نطق پزشکیان؛ دو بال ملی و واقعی به جای دو گانۀ ایدیولوژیک و آرمانی

 استقبال مخالفان داخلی پزشکیان از نطق رییس جمهوری در سازمان ملل در حالی است که ضمن اعلام آمادگی برای مقابله در صورت تجاوز مجدد، برای گفت‌و‌گو و مذاکره هم اعلام آمادگی کرده است و این نسبتی با رؤیاهای آخرالزمانی خواستاران استمرار جنگ ندارد.

شاه بیت نطق او این جمله است: "از جنگ، نمی‌هراسیم، از مذاکره نمی‌گریزیم".

اصول‌گرایان رادیکال و ارگان تصویری آنان (‌صدا و سیما) اما بر بخش یا بال اول تأکید دارند و به خاطر آن زبان به تحسین می‌گشایند هر چند که بر سر استقبال از این جمله اجماع وجود دارد که "اسراییل، بمب اتم دارد اما ایران را بازرسی می‌کنند" منتها همین طعنه هم از تفسیر آنان در امان نماند چندان که آقای شریعتمداری ترجیح داد نظر خود را در تجمع شبانه و در یک گفت‌و‌گو مطرح کند و به یادداشت فردای مطبوعۀ متبوع نسپارد و آن هم این که " به خاطر همین باید از ان.پی.تی خارج شویم چون فایده ندارد و 20 سال است که ما را معطل کرده است."

مهم‌ترین تفاوت مواضع پزشکیان با ستایش‌گران نطق اما در همین جاست که او از امر واقع سخن می‌گوید نه از آنچه هنوز تجربه نکرده است.

پزشکیان، پزشک است و برای او درد و درمان اهمیت دارد. از این رو ابتدا به زخم‌هایی که بر پیکر جامعه و نظام حکم‌رانی وارد آمد و با ارایۀ تصویر اشاره و سپس از درمان و حل مسالمت‌آمیز استقبال کرد.

نطق او نه شبیه کوتاه ترین سخن‌رانی تاریخ سازمان ملل بود نه مانند بلندترین های آن که هر دو را هم نمایندگان کوبا انجام دادند.

در اولی ارنستو چه گوارا به گفتن این جمله بسنده کرد که یا میهن یا مرگ و دیگر ادامه نداد؛ کاملا هیجانی و شعاری و دومی را رهبر همان کوبا و به دفعات با نطق های چند ساعته و ملال آور که برای مردم کوبا آب و نان نمی‌شد و انگ استبداد و انسداد را هم از نوع حکم رانی او نمی‌زدود.

پزشکیان اما حتی شبیه خاتمی هم سخن نگفت اگرچه شروع آن یادآور نطق پرشکوه او بود: من از ایران سرافراز می آیم...

سهل است که فحوای نطق‌های احمدی‌نژاد را هم تکرار نکرد که یا در اصالت هولوکاست تشکیک می‌کرد یا 11 سپتامبر یا استعارۀ بهار در اواخر که برای شنوندگان مفهوم نبود.

او نه شاخ و شانه کشید و نه شعار داد. حتی در آن بخش که بوی تهدید از آن شنیده شد بر این نکته تأکید ورزید که "یا همه با هم امنیت خواهیم داشت یا همه ناامنی را تحمل خواهیم کرد" و همین واژۀ "تحمل" با دقت و هوشیاری در آن متن نشسته بود چون هر تعبیر دیگر را به منزلۀ تهدید همسایگان تلقی می‌کردند هر چند که اکنون نیز در پی القای همین تفسیرند.

اگرچه قابل حدس است که نتانیاهو بخواهد با تمرکز بر اتفاقات دی ماه 1404 فضای عاطفی ناشی از اشارات رییس جمهوری ایران به حملات به غیر نظامیان را تغییر دهد ولی تا همین جا هنر پزشکیان در تنظیم آن دو گزاره و پرواز با دو بال بوده و انکار یا تخفیف یک بال و تأکید بر دیگری شاید فردا روز که او بخواهد باب گفت‌و‌گو را بگشاید به زیان ستایش‌گران داخلی باشد.

هم منطق مشخصی بر نطق پزشکیان حاکم بود و هم از ادبیات ساده‌ای برخوردار : این که ما تروریست نیستیم بلکه قربانی تروریسم هستیم.

او عادت دارد نطق های از پیش آماده را که مشاوران تهیه کرده و طبعا خود نظر داده و اصلاحاتی به عمل آورده ناگهان در میانه کنار بگذارد و حرف خود را مطرح کند و با این روش اضطراب را از خود دور و اثر سخنان خود بر مخاطب را بیشتر کند.

همین کار را چند بار پشت تریبون سازمان ملل هم انجام داد و شاید همراهان او در تالار یا شنوندگان نگران بودند نکند ناگهان به نهج البلاغه هم گریز بزند و آن گاه حاضران تصور کنند زبان خود را تغییر داده است ولی اگرچه یکی دوبار از متن اصلی فراتر رفت و خود نکاتی را افزود عادت مألوف را تکرار نکرد.

شروع سخن رانی نشان می دهد ترجیح داده به جای متن از خود بگوید: "دیروز رئیس جمهور آمریکا گفت ما تروریست هستیم. ما قربانی تروریست هستیم. من از ایرانی می‌آیم که رهبر ما را، اینها ترور کرده‌اند، بی‌هیچ دلیل قانونی، بی‌هیچ برهانی، از ایرانی می‌آیم که در حقیقت مدرسه‌ای را بمباران کردند."

تعبیر " از ایرانی می‌آیم" البته چنان که اشاره شد یادآور نطق باشکوه سید محمد خاتمی در سازمان ملل بود در روزگاری که زمین و زمانه این گونه تنگ و تلخ نبود. وقتی این گونه شروع کرد: من از ایران سرفراز می‌آیم...

پزشکیان اما در ادامه به ساده ترین زبان گفت: "به ما می‌گویند شما تروریست هستید ما از خودمان فقط دفاع می‌کنیم. ما تروریست نیستیم."

کاملا بعید است کلمۀ "لِه" در متن مکتوب بوده باشد ولی او بر زبان آورد:" ملتی که نتواند از خودش دفاع بکند، له‌اش می‌کنند تو این دنیا که دنیایی است که قدرتمندان‌شان به جایی که به فکر مردم، به انسانیت و عدالت و دموکراسی باشند، عامل ویرانی و تخریب و نابودی‌اند و با هر کسی را می‌خواهند تخریب بکنند، اسم تروریست روش می‌گذارند."

این جملات که با ادبیات محاوره‌ای و خارج از متن بر زبان او نشست در مجموع اثر آن را بر مخاطب و مشخصا مخاطب ایرانی و فارسی زبان افزایش داد هر چند یک مورد توأم با خطا بود. آنجا که در متن آمده: "تراژدی است" و او خارج از متن گفت: "هر کسی را به خنده می‌اندازد" و نشان می‌دهد آن‌قدر درگیر تحصیل و کار در پزشکی و سیاست بوده که کاری به ظرایف اصطلاحات هنری و ادبی ندارد.

از واژه های پرتکرار دیگر در سخنان رییس جمهوری کلمۀ "قدرت" بود منتها با یک توضیح دقیق:

"ایران باید این قدر قدرت‌مند باشد که بقا و پیشرفت‌ او را تهدید نکنند و آن قدر مسئول که قدرت‌ را برای سلطه به کار نگیرد و آن قدر دوراندیش که امنیت خود را در ناامنی همسایگان جست‌وجو نکند."

با این همه بارها از توافق هم سخن گفت و درهای گفت‌و‌گو را نبست و تنها یک شرط گذاشت و با همان نطق خود را به پایان برد: "ما آماده گفت‌وگو هستیم اما زبان زور را نخواهیم پذیرفت".

بارها نوشته‌ام که فرهنگ ایرانی به دوگانه سازی عادت دارد و این در سنت پیشا‌اسلام ریشه دارد که مبتنی بر دو گانه خیر و شر است وگرنه در اسلام حتی ابلیس فرشتۀ الهی بوده و مانند آیین زرتشت معادل اهریمن نیست که در مقابل اهورا قرار می‌گیرد و یا به تعبیر مولانا در حالی ایفای نقش از پیش طراحی شده است ( نگاه کنید به داستان معاویه و ابلیس در دفتر دوم مثنوی معنوی).

پزشکیان اما به جای دو گانه ظالم و مظلوم یا حق و باطل یا حتی مقاومت و تسلیم که دال مرکزی نطق مرحوم رجایی نخست‌وزیر وقت ایران در 46 سال قبل و در شورای امنیت همین سازمان ملل بود و هنوز نیز شاکلۀ ادبیات اصول‌گرایان و امام جمعه‌ها و مجریان و مداحان و شبه کارشناسان صدا وسیماست یا طرح شعارهای هیجانی و انتقامی کوشید به زبان دنیا سخن بگوید و توجیه آمریکا در تحمیل جنگ را باطل کند.

او به جای دوگانه های مرسوم و مألوف از دو بال قدرت و مذاکره گفت و همین ویژگی نطق او را متفاوت و متمایز ساخته است؛ دو بال به جای دو گانه های ایدیولوژیک.

نطق پزشکیان ملی بود نه ایدیولوژیک. واقعی نه آرمان خواهانه. برای کاهش رنج مردمان نه افزایش رنج آنان با طرح شعارهای بی حاصل اما نه به بهای نادیده گرفتن غرور و عزت ملی.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید