پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، چه سرنوشتی در انتظار مذاکرات صلح ایران است؟
انتخابات آمریکا و اسرائیل محاسبات سیاسی را در هر دو کشور تغییر داده است؛ هم‌زمان قطر تلاش تازه‌ای را برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن آغاز کرده است.
به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از وال‌استریت ژورنال، پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا این پرسش را مطرح کرده است که دولت دونالد ترامپ در ادامه جنگ ایران چه خواهد کرد: حملات گسترده را از سر می‌گیرد یا بر دستیابی به توافق متمرکز می‌شود؟ جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، جنگ ایران را یکی از عوامل اصلی شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان دانسته است.
مذاکرات آمریکا و ایران با مشارکت چند میانجی، از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه به‌صورت متناوب ادامه داشته است. محور اصلی گفت‌وگوها بازگشایی کامل تنگه هرمز و محدودکردن برنامه هسته‌ای ایران است، اما اختلافات مهم همچنان پابرجاست.
مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا در چه وضعیتی است؟
در طول جنگ، تماس مستقیم میان تهران و واشنگتن محدود بوده است. پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، ونس مستقیماً با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و یکی از چهره‌های قدرتمند جناح تندرو، تماس گرفت.
این اقدام به معنای عبور از مقام‌هایی بود که پیش‌تر مستقیماً در مذاکرات حضور داشتند و میانه‌روتر تلقی می‌شدند؛ از جمله محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، که در ماه آوریل با ونس در پاکستان ملاقات کرده بود.
مقام‌های ایرانی دریافت نامه ونس را تأیید کرده‌اند. این نامه بیشتر بر چارچوب آغاز مذاکرات تمرکز داشت و حاوی پیشنهادهای مشخص نبود. تاکنون هیچ نشانه علنی از برگزاری مذاکرات مستقیم میان آمریکا و ایران پس از انتخابات منتشر نشده است.
تلاش‌های میانجی‌گرانه به کجا رسیده است؟
چند کشور برای بازگرداندن طرفین به میز مذاکره تلاش می‌کنند، اما قطر نقش اصلی را بر عهده گرفته است. ترامپ روز جمعه با شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر، درباره این تلاش‌ها گفت‌وگو کرد.
دوحه با وجود آنکه در جریان جنگ هدف حملات ایران قرار گرفته، مذاکرات فشرده‌ای با تهران انجام داده است. گفت‌وگوهای کنونی بر دو موضوع متمرکز است:
تعیین ترتیب اقدام‌ها برای بازگشایی کامل تنگه هرمز؛
مشخص‌کردن نحوه آغاز مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران.
چالش اصلی این است که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد و اقدامات مربوط به هرمز چگونه با امتیازات اقتصادی و مذاکرات هسته‌ای پیوند بخورد.
موضع ایران چیست؟
تهران شکست جمهوری‌خواهان را پیروزی ایران و نشانه مخالفت رأی‌دهندگان آمریکایی با جنگ معرفی کرده است. در مواضع علنی، مقام‌های ایرانی نسبت به مذاکرات ابراز تردید کرده و به تهدیدهای پیشین ترامپ برای حمله پس از انتخابات اشاره کرده‌اند.
سپاه پاسداران نیز اعلام کرده است که برای مقابله‌به‌مثل آماده است و در صورت آغاز حملات جدید، اهدافی در سراسر خاورمیانه و حتی فراتر از منطقه ممکن است مورد حمله قرار گیرند.
بااین‌حال، ایران پشت صحنه همچنان پیشنهادهای ارائه‌شده از سوی میانجی‌ها را بررسی می‌کند و برای گفت‌وگو درباره موضوع هسته‌ای از خود انعطاف محدودی نشان داده است. به گفته میانجی‌ها، تهران هنوز هیچ مصالحه مشخصی ارائه نکرده است.
نتیجه انتخابات آمریکا چه تأثیری خواهد داشت؟
جنگ ایران و پیامدهای اقتصادی آن، به‌ویژه افزایش قیمت بنزین و گازوئیل و فشار بر خانوارهای آمریکایی، از عوامل مهم پیروزی دموکرات‌ها بود. اعضای جدید کنگره وعده داده‌اند نظارت بیشتری بر نحوه اداره جنگ اعمال کنند.
بااین‌حال، متوقف‌کردن جنگ از طریق کنگره آسان نخواهد بود. ترامپ از اختیارات گسترده رئیس‌جمهور در حوزه امنیت ملی برخوردار است و می‌تواند مصوبات کنگره را وتو کند.
انتخابات همچنین اختلافات داخل دولت را آشکار کرده است. ونس علناً جنگ را عامل شکست جمهوری‌خواهان دانسته، اما ترامپ از تصمیم خود برای حمله به ایران دفاع کرده و گفته است اگر به گذشته بازگردد، بار دیگر همان تصمیم را خواهد گرفت.
انتخابات اسرائیل چه تغییری ایجاد کرده است؟
احزاب مخالف نتانیاهو در انتخابات اواخر اکتبر کرسی‌های بیشتری به دست آوردند، اما هنوز برای کنارزدن او باید ائتلافی قادر به تشکیل دولت ایجاد کنند. تا آن زمان، نتانیاهو همچنان در قدرت باقی می‌ماند؛ نخست‌وزیری که حتی در آستانه انتخابات نیز ایران را به حملات تازه تهدید می‌کرد.
گادی آیزنکوت، رهبر اصلی مخالفان، هدف نتانیاهو برای تغییر حکومت ایران از طریق بمباران مشترک آمریکا و اسرائیل را بیش از اندازه بلندپروازانه توصیف کرده است. بااین‌حال، مواضع امنیتی او نیز بر این ارزیابی استوار است که ایران مهم‌ترین دشمن منطقه‌ای اسرائیل محسوب می‌شود. بنابراین تغییر دولت لزوماً به معنای کنارگذاشتن فشار نظامی علیه ایران نخواهد بود، هرچند ممکن است هدف و دامنه آن تغییر کند.
آرایش نظامی آمریکا در منطقه چگونه است؟
آمریکا در حال حاضر دو گروه رزمی ناو هواپیمابر را همراه با یک ناو تهاجمی آبی‌ـ‌خاکی در دریای عرب مستقر کرده و حدود ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه حضور دارند.
گروه سوم به رهبری ناو هواپیمابر «یواس‌اس تئودور روزولت» نیز پس از توقف در سنگاپور راهی خاورمیانه است. تحلیلگران می‌گویند آمریکا حتی با نیروهای فعلی توان آغاز حمله را دارد؛ در آغاز جنگ در فوریه نیز دو گروه رزمی ناو هواپیمابر در منطقه مستقر بودند.
در نتیجه، مسیر دیپلماسی در حالی ادامه دارد که واشنگتن هم‌زمان توان نظامی لازم برای ازسرگیری فوری حملات را حفظ کرده است. انتخابات، هزینه سیاسی جنگ را برای ترامپ افزایش داده، اما هنوز نه به تصمیم قطعی برای پایان جنگ منجر شده و نه شکاف‌های موجود در مذاکرات را از میان برده است.
*ترجمه: کانال تلگرامی ایران 2026
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
