روایت دیپلمات‌های غربی از زندگی در مسکو در دوران جنگ؛ «منتظر دوربین در هر اتاق باشید»
لین تریسی که از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ سفیر آمریکا در مسکو بود، به بی‌بی‌سی می‌گوید: «سفیر بودن در روسیه احتمالا سخت‌ترین ماموریت دوران حرفه‌ای من بود.»
به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از بی‌بی‌سی، دیپلمات‌های آمریکایی، بریتانیایی و اروپایی زمانی در روسیه نقشی حیاتی داشتند و حتی در بدترین لحظات جنگ سرد به کاهش تنش‌ها کمک می‌کردند.
اما اکنون که دولت ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، آن‌ها را نمایندگان کشورهای «غیردوست» می‌داند، سفیران غربی زیر نظارت دائمی قرار دارند، منزوی شده‌اند و هرچه بیشتر از کشوری که برای شناختنش اعزام شده‌اند، فاصله گرفته‌اند. این در حالی است که جنگ اوکراین وارد پنجمین سال خود شده است.
بی‌بی‌سی با پنج دیپلمات که از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در این کشور خدمت کرده‌اند، گفت‌وگو کرده است.
آن‌ها سطح فشار کنونی را با دوران جنگ سرد مقایسه می‌کنند، زمانی که سفارتخانه‌های غربی با نظارت فیزیکی، ابزارهای شنود پنهان‌شده در هدایا و «گرد جاسوسی» زیر نظر گرفته می‌شدند؛ گرد جاسوسی، ماده‌ای شیمیایی و تقریبا نامرئی بود که برای ردیابی مقام‌ها استفاده می‌شد.
پس از آغاز جنگ در سال ۲۰۲۲، صدها دیپلمات روس از کشورهای اروپایی و آمریکا اخراج شدند. مسکو نیز مقابله به مثل کرد و صدها دیپلمات غربی را «عنصر نامطلوب» اعلام کرد؛ اقدامی که بسیاری از سفارتخانه‌ها را با کمبود نیرو مواجه کرد.
تریسی در دوران حرفه‌ای ۳۰ ساله‌اش در کشورهایی مانند پاکستان خدمت کرده است؛ جایی که در سال ۲۰۰۸ از یک حمله مسلحانه جان سالم به در برد.
اما او می‌گوید حتی در شرایط تهدید فیزیکی دائمی، ماموریتش در پیشاور از جهتی آسان‌تر از روسیه بود.
«آنجا هنوز احساس می‌کردم چیزهایی هست که در کنترل من است. چیزی که مسکو را دشوارتر می‌کرد، سطح بالای عدم قطعیت بود.»
او به یاد می‌آورد که فشار مداوم ضدجاسوسی روسیه، اصلی‌ترین منبع این عدم قطعیت بود.
دیپلمات‌های روس در غرب نیز از رفتار ناعادلانه مشابه شکایت می‌کنند. اما به گفته دیپلمات‌هایی که با بی‌بی‌سی صحبت کرده‌اند، دامنه و شیوه‌های فعالیت سرویس‌های اطلاعاتی مسکو بسیار گسترده‌تر است.
یک دیپلمات پیشین اروپایی درباره هشداری که پیش از عزیمت به مسکو دریافت کرده بود، می‌گوید: «منتظر ابزار شنود باشید، منتظر دوربین در تک‌تک اتاق‌های خانه‌تان باشید.»
یکی دیگر از سفیران پیشین می‌گوید مجبور شد دو کارمند روس را اخراج کند، پس از آن که سرویس امنیت داخلی روسیه (FSB) تلاش کرد آن‌ها را جذب کند و از آن‌ها خواست همه چیزهایی را که در نمایندگی دیپلماتیک می‌گذرد گزارش دهند.
این دو نفر به جای همکاری با سرویس امنیت داخلی روسیه، موضوع را به سفارت اطلاع دادند و سفارت نیز آن‌ها را کنار گذاشت؛ «وگرنه ممکن بود با نوعی تعقیب قضایی روبه‌رو شوند».
در همین حال، روس‌هایی که در شرایط عادی با کارکنان دیپلماتیک ارتباط برقرار می‌کردند، مانند دانشگاهیان و فعالان فرهنگی، نیز تحت فشار و ارعاب قرار می‌گیرند تا از تماس با مقام‌های غربی خودداری کنند.
یکی از سفیران پیشین می‌گوید مهمانانش یک بار از سوی ماموران سرویس امنیت داخلی روسیه تا درهای سفارت «تعقیب» شدند.
همین ماه ژوئن نیز مهمانانی که برای مراسم تولد پادشاه بریتانیا به اقامتگاه سفیر در مسکو دعوت شده بودند، گفتند از سوی فعالان طرفدار کرملین و خبرنگاران رسانه‌های دولتی مورد آزار قرار گرفتند و سپس پلیس از آن‌ها بازجویی کرد.
یکی از این مهمانان می‌گوید از آن زمان، از ترس، چند دعوت برای حضور در برنامه‌های سفارتخانه‌های غربی را رد کرده است.
همه نمی‌توانند چنین فشاری را تحمل کنند.
یکی از سفیران پیشین می‌گوید «بدگمانی دائمی» باعث شده تعدادی از مقام‌ها شغل خود را ترک کنند.
او اضافه می‌کند حتی پس از خروج خودش از روسیه نیز تا چند ماه مدام پشت سرش را نگاه می‌کرد.
«جنگ، آزمون ژنرال‌هاست؛ دیپلماسی، آزمون دیپلمات‌ها»
پیر لوی، سفیر پیشین فرانسه، می‌گوید بلافاصله پس از تهاجم روسیه، در سراسر اروپا بحث‌هایی درگرفت درباره این که آیا سفیران باید فراخوانده شوند یا فعالیت در روسیه به‌طور کامل متوقف شود.
او به یاد می‌آورد که فورا با پاریس تماس گرفت و گفت خارج کردن نمایندگان دیپلماتیک اشتباه خواهد بود، چون احساس می‌کرد هرچه روابط بدتر شود، حضور آن‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
یکی دیگر از سفیران پیشین اروپایی می‌گوید تهاجم خیلی زود ماهیت کار آن‌ها را دگرگون کرد، همکاری که برای فعالیت‌های معمول در روابط دوجانبه، تجارت و پروژه‌های مشترک لازم بود، دیگر ممکن نبود.
برای کسانی هم که در روسیه ماندند، جنگ مجموعه‌ای از اولویت‌های تازه را ایجاد کرد، فراتر از حمایت از شهروندان و شرکت‌های کشور خودشان.
در درجه نخست، کشورهایی که مسکو آن‌ها را غیردوست می‌دانست، همچنان می‌خواستند دست‌کم یک کانال ارتباطی با مقام‌های روس داشته باشند تا تصویری دقیق از آنچه در داخل کشور می‌گذرد به دست آورند.
اما هم‌زمان باید از کارکنان خود محافظت می‌کردند و سفارتخانه‌ها را فعال نگه می‌داشتند.
پس از آن که روسیه در سال ۲۰۲۱ استخدام اتباع خارجی را ممنوع کرد، بخش خدمات و تاسیسات سفارت آمریکا با کمبود شدید نیرو روبه‌رو شد.
حتی مشکلی جزئی مانند نشتی لوله می‌توانست به مسئله‌ای بزرگ تبدیل شود و وقت زیادی از کارکنان دیپلماتیک بگیرد.
یکی از دیپلمات‌ها به یاد می‌آورد درباره کمبود نیروی انسانی با یک مقام روس صحبت کرده بود و آن مقام به او توصیه کرده بود خیلی ناراحت نشود.
«گفت: «حداقل هنوز آشپز را دارید.»»
تحریم‌های مالی که دولت‌های غربی برای حمایت از اوکراین اعمال کردند، مشکلات روزمره دیگری ایجاد کردند.
پس از قطع دسترسی بانک‌های روسیه به شبکه پرداخت سوئیفت و تعلیق فعالیت مسترکارت و ویزا در روسیه، بسیاری از سفارتخانه‌ها حتی برای تامین هزینه‌های اولیه فعالیت خود با مشکل مواجه شدند.
یکی از سفیران پیشین به یاد می‌آورد که سفارتشان به‌سادگی پول نقدش تمام شد و دیگر نمی‌توانست حقوق کارکنان را بپردازد؛ تا این که دیپلمات دیگری که پس از اخراج شدن در حال فروش خودروی خود بود، روبل‌ها را در یک چمدان به سفارت آورد.
این دیپلمات با خنده می‌گوید: «کاملا دیوانه‌وار است. اما باید با حس شوخ‌طبعی به آن نگاه می‌کردید.»
مقام‌های روس نگرش خود نسبت به دیپلمات‌های غربی را چندان پنهان نمی‌کنند.
آن‌ها آشکارا دیپلمات‌های کشورهای «غیردوست» را به «جاسوسی» متهم کرده‌اند.
مسکو به‌ویژه از کسانی که به هر شکلی به ابراز مخالفت با کرملین علاقه یا توجه نشان می‌دهند، انتقاد کرده است. به گفته الکسی وندیکتوف، روزنامه‌نگار روس، مقام‌های روسیه عملا بیشتر مقام‌های دولتی این کشور را از گفت‌وگو با سفارتخانه‌های غربی منع کرده‌اند.
وندیکتوف می‌گوید این مسئله فقط روابط با غرب را بدتر کرده است.
او به یاد می‌آورد که به مقام‌های روس گفته بود: «دقیقا به دلیل اقدامات خودتان درست فهمیده نمی‌شوید، چون سفیران نمی‌توانند کارشان را انجام دهند.»
یکی از سفیران پیشین اروپایی می‌گوید امروز مسکو با بسیاری از دولت‌های غربی تقریبا هیچ تماسی ندارد.
«نه تماس تلفنی هست، نه دیداری در سطح وزیران.»
اما به گفته آن‌ها همین وضعیت، اهمیت دیپلمات‌ها را حتی بیشتر کرده است، چون مسئولیت انتقال مواضع دولت‌هایشان به مسکو بر دوش آن‌ها باقی مانده است.
«ژنرال‌ها در جنگ نشان می‌دهند چه می‌توانند انجام دهند. درباره دیپلمات‌ها هم همین‌طور است. وقتی اوضاع واقعا دشوار می‌شود، تک‌تک کارهایی که انجام می‌دهید واقعا اهمیت پیدا می‌کند.»
لین تریسی در سال ۲۰۲۵ مسکو را ترک کرد و احساس می‌کرد ماموریت اصلی خود را انجام داده است: سفارت آمریکا پابرجا مانده بود.
اما او به کاری که خودش و تیمش برای حفظ ارتباط میان آمریکایی‌ها و مردم عادی روسیه انجام دادند نیز افتخار می‌کند.
او می‌گوید: «چون در مقطعی، روابط دولت با دولت فرصتی برای بهبود پیدا خواهد کرد و آن پیوندهای میان مردم وجود خواهند داشت تا به سریع‌تر شدن این بهبود کمک کنند.»
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
