 میلیون تومان و برای یک کارگر دیگر در قم عددی بین 35 تا 45 میلیون تومان در نظر گرفته شده است. با در نظر گرفتن عدد 30 میلیون تومان، مصرف 18 گیگ اینترنت برای این فرد کمتر از یک درصد و حدود 0.7 درصد از حقوق او هزینه در پی دارد. حتی اگر این کارگر آقا سرپرست یک خانواده سه نفره باشد که باید هزینه اینترنت هر سه نفر را تامین کند این عدد نهایتا به حدود 2 درصد سهم خواهد رسید.

البته بخشی که در گزارشات منتشر شده کمتر به آن توجه شده این است که اینترنت پیام‌رسان‌های داخلی نیز با نرخ یک‌سوم و وب‌سایت‌های داخلی مشمول با نرخ نیم‌بها محاسبه می‌شود. بر این اساس اگر یک کاربر در طول یک ماه از پیام رسان ها و وب سایت های داخلی استفاده کند، هزینه اینترنت این فرد به یک سوم خواهد رسید و چیزی در حدود 73 هزار تومان برای مصرف 6 گیگ اینترنت کاهش پیدا خواهد کرد.

چرا افزایش تعرفه اینترنت  واکنش  گسترده کاربران را به دنبال داشت؟

هرچند که بررسی این موضوع به انجام یک پروژه پژوهشی نیازمند است اما به اعتقاد کارشناسان یکی از فرضیات مطرح در این میان این است که واکنش کاربران  و مشتریان اپراتورها که احتمالا قرار است ماهیانه حدود 100 هزار تومان برای برای بسته خود اضافه تر پرداخت کنند این است که هزینه اینترنت قطعا تنها بار هزینه ای روی دوش مردم نیست. در اینباره آمارهای رسمی مربوط به سبد هزینه خانوار نشان می‌دهد تنها سهم هزینه مسکن در  تهران در سال 1404 به حدود 60 درصد رسیده است. حتی در میانگین سهم مسکن در کل کشور نیز این عدد حدود 44 درصد برآورد می‌شود. همین موضوع باعث شده سهم هزینه های دیگر در هزینه های یک خانواده کمتر شود. سهم هزینه های خوراکی و بهداشت و درمان نیز در تهران به ترتیب  به 16 و 7 درصد رسیده  است. هزینه های مربوط به حمل و نقل ارتباطات نیز مجموعا در سال 1403 حدود 6 درصد درآمد پایتخت نشین ها و 7.8 درصد کل مناطق شهری را شامل می‌شود.

قیمت یک بستنی در یک سال دو برابر شده است

آمارها نشان می‌دهد بستنی سه‌بعدی انبه که سال گذشته ۷۰ هزار تومان قیمت داشت و در فضای مجازی سر‌و‌صدا به پا کرده بود، این روزها حدود ۲۰۰ هزار تومان فروخته می‌شود.

شاید بتوان حذف بستنی انبه سه‌بعدی را  به عنوان یک خوراکی لوکس از ویترین مغازه ها نادیده گرفت و آنرا از سبد هزینه خانوار حذف کرد اما حذف اینترنت به این سادگی نیست؛ به‌ویژه آنکه تحصیل دانش‌آموزان و دانشجویان نیز به آن گره خورده است. بااین‌حال، روند افزایش قیمت تن ماهی، به‌عنوان خوراکی‌ای که روزگاری قوت غالب دانشجویان با حداقل توان اقتصادی بود، نیز قابل‌تأمل است. بر این اساس تن ماهی که در فروردین ۱۴۰۰، حدود 18 هزار تومان قیمت داشت، در مهر ۱۴۰۵ به ۲۸۹ هزار تومان رسیده است و در سوپرمارکت ها نیز تا 300 هزار تومان هم به فروش می‌رسد؛ یعنی قیمت آن طی پنج سال‌ونیم بیش از ۱۵ برابر شده است. حتی این عدد در طول یکسال 162 درصد بیشتر شده است.

برای تاب آوری اپراتورها

به اعتقاد کارشناسان اپراتورهای ارتباطی طی سال‌های گذشته، با وجود افزایش هزینه‌های تامین تجهیزات، نگهداری شبکه و توسعه زیرساخت‌ها، برای دوره‌هایی در همراهی با تصمیم دولت برای عدم افزایش تعرفه، قیمت خدمات خود را بدون تغییر حفظ کردند. با این حال ، تداوم این روند در شرایط افزایش هزینه‌های عملیاتی و نیاز مستمر به سرمایه‌گذاری، به چالشی برای ادامه توسعه شبکه تبدیل شده است. از این منظر، افزایش تعرفه‌ها را می‌توان تلاشی برای جبران بخشی از فشار هزینه‌ها و تامین منابع موردنیاز حفظ و نگهداری در وحله اول و توسعه شبکه در وحله دوم دانست.

جنجال 100 هزار تومانی

در حالی که طبق محاسبات مصرف یک ماه اینترنت به اندازه 18 گیگ برای یک نفر چیزی در حدود 100 هزار تومان مابه‌التفاوت با قیمت پیشین خواهد داشت، اما شیوه بازنمایی آن در برخی رسانه‌های معاند به گونه ای است که تلاش دارد از این عدد یک بحران اجتماعی در کشور تبدیل کند. با این شرایط هرچند که انتقال انتقاد مردم به اپراتورها و سیاست گذار یک امر غیرقابل انکار است، اما رعایت این نکته نیز حائز اهمیت است که نباید خط رسانه ای آنها را دنبال کرد.

اپراتور، زیرساخت است

همانطور که پیش تر اشاره شد انتقاد از بخش های مختلف اعم از بخش های دولتی و خصوصی حق مسلم هر فردی است و درخواست افزایش کیفیت انتظار به جای کاربران و مشتریان اپراتورهاست، اما این نکته نیز ارزش فکر کردن دارد که اگر زاویه دیدمان را کمی وسیع تر کنیم و شاید حتی از بالا به مسئله نگاه کنیم می‌بینیم که فراتر از اینکه با اصطلاح سنگینی به نام «اپراتور» سر و کار داشته باشیم که قرار است روبروی آن بایستیم، کمی قبل تر که تنش ها و حملات علیه ایران اوج گرفته بود نگران «زیرساخت» هایی بودیم که حرف زدن علیهشان تپش قلبمان را تندتر و گونه هایمان را سرخ تر می‌کرد.

به رغم آنکه آن روزها نگران قطعی برق و گاز یا حتی آب بودیم، اما در کنار تمام نقدهایی که در موضوع کیفیت به این اپراتورها وارد خواهد بود این است که عملکرد آن ها سبب شد دغدغه مردم به اینترنت یا خطوط ارتباطی به عنوان گزینه بعدی زیرساخت هایی که نگرانشان بودند تبدیل نشود. این امر سبب شد در دو جنگی که مردم در طول یک سال اخیر تجربه کردند هر زمان که صدایی از خیابان جمهوری، تجریش، جنت آباد یا جوادیه می‌آمد تلفنشان را بردارند و به «مامان»، «بابا» یا «فرزند»شان زنگ بزنند.

شاید ملموس‌ترین خاطره بسیاری از ما از زیرساخت‌های ارتباطی، حمله آمریکا به دکل مخابراتی در نزدیکی محل برگزاری مراسم عروسی در کوهستک سیریک باشد؛ مراسمی که به یکی از تلخ‌ترین خاطرات جمعی ما تبدیل شد. حتی انتقال همین اخبار هم وابسته به این زیرساخت های مخابراتی بود که دل مردم را در هر کجای نقشه ایران بند می‌کرد به دل مردم سیریک و اصفهان و لامرد.

افزایش قیمت امروز مجوز مطالبه کیفیت فردا است

اپراتورها حتی در روزهای قطعی برق نیز تلاش می‌کردند با باطری هایی که بوی فرسودگی می‌دادند تا جای ممکن اتصال اینترنت و آنتن کاربران را حفظ کنند. حالا اما حفظ زیرساخت‌های موجود، بهبود و توسعه آنچه از آن با عنوان «کیفیت» یاد می‌کنیم و نگه‌داشتن توان فعالیت بخش خصوصی در شرایطی که کشور با تعدیل گسترده نیروها مواجه است، به منابع مالی و همراهی کاربران نیاز دارد.

نتیجه این تغییرات را می‌توان تا پایان سال و حتی در سال آینده دنبال کرد؛ زمانی که انتظار می‌رود بخشی از سرمایه‌گذاری‌هایی که امروز به‌عنوان یکی از دلایل افزایش تعرفه‌ها مطرح می‌شوند، در نگهداری بهتر و ارتقای کیفیت خدمات ارتباطی قابل اندازه گیری شوند. آن زمان، نوبت کاربران است که درباره نتیجه این سرمایه‌گذاری‌ها مطالبه‌گری کنند؛ پیشرفتی که نه فقط در گزارش‌ها و وعده‌ها، بلکه در سرعت، پایداری و دسترسی روزمره به اینترنت برای هر کاربر قابل لمس باشد.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید