اقتصاد پنهان فیلترینگ؛ گردش مالی میلیاردی بازار VPN و هزینه‌های تحمیلی بر اقتصاد دیجیتال

به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از خبرآنلاین، اظهارات اخیر سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، مبنی بر نرخ ۸۳ درصدی استفاده از ابزارهای عبور از فیلترینگ در میان کاربران ایرانی، پرده از ابعاد گسترده بازار غیررسمی VPN برداشته است. با برآورد جمعیتی حدود ۷۵ میلیون کاربر اینترنت در ایران، این آمار نشان می‌دهد که بیش از ۶۰ میلیون نفر برای دستیابی به فضای مجازی آزاد، ناچار به استفاده از این ابزارها هستند.

بر اساس برآوردهای کارشناسی، حدود ۳۰ درصد از این جمعیت (معادل ۲۲ میلیون نفر) از نسخه‌های پولی فیلترشکن استفاده می‌کنند. با احتساب میانگین هزینه ۱۷۰ هزار تومانی برای هر اشتراک ماهانه، گردش مالی این بازار به رقم خیره‌کننده ۳.۸ هزار میلیارد تومان در ماه می‌رسد؛ بازاری که به دلیل ماهیت غیرشفاف و غیررسمی خود، فراتر از نظارت‌های مالیاتی و آماری فعالیت می‌کند.

هزینه‌های فیلترینگ اما به خرید اشتراک محدود نمی‌شود. کارشناسان فناوری اطلاعات تصریح می‌کنند که استفاده مداوم از VPN، منجر به افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی ترافیک مصرفی کاربران به دلیل فرآیند رمزنگاری داده‌ها می‌شود. این موضوع، در کنار نیاز کسب‌وکارها به زیرساخت‌های جایگزین و VPNهای سازمانی، فشار مالی مضاعفی را بر اقتصاد دیجیتال و خانوارها وارد کرده است.

در حالی که یکی از اهداف اولیه طرح‌های محدودسازی، تقویت پلتفرم‌های داخلی عنوان شده بود، آمارهای موجود نشان می‌دهد که بخش بزرگی از کاربران همچنان در پلتفرم‌های خارجی فعال هستند و تنها مسیر دسترسی آن‌ها تغییر یافته است. این وضعیت، در کنار کاهش بهره‌وری، افزایش هزینه‌های تبلیغات و دشواری در تعاملات بین‌المللی برای شرکت‌های فناور، زیان‌های قابل‌توجهی را به بدنه اقتصاد دیجیتال کشور وارد کرده است.

فعالان این حوزه همچنین هشدار می‌دهند که تداوم این محدودیت‌ها، یکی از عوامل مؤثر در تشدید مهاجرت نیروی متخصص و کاهش انگیزه‌های سرمایه‌گذاری در بخش تکنولوژی است. فقدان شفافیت درباره ذی‌نفعان اصلی این گردش مالی چند هزار میلیاردی، پرسش‌های بی‌پاسخی را در میان افکار عمومی و کارشناسان اقتصادی باقی گذاشته است؛ پرسش‌هایی که نشان می‌دهد «اقتصاد پنهان فیلترینگ» اکنون به یکی از چالش‌های ساختاری در مسیر توسعه اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شده است.