گزینه‌های نظامی آمریکا در ایران چیست؟
هیچ تضمینی وجود ندارد که موفقیت‌های نظامی گذشته در کارزار علیه ایران، حتی در صورت گسترش دامنه و مقیاس حملات آمریکا، به دستاوردهای سیاسی گسترده‌تر و پایدارتر تبدیل شوند.
ایالات متحده بار دیگر خود را در باتلاقی در خاورمیانه گرفتار می‌بیند. دولت ترامپ در حال مذاکره با حکومتی است که بعید است به‌آسانی امتیاز بدهد و اساساً مشروعیت خود را بر مقاومت در برابر ایالات متحده و شعار «مرگ بر اسرائیل» بنا کرده است.
در نتیجه، ایالات متحده برای تقویت گزینه احتمالی بعدی خود، هم‌زمان با بررسی گزینه‌های نظامی، در حال اعزام تجهیزات و نیروهای نظامی بیشتری به منطقه است.
در ادامه، شش گزینه‌ای که احتمالاً بر اساس ترکیبی از تاریخ نظامی و عملیات‌های اخیر در حال بررسی هستند، ارائه می‌شود.
تمامی این گزینه‌ها بر این فرض استوارند که ایالات متحده کارزار جنگ اقتصادی موجود خود، شامل ترکیبی از تحریم‌ها و محاصره جاری، را ادامه می‌دهد.
هر گزینه نیز بده‌بستان‌ها و هزینه‌های مشخصی دارد؛ از جمله احتمال تشدید تنش و تبدیل آن به جنگی گسترده‌تر. بنابراین، ضروری است که همه، از شهروندان نگران گرفته تا کنگره، این گزینه‌ها را بررسی کرده و نگرانی‌های خود را بیان کنند تا گفت‌وگویی سازنده‌تر درباره سیاست‌های پیش‌رو شکل بگیرد.
۱. دیپلماسی قهرآمیز
نخستین گزینه برای ایالات متحده این است که هم‌زمان با مذاکره با ایران، به افزایش نیروهای خود در منطقه ادامه دهد.
هدف نهایی، اجرای کارزار فشاری است که ایران را وادار کند با شرایطی مطلوب‌تر برای آمریکا به میز مذاکره بازگردد.
سازوکار اصلی این گزینه، دیپلماسی قهرآمیز است؛ یعنی ترکیب نمایش قدرت نظامی برای نشان دادن هزینه‌های آتی مقاومت، با ارائه منافع کوتاه‌مدت برای ترغیب تهران.
ایالات متحده نیروهای بیشتری، از جمله یک گروه رزمی دیگر ناو هواپیمابر، به منطقه اعزام خواهد کرد. هم‌زمان، به تقویت توانمندسازهایی مانند هواپیماهای سوخت‌رسان ادامه می‌دهد و از ترکیبی از ارتباطات راهبردی و فعالیت‌های اطلاع‌رسانی و تأثیرگذاری استفاده می‌کند تا پیامی را به مقام‌های تهران منتقل کند.
دیپلماسی قهرآمیز بده‌بستان‌های روشنی دارد.
این رویکرد بیش از سایر گزینه‌ها احتمال دارد که انسجام و همکاری با متحدان کشورهای حاشیه خلیج فارس را حفظ کند؛ کشورهایی که از بازگشت به درگیری‌های گسترده نگران هستند.
بااین‌حال، این گزینه بیشترین خطر را دارد که با برنامه‌ریزی و طراحی عملیات اسرائیل، که تقریباً قطعاً تهاجمی‌تر خواهد بود، مختل شود.
این رویکرد همچنین خطر تقویت جسارت ایران را در پی دارد؛ ایرانی که پیش‌تر با حملات پراکنده به کشتیرانی تجاری و تهدید زیرساخت‌های حیاتی منطقه، محاصره آمریکا را آزمایش کرده است.
۲. کارزار محدود حملات علیه توانمندی‌های نظامی
دومین گزینه این است که ایالات متحده مجموعه‌ای از حملات محدود را علیه دارایی‌های نظامی کلیدی، مانند سامانه‌های راداری ساحلی و پدافند هوایی، انجام دهد تا توازن نظامی را تغییر داده و توانایی خود را برای تحمیل هزینه‌ها در زمان و مکان دلخواه به نمایش بگذارد.
هدف نهایی، انجام حملاتی محدود است که توانمندی‌های کلیدی را تضعیف کند، زمینه را برای کارزارهای بعدی حملات فراهم سازد و با تغییر توازن نیروها، محاسبات هسته‌ای ایران را در کوتاه‌مدت تغییر دهد.
سازوکار اصلی این گزینه، ترکیبی از قدرت هوایی و عملیات مشترک در تمامی حوزه‌ها، از جمله فضا، جنگ الکترونیک و اقدامات سایبری است که شرایط لازم را برای حمله فراهم می‌کنند.
بهترین نمونه مشابه، حمله محدود اسرائیل در آوریل ۲۰۲۴ به مجموعه راداری سامانه اس-۳۰۰ است که از تأسیسات هسته‌ای اصفهان دفاع می‌کرد.
مهم‌ترین بده‌بستان این گزینه، خطر تشدید تنش در مقایسه با ارزش هدف موردنظر است.
هدف از حمله محدود، نشان دادن هزینه‌ها و خطرات مقاومت در حمایت از مذاکرات است.
اگر ایران، همان‌طور که تهدید کرده، پاسخی کوبنده بدهد، بازده حمله محدود پایین خواهد بود.
بنابراین، حملات محدود از مذاکرات حمایت می‌کنند، اما خطر تغییر محاسبات تهران و تشویق حکومت به گسترش درگیری را نیز به همراه دارند.
۳. حملات محدود به تأسیسات باارزش هسته‌ای
سومین گزینه، شکل دیگری از کارزار حملات محدود است که در آن هدف از تأسیسات راداری کلیدی به یک گره حیاتی در برنامه هسته‌ای ایران تغییر می‌کند.
هدف نهایی این است که محاسبات حکومت درباره امکان حفظ برنامه هسته‌ای خود در جریان مذاکرات تغییر کند.
سازوکار این گزینه بر حملات نفوذی دوربرد متکی است که توانایی هدف‌گیری دقیق تأسیسات کلیدی در سراسر کشور را دارند.
در اینجا، عملیات «چکش نیمه‌شب» (Operation Midnight Hammer) الگوی اصلی است.
حملات ژوئن ۲۰۲۵ نشان داد که برای موفقیت این گزینه، چه ترکیبی از فناوری پنهان‌کاری، حملات دوربرد و هماهنگی مشترک نظامی موردنیاز است.
بده‌بستان این گزینه مشابه حملات محدود به اهداف نظامی، مانند سایت‌های راداری است که پیش‌تر به آن‌ها اشاره شد.
اگرچه این حملات تقریباً قطعاً جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران را ناکام خواهند گذاشت، اما خطر ایجاد چرخه‌ای از حملات متقابل و تثبیت هرچه بیشتر تهران در مسیر بازسازی برنامه هسته‌ای خود را نیز دارند؛ برنامه‌ای که ممکن است در نهایت به‌عنوان سپر اصلی حاکمیت ملی ایران تلقی شود.
۴. عملیات گسترده نیروهای ویژه
چهارمین گزینه، که جسورانه‌تر است، انجام یک عملیات گسترده نیروهای ویژه بر اساس مفهوم برتری نسبی نیروهاست.
همان‌طور که در عملیات «تار عنکبوت» اوکراین و دستگیری مادورو توسط آمریکا مشاهده شد، عملیات نیروهای ویژه می‌تواند آثار چشمگیری، هرچند اغلب گذرا، ایجاد کند.
هدف نهایی مشابه حمله به تأسیسات هسته‌ای است؛ با این فرض که خارج کردن اورانیوم غنی‌شده از دسترس ایران، حرکت سریع تهران به سوی ساخت سلاح هسته‌ای را دشوارتر کرده و در نتیجه، رویکرد حکومت به مذاکرات را تغییر می‌دهد.
این عملیات باید شبکه زیرزمینی مجموعه‌هایی را هدف قرار دهد که ایران احتمالاً اورانیوم غنی‌شده خود را در آن‌ها ذخیره می‌کند.
جدیدترین نمونه مشابه، عملیات کماندویی اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۴ علیه یک تأسیسات زیرزمینی تولید موشک در سوریه است که با نام «عملیات راه‌های بسیار» (Operation Many Ways) نیز شناخته می‌شود.
این عملیات شامل چندین واحد اسرائیلی، از جمله واحد ۶۶۹ و شالداگ بود؛ واحدهایی که در عملیات نفوذ دوربرد تخصص دارند.
بااین‌حال، هدف قرار دادن چندین مجموعه زیرزمینی در داخل ایران به نیرویی به‌مراتب بزرگ‌تر نیاز دارد؛ از جمله نیروهای متعارفی که حلقه بیرونی محاصره را تأمین کنند و حملات هوایی مستمری که توانایی ایران برای واکنش را در طول عملیات محدود سازند.
این عملیات احتمالاً به‌جای چند ساعت، چند روز طول خواهد کشید.
پیچیدگی و زمان موردنیاز برای اجرای این عملیات، بده‌بستان آن را آشکار می‌کند.
ایالات متحده در جریان نجات دو خلبان سرنگون‌شده در آوریل ۲۰۲۵، توانایی خود را برای اجرای مأموریت‌های پیچیده با محوریت نیروهای ویژه در داخل ایران نشان داد؛ اما هزینه‌های چنین عملیاتی نیز آشکار شد.
ایران حتی می‌تواند با استفاده از موشک‌های بالستیک، تأسیساتی را که نیروهای ویژه آمریکا در حال خارج کردن اورانیوم از آن‌ها هستند، هدف قرار دهد و خطر قابل‌توجهی برای نیروها و مأموریت ایجاد کند.
۵. کارزار کنترل دریا
پنجمین گزینه برای ایالات متحده، انتخاب یک کارزار طولانی‌مدت کنترل دریا است که با هدف محدود کردن توانایی ایران برای تهدید خطوط ارتباطی دریایی طراحی شده باشد.
هدف نهایی، کاهش توانایی حکومت ایران برای هدف قرار دادن خطوط کشتیرانی در کوتاه‌مدت یا میان‌مدت است.
این رویکرد اساساً از راهبردی منسوب به سان‌تزو پیروی می‌کند که می‌گوید:
«حمله به راهبرد دشمن، بالاترین و مؤثرترین شکل فرماندهی نظامی است.»
این رویکرد در مقایسه با گزینه‌های پیشین، به زمان بیشتر و مصرف مهمات بسیار بیشتری نیاز خواهد داشت؛ مهماتی که ذخایر آن‌ها همین حالا نیز رو به کاهش است.
هواپیماهای آمریکایی باید ابتدا پدافند ایران را عقب برانند و مواضع موشک‌های بالستیک این کشور را هدف قرار دهند تا هزینه‌ها و خطرات واکنش متقابل کاهش یابد.
پس از فراهم شدن این شرایط، هواپیماها می‌توانند به شکار شناورهای تندرو تهاجمی، پهپادها و موشک‌های کروز ضدکشتی بپردازند؛ تسلیحاتی که ایران در کنار مین‌های دریایی برای تهدید خطوط کشتیرانی به آن‌ها متکی است.
این کارزار با چالش‌هایی روبه‌رو خواهد بود که مدت‌هاست در محافل نظامی درباره آن‌ها بحث می‌شود؛ چالش‌هایی که با رقابت میان پنهان‌سازی و کشف مرتبط هستند.
ایران توانایی‌های خود برای محروم‌سازی دریایی را به‌گونه‌ای توسعه داده است که این توانمندی‌ها را در مناطق شهری و روستایی پنهان کند و در نتیجه، منابع و زمان موردنیاز برای یافتن آن‌ها افزایش یابد.
بده‌بستان این گزینه، زمان و خطر تضعیف بازدارندگی است.
هرچه ایالات متحده عملیات نظامی مستمر بیشتری را بر فراز ایران انجام دهد، احتمال مواجهه با واکنش‌های دیپلماتیک منفی و هزینه‌های اقتصادی ناشی از افزایش قیمت نفت و حق بیمه کشتیرانی بیشتر خواهد شد.
علاوه بر این، هیچ کارزاری نمی‌تواند مانع صددرصدی حملات متقابل ایران با موشک‌های بالستیک، پهپادها، عملیات سایبری، تیم‌های مخفی عملیاتی یا نیروهای نیابتی شود. این مسئله می‌تواند آمریکا را در دام تشدید تنش گرفتار کند.
در نهایت، هر مهماتی که علیه ایران مصرف شود، یک کلاهک کمتر برای بازدارندگی در برابر چین، روسیه و کره شمالی خواهد بود.
۶. کارزار حملات علیه حکومت ایران
ششمین گزینه این است که ایالات متحده دامنه و مقیاس حملات خود را گسترش دهد تا امنیت حکومت ایران را تهدید کند.
هدف نهایی این است که نگرانی تهران درباره بقای حکومت، به تغییر چشمگیر در روند مذاکرات منجر شود؛ اگر نه به فروپاشی فاجعه‌بار حکومت.
بهترین نمونه تاریخی مشابه، عملیات «نیروی متحد» (Operation Allied Force) است؛ کارزار هوایی کوزوو که قدرت هوایی را با دیگر ابزارهای فشار ترکیب کرد تا حکومت صربستان را تحت فشار قرار دهد.
برخلاف آن کارزار که از حمایت گسترده بین‌المللی برخوردار بود، این گزینه احتمالاً به عملیات مخفیانه قابل‌توجه و حتی حضور تیم‌های نیروهای ویژه در کنار گروه‌های جدایی‌طلب و مخالف در داخل ایران نیاز خواهد داشت.
این واقعیت، چشم‌انداز موفقیت را کاهش می‌دهد؛ زیرا ایجاد زیرساخت و صرف زمان لازم برای شکل دادن به نیروی بومی گسترده، ضروری است.
برپایی واحدهای چریکی در سراسر ایران، هم‌زمان با استفاده از حملات هوایی برای تضعیف حکومت و تشویق به ازسرگیری اعتراضات، اقدامی با خطر و بازده بالا خواهد بود.
نگاهی خلاف‌واقع به تجربه کوزوو، خطرات این گزینه را نشان می‌دهد.
اگر صربستان، که آن زمان نیز با ناآرامی‌های گسترده مدنی و اعتراضات روبه‌رو بود، عقب‌نشینی نمی‌کرد و ایالات متحده مجبور به وارد کردن نیروهای زمینی می‌شد، این وضعیت می‌توانست به کارزاری طولانی و فرسایشی تبدیل شود.
ایران ۱۵۱ برابر بزرگ‌تر از کوزوو است، بیش از ۹۰ میلیون نفر جمعیت دارد و از نیروی نظامی بزرگی برخوردار است.
هر گزینه‌ای که خطر تبدیل شدن به یک کارزار زمینی طولانی‌مدت را داشته باشد، قماری است که تقریباً قطعاً در داخل و خارج از آمریکا نامحبوب خواهد بود.
مذاکره همیشه دشوار است
جنگیدن هم‌زمان با مذاکره، همواره بخشی از تاریخ دیپلماسی و نظامی‌گری بوده است. وضعیت ایران نیز تفاوتی ندارد.
کم‌خطرترین گزینه، ادامه یک کارزار فشار مستمر است؛ اما تهران ممکن است بلوف واشنگتن را فراخوانده و از این زمان برای تسلیح مجدد، ایجاد شکاف میان متحدان و حتی انجام حملات اخلالگرانه استفاده کند.
در عین حال، هیچ تضمینی وجود ندارد که موفقیت‌های نظامی گذشته در کارزار علیه ایران، حتی در صورت گسترش دامنه و مقیاس حملات آمریکا، به دستاوردهای سیاسی گسترده‌تر و پایدارتر تبدیل شوند.
به همین دلیل است که بررسی واقع‌بینانه گزینه‌ها، برای تدوین راهبرد کلان در یک نظام دموکراتیک، اهمیت اساسی دارد.
*منبع: csis
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
