چرا یارانه انرژی مسیر توسعه اقتصاد ایران را منحرف کرده است؟

به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از خبرآنلاین، اقتصاد ایران سال‌هاست با بحران ساختاری قیمت پایین سوخت روبه‌رو است. با وجود طرح‌های متعدد برای اصلاح این وضعیت، بنزین و انرژی یارانه‌ای همچنان در مرکز تنش‌های سیاسی و اقتصادی قرار دارد و هر تصمیم برای تعدیل قیمت، اغلب با موجی از نگرانی‌های تورمی و اجتماعی همراه می‌شود.

قیمت بنزین در ایران نه‌تنها در مقایسه با کشورهای منطقه و جهان بسیار پایین است، بلکه نسبت به تورم داخلی نیز ارزان مانده است. تبدیل بنزین به کالای سیاسی باعث شده اصلاح قیمت‌ها با بحران‌های موازی از جمله فشار تورمی و رقابت جناحی روی موضوع سوخت تشدید شود.

ادعای رایج این است که بنزین ارزان «مهارکننده تورم» است؛ اما تجربه نشان می‌دهد رشد تورم حتی در دوره‌هایی که افزایش قیمت بنزین رخ نداده نیز ادامه یافته است. به‌عنوان نمونه، در سال ۱۳۸۴ مجلس هفتم با تصویب طرح تثبیت قیمت‌ها، دولت را از افزایش بهای کالاها و خدمات دولتی منع کرد تا تورم کاهش یابد؛ در آن زمان نرخ تورم حدود ۱۰.۴ درصد بود.

در دو دهه اخیر اما تورم به کانال‌های دو رقمی و سپس بالاتر صعود کرده و اکنون در محدوده حدود ۶۰ درصد قرار دارد. در همین بازه، بنزین سهمیه‌بندی و یارانه‌ای مانده، اما خروج بنزین از چرخه تصمیم‌گیری اقتصادی به مهار پایدار تورم منجر نشده است.

ارزانی سوخت به‌طور عام و بنزین به‌طور خاص، انگیزه سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه برای تولید کالاهای کم‌مصرف و خودروهای بهینه را در ایران کم‌رنگ کرده است. در چنین فضایی، یارانه انرژی بیشتر برای ایجاد رضایت کوتاه‌مدت در افکار عمومی تخصیص می‌یابد، در حالی‌که از منظر توسعه پایدار، نفت و گاز درآمد روزمره نیستند بلکه ثروت ملی‌اند که باید به سرمایه مولد شامل فناوری، زیرساخت و آموزش تبدیل شوند.

در عمل، سیاست جاری شبیه انتقال ثروت از آینده به حال است. در ادبیات اقتصادی-سیاسی به این پدیده «تله رفاه» گفته می‌شود: توزیع انرژی یارانه‌ای در ظاهر حمایتی است، اما در باطن بزرگ‌ترین عملیات انتقال ثروت از نسل‌های آتی به نسل حاضر محسوب می‌شود و مسیر توسعه پایدار را به سمت مصرف‌گرایی ناپایدار هدایت می‌کند.

بسیاری از کارشناسان تأکید می‌کنند در شرایط فعلی نباید تنها به «قیمت بنزین» به‌عنوان راه‌حل نگاه کرد؛ بلکه باید با رویکردی تدریجی و همراه با اصلاح ساختاری، به سمت بهبود الگوی مصرف، قیمت‌گذاری واقعی‌تر انرژی و اقتصادی شدن فرایندهای تحقیق و توسعه حرکت کرد تا خروج از تله رفاه ممکن شود.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید