موسیقی به کوک سیاست/گزارشی از وضعیت برگزاری کنسرت ها در میانه اعتراضات و لغو تور اروپایی همایون شجریان
همایون شجریان دیروز دوشنبه ۱۵دیماه، با انتشار متنی در صفحه اینستاگرام خود از این خبر داد که کنسرتهایش در اروپا را لغو کرده است.
همایون شجریان دیروز دوشنبه ۱۵دیماه، با انتشار متنی در صفحه اینستاگرام خود از این خبر داد که کنسرتهایش در اروپا را لغو کرده است. او قرار بود در تور اروپایی خود، در کنار انوشیروان روحانی و با همراهی گروه «سیاوش» در روزهای پایانی دیماه در شهرهای اسلو، مالمو و گوتنبرگ کشور سوئد روی صحنه برود و بعد در ایتالیا و در روزهای چهارم و یازدهم بهمنماه در شهرهای استکهلم و میلان، میزبان طرفدارانش باشد. برآوردها حکایت از آن داشت که این تور نیز مورد استقبال قرار گیرد و تجربه همکاری قبلی شجریان و روحانی تکرار شود.
میدانیم که وقتی تارنمای رسمی سالن «پیکاک تئاتر» لسآنجلس با انتشار یک لیست، پرمخاطبترین کنسرتهای سال 2024 این سالن در قلب آمریکا را معرفی کرد، همایون شجریان پس از young miko و با فروش بیش از 12 هزار بلیت، رتبه دوم این رنکیگ سالانه را از آن خود کرد و بالاتر از Edicion Especial، Ado و XG قرار گرفت. بدینترتیب میتوان گفت تور کنسرتهای همایون شجریان و انوشیروان روحانی در سال 2024، با بیش از 40 سانس اجرا در سراسر جهان، یکی از پرمخاطبترین کنسرتهای ایرانی در همه جهان است و این ادعای برخی رسانههای تخصصی موسیقی که این تور در ادامه میتواند «لقب بزرگترین تور تاریخ یک خواننده ایرانی را از آن خود کند»، چندان نیز بیراه بهنظر نمیآید.
اجرای کنسرت برایم مقدور نیست
این تور بعدتر در بهار 1404، در اربیل، سلیمانیه و دوبی نیز تکرار شد اما اینک همایون شجریان در اینستاگرام خود خبر از لغو این کنسرت با هدف «همدلی و همراهی با هموطنان عزیز» داده است و در پیاماش چنین آورده است: «این روزها، تمام جانمان از آنچه بر مردم این سرزمین میگذرد به درد آمده است و اندوهگین رنج مردمان بیدفاعی هستیم که با خشونت روبهرو شدهاند؛ مردمی که کشته، زخمی یا دستگیر شدند، تنها بهخاطر آنکه دردهایشان را فریاد کردند... با این حجم از رنج و اندوه، اجرای کنسرت برای من ممکن نیست.» شجریان در ادامه این پست اینستاگرامی افزوده است: «اجرای کنسرت در این روزگار تلخ و با احوالی که مردم عزیزمان دارند، برای من مقدور نیست. سوگوار و همدل شما هموطنان عزیزم هستم.»
دیگر کنسرتهای لغوشده
لغو کنسرتهای موسیقی البته محدود به کنسرت خارج از کشور همایون شجریان نیز نمیشود و در روزهای اخیر برخی کنسرتها در شهرهای مختلف کشور لغو شدهاند. برای نمونه میتوان به کنسرتهای مسعود صادقلو در رشت، سامان جلیلی در اهواز، حیدو هدایتی در بندرعباس، عرفان طهماسبی در تهران، بردیا مهرآرا در تهران و کنسرت لری احسان عبدیپور اشاره کرد و آنطور که شواهد و ظواهر نشان میدهد و بسیاری از رسانهها نیز در بازتاب این اتفاق بدان اشاره کردهاند، تصمیم به لغو برخی کنسرتها «در پی شرایط پیشآمده در کشور و ازسوی خود برگزارکنندگان بوده است.» البته هیچکدام از این هنرمندان آنطور که شجریان به صراحت دلایل لغو کنسرتاش را بیان کرده، چیزی نگفتهاند جز اینکه نوشته است: اجراهای ما کنسل شد.
کنسرتهایی که برگزار میشوند
در کنار کنسرتهای لغوشده البته باید بدیننکته نیز اشاره کرد که همانطور که خبرآنلاین اشاره کرده است، در روزهای آتی در تهران، 15 کنسرت در هشت سالن روی صحنه میرود و خوانندگانی همچون ناصر زینلی، بابک جهانبخش، محسن ابراهیمزاده، مجید رضوی، رضا یزدانی و سعید مدرس برای دوستدارانشان خواهند خواند.
جز اجراهای این خوانندگان، باید به کنسرت ارکستر دیالوگ (ناقوس زمان) به رهبری پانیذ فریوسفی و کنسرت ارکستر سمفونیک تهران (پرنده آتشین) به رهبری نصیر حیدریان در تالار وحدت، کنسرت ارکستر جوانان و نوجوانان ایران با اجرای آثاری از فرهاد فخرالدینی و پرویز مشکاتیان، کنسرت گروه موسیقی تهران با اجرای آثاری از علیرضا مشایخی و کنسرت ارکستر سازهای ایرانی خالقی به رهبری محمدرضا عزیزی در تالار رودکی، کنسرت مهدی فرامرزی با صدای محمدرضا جواهریپویا در برج آزادی و کنسرت گروه «دینگ و دانگ» به سرپرستی مهدی زارع در سالن سوره حوزه هنری اشاره کرد.
مورد خاص علیرضا عصار
این نخستینبار نیست که با شکلگیری اعتراضات، لغو اجراهای هنری مورد توجه قرار میگیرد. همیشه کسانی در میان معترضان بودهاند که معتقدند، در چنین مواقعی هنرمندان باید بیبروبرگرد فعالیتهای هنری خود را تعطیل کنند و اگر سخنی در حمایت از معترضان بر زبان نمیآورند، لااقل با سکوت خود به آنها احترام بگذارند.
درمقابل اما برخی دیگر استدلال میکنند که وقتی بسیاری از مشاغل و حرفهها همچنان بهکار خود ادامه میدهند، چرا فقط باید بار تعطیلی اعتراضآمیز بر دوش خوانندگان و نوازندگانی باشد که با وجود همه دشواریهای برگزاری کنسرت و پس از گذر از هفتخوان دریافت مجوز، توانستهاند دقایقی را میزبان طرفدارانشان باشند.
معمولاً خوانندگان در چنین مواقعی میکوشند راهی میانه انتخاب کنند و بهنحوی همراهی خود را با خواستههای بحق مردم ابراز دارند اما درعینحال از اتخاذ مواضعی رادیکال اجتناب ورزند. گاه نیز البته هنرمندانی پیدا میشوند نظیر علیرضا عصار که با اشاره به فشار اقتصادی که به اشکالی مختلف بر شانه همه ایرانیان سنگینی میکند، اعتراضات دیماه 1404 را نتیجه همین فشار دانسته و خطاب به «آقایان» مسئول گفته است: «بدانید و یک لحظه فراموش نکنید که حق، کاملاً با مردم است و اتفاقاتی که میافتد مستقیماً نتیجه اشتباهات طولانیمدت خود شماست.»
مورد عجیب همایون شجریان
در وضعیتی عادی در سیاهه خوانندگانی که خوش داشتند، نگرههای سیاسی را در آثار خود انعکاس دهند، نام همایون شجریان باید در انتهای چنین لیستی ذکر میشد، اما اینک مدتهاست همایون و سیاست بههم گرهخوردهاند و هر کنش و واکنش او بازتابهای گسترده سیاسی پیدا میکند. همین چندماه پیش و مدتی پس از پایان موقت جنگ 12روزه بود که خبر برگزاری کنسرت رایگان شجریان در میدان آزادی، خبرساز شد و به سنگربندی جدی اپوزیسیون جمهوریاسلامی و پایداریچیهای اصولگرا در برابر اصلاحطلبان انجامید.
اپوزیسیون آن کنسرت را اسم رمز یک عملیات سفیدشویی و فریب افکار عمومی میدانستند. پایداریها هم میگفتند، دولت دنبال این کنسرت است تا مردم قطعی برق را فراموش کنند. همان زمان برخی نیز نوشتند، وقتی با خانمهای خواننده در فضای مجازی برخورد میشود، همایون بهتر است از آنها حمایت کند، نه اینکه به فکر کنسرت میدان آزادی باشد.
آن کنسرت البته لغو شد، اما مخالفان شجریان از چسباندن انگ «خواننده حکومتی» به او باز هم دریغ نورزیدند. همین یکماه پیش بود که او مجبور شد در مراسمی به این برچسبزنی واکنش نشان بدهد: «اگر من همینالان، در یک جمله بگویم که من خواننده حکومتی هستم، همه میگویند عاقبت گفت، اما درمقابل، من به هزار زبان، روش و عمل ثابت کردهام و گفتهام که جزئی از مردم و خواننده مردمیام.»
حال باید دید واکنشها به تصمیم اخیر شجریان، چگونه خواهد بود؛ باز هم آن را ژستی فریبکارانه قلمداد خواهند کرد یا نشانهای روشن از همراهی او با مردم. برای مخالفان او البته این تصمیم فرقی در قضاوتها نخواهد داشت. نمونهاش توئیتی که شجاعت او را تقلبی دانسته و نوشته؛ «النگوهات نشکنه هنرمند» یا توئیتی دیگر که تحلیل کرده، او از ترس اینکه در کنسرتهای اروپایی، شعارهای سیاسی مطلوب اپوزیسیون سر داده شود و بعد همین مایه گرفتاریاش شود در داخل کشور، «منت سر مردم» گذاشته است.
