عکس: محمد دشتی / مهر
مریم لطفی

خبرنگار گروه اجتماعی

گزارش هم‌میهن از زوایای متفاوت حادثه روز چهارشنبه مدرسه شاهد اردبیل

این بار خبر از اردبیل رسید. جمعه‌شب یکی از رسانه‌های خارج از کشور؛ درباره حادثه‌ای در یکی از مدارس دخترانه این شهر خبری داد. به گزارش این رسانه: «در حمله لباس‌شخصی‌ها به دبیرستان شاهد اردبیل، یک دختر دانش‌آموز جان داد، چندنفر در بیمارستان‌اند و مدیر هفت دانش‌آموز دیگر را به امنیتی‌ها تحویل داد.» این خبر به سرعت دست به دست شد. آن هم در شرایطی که چند روزی است ماجرای احضار و بازداشت و نگهداری برخی از دانش‌آموزان در کانون‌های اصلاح و تربیت منتشر شده و حتی وزیر هم آن را تایید کرده است.

این خبر در کمتر از دوساعت چنان چرخید که بعد از ساعت 23 همان شب، مدیرکل امنیتی و انتظامی استانداری اردبیل این موضوع را «ادعای رسانه‌های معاند» خواند و آن را تکذیب کرد. علی محبوبی‌پور، مدیرکل امنیتی و انتظامی استانداری اردبیل دراین باره گفت که این ادعا کاملا تکذیب می‌شود و به‌هیچ‌وجه صحت ندارد. مردم مؤمن انقلابی و غیرتمند اردبیل تحت تأثیر شایعات رسانه‌های معاند قرار نمی‌گیرند. او علت انتشار این خبر را تهییج عواطف مردم انقلابی اردبیل دانست و گفت که در اردبیل تاکنون هیچ کشته و مجروحی وجود نداشته و حتی دستگیری افراد هم در این شهر قابل توجه نبوده است. حامد عاملی، استاندار اردبیل در گفت‌وگو با «شبکه شرق» به این خبر واکنش نشان داد و گفت، چهارشنبه مراسمی در یک نقطه از اردبیل برگزار شده است: «پس از این مراسم برخی از دانش‌آموزان با خروج از محل، شعارهایی مثل «زن، زندگی، آزادی» سر می‌دهند. این شعارها از سوی دانش‌آموزان در خیابان سر داده می‌شد، به همین علت هم مجموعه نیروهای انتظامی که در محل حاضر بودند، دانش‌آموزان را به درون مدرسه هدایت کردند. با حضور نیروهای انتظامی، دانش‌آموزان به درون مدرسه شاهد می‌روند اما هیچ اتفاقی رخ نمی‌دهد. در جریان این اتفاق هم خدایی‌نکرده هیچ دانش‌آموزی جان خود را از دست نداده و خبر منتشر شده درباره کشته شدن یک دانش‌آموز در جریان اتفاق کذب محض است. به مدیران آموزش و پرورش استان اردبیل، دانشگاه علوم پزشکی و بیمارستان فاطمی که گفته شده این دانش‌آموز در این بیمارستان جان خود را از دست داده، گفته‌ام که اطلاعیه بدهند و شفاف سازی کنند.» استاندار اردبیل در بخش دیگری از اظهاراتش با بیان اینکه «از اول این اتفاقات در کشور ما، در اردبیل، به لطف خدا حتی یک کشته هم نداشتیم»، گفته است: «ما در استان اردبیل هیچ دانش‌آموزی نداریم که در جریان برخوردهای صورت‌گرفته کشته شده باشد. مردم اردبیل هم می‌دانند. حداقل یک آگهی ترحیم باید منتشر می‌شد از روز چهارشنبه تا امروز، اما این اتفاق نیفتاده است.»

روایت مادران

پیگیری‌های هم‌میهن از شاهدان عینی ماجرا اما از موضوع دیگری حکایت دارد. مادر یکی از دانش‌آموزان مدرسه دخترانه شاهد که فرزندش در روز حادثه حضور داشته، درباره اصل ماجرا به هم‌میهن می‌گوید: «روز چهارشنبه بدون اطلاع و هماهنگی ما بچه‌ها را به راهپیمایی برده بودند. در شرایطی که بعضی از بچه‌ها میلی به حضور در این مراسم نداشتند. چند روز بود اردبیل خلوت بود و سروصدایی از اعتراضات نبود. برای همین فکر کرده بودند بچه‌‌ها را ببرند راهپیمایی.»

مدارس شاهد کمی متفاوت از سایر مدارس ‌است. نه به تمامی، اما بیشتر خانواده‌ها مذهبی‌اند و مسئولان مدرسه احتمالا انتظار اتفاق خاصی را نداشتند. «اصلا به چه اجازه‌ای بدون اطلاع ما بچه‌ها را از مدرسه خارج کردند؟» این گلایه جدی والدین است. مادری که می‌گوید: «وقتی بچه‌ها را بردند و سروصداها بلند شد، من متوجه شدم و سریع خودم را رساندم به میدان عالی‌قاپو. وقتی رسیدم دیدم بعضی از دخترها شعار می‌دادند. آن دور و بر هم پر از مامور و گشت بود. یک دفعه شلوغ شد و به بچه‌ها حمله کردند. من به زور وسط آن شلوغی دخترم را کشیدم بیرون. بچه‌ام از ترس رنگ به رویش نمانده بود. کم مانده بود سکته کند. بردمش خانه. بعد از باقی مادرها شنیدم که آن روز بعضی از بچه‌ها از رفتن به راهپیمایی خودداری کرده بودند و گفته بودند نمی‌آییم. مانده بودند مدرسه. بعد از این اتفاق، بچه‌های ترسیده و کتک‌خورده را سوار اتوبوس کرده و برگردانده بودند به مدرسه. آنجا هم دوباره درگیری شده بوده و مامورها رفته بودند مدرسه. بعد هم حال چند نفر از بچه‌ها بد می‌شود و آمبولانس می‌آید. امروز هم خیلی از پدر و مادرها رفته بودند برای شکایت.»

جزئیات خبرهای به‌دست‌آمده تفاوت‌هایی با هم دارند. اما اصل ماجرا که اجبار به راهپیمایی دانش‌آموزان و برخورد با برخی از آنها بوده، یکی است.

یک منبع آگاه دراین باره به «هم‌میهن» می‌گوید: «روز چهارشنبه به مدارس اعلام شده بود که در راهپیمایی شرکت کنند. مسئولان مدرسه هم بچه‌ها را برده بودند. در این راهپیمایی تعدادی از بچه‌ها مقنعه را برداشتند و شعارهایی برخلاف شرایط دادند. برای همین با حضور نیروهای امنیتی درگیری می‌شود و مدیر مدرسه که می‌بیند وضعیت نامناسب است، به زور بچه‌ها را به مدرسه برمی‌گرداند. مدیر مدرسه که می‌بیند سروصدای بچه‌ها زیاد است، تماس می‌گیرد و نیروهای امنیتی به مدرسه می‌آیند.»

این منبع آگاه به نقل از یکی از مسئولان مدرسه از حضور ماموران در پوشش آمبولانس به مدرسه خبر می‌دهد: «بچه‌ها ترسیده بودند. هفت نفر را که حال‌شان بد می‌شود با همان آمبولانس به بیمارستان فاطمی می‌برند. بیمارستان هیچ‌کدام از این هفت نفر را پذیرش نکرده و اسم‌شان در فرم‌های بیمارستان ثبت نشده است.»

آنطور که این فعال اجتماعی به هم‌میهن می‌گوید، درگیری اصلی در مدرسه اتفاق افتاده است: «شش نفر دیگر از بیمارستان ترخیص شده‌اند. من چیزی از اینکه یک نفر در کما باشد نشنیده‌ام اما گویا یکی از این شش نفر حال مساعدی ندارد. دو روز است حوالی مدرسه شلوغ است. والدین و مردم برای اعتراض به مدرسه رفته‌اند و هنوز هیچ پاسخ مشخصی دریافت نکرده‌اند.»

تکذیب بیمارستان

در خبرهای منتشرشده، انتقال دانش‌آموزان مجروح به بیمارستانی به نام فاطمی اردبیل عنوان شده است. اما پیگیری‌های هم‌میهن از این بیمارستان راه به جایی نمی‌برد. مسئول پذیرش بیمارستان ابتدا به هم‌میهن می‌گوید که اجازه پاسخگویی به کسی را ندارد و این موضوع را فقط باید از طریق حراست بیمارستان پیگیری کنیم.

با این حال در تماس دیگری یکی دیگر از مسئولان می‌گوید که هیچ دانش‌آموزی از مدرسه شاهد در این بیمارستان پذیرش نشده و اساسا برای فردی به نام اسراء پناهی خانقاه نیز از آنجا گواهی فوت صادر نشده است؛ اسراء دختری است که گویا چندروز پیش فوت شده و حالا اعلامیه مراسم‌اش دست به دست می‌شود. دیروز عموی او با رسانه‌ها مصاحبه کرد و گفت که اسراء به دلیل مشکل قلبی فوت کرده است.

در مدرسه شاهد اردبیل، که خبرها از آنجا بیرون آمده هم کسی پاسخگو نیست. یکی از معلم‌ها مضطربانه به هم‌میهن می‌گوید که مدیر به دلیل حضور مسئولان آموزش و پرورش امکان صحبت ندارد. خودش نیز از هرگونه توضیحی امتناع می‌کند. نه موضوعی را تایید می‌کند، نه تکذیب و چند بار تکرار می‌کند: «ما موظفیم تنها پاسخگوی والدین دانش‌‌آموزان باشیم.» و مکالمه را تمام می‌کند.

یکی دیگر از اهالی اردبیل هم حضور اجباری دانش‌آموزان به اصرار مدیر مدرسه برای حضور در راهپیمایی را تأیید می‌کند، اما ورود نیروهای امنیتی با آمبولانس را نه؛ «چون حال چند نفر از بچه‌ها بد شده، با تماس مسئولان مدرسه آمبولانس به محل اعزام شده است. بیشترین مشکلی که برای بچه‌ها به وجود آمده هم ناشی از ترس و اضطراب حاکم بر فضا بوده است. چند نفری دچار افت فشار می‌‌شوند و با انتقال به بیمارستان بعد از یکی دوساعت مرخص می‌شوند.»

مصاحبه عموی اسراء پناهی

گرچه برخی منابع محلی درگذشت دانش‌آموزی به نام اسراء پناهی‌خانقاه را در حادثه روز چهارشنبه در مدرسه شاهد تایید می‌کنند، اما فردی به عنوان عموی این فرد، در گفت‌وگو با خبرگزاری محلی «باسبلان ما»، می‌گوید اسراء مدتی است درگذشته است و او اصلا محصل مدرسه شاهد اردبیل نبوده: «اسراء دارای ناراحتی قلبی مادرزادی بود و بعد از یک ماه از درگذشت پدرش، ناراحتی قلبی‌‌اش تشدید شد و از منزل به بیمارستان فاطمی منتقل شد. متاسفانه تلاش‌های پزشکان بی‌نتیجه ماند و او درگذشت.» او همچنین گفت که اخبار منتشرشده درباره نحوه فوت اسراء پناهی صحت ندارد و او به دلیل نارسایی قلبی در بیمارستان فوت کرده است. این خبرگزاری محلی هم در توضیح ماجرای روز چهارشنبه نوشته است: «در مدرسه شاهد اردبیل بین والدین برخی از دانش‌آموزان با مدیران مدرسه مشاجره‌ای شکل می‌گیرد که بعد از آن یکی از دانش‌آموزان به دلیل فشار عصبی ناشی از این دعوا دچار ضعف شده و با آمبولانس به بیمارستان منتقل می‌شود که در صحت کامل است.»

ادعای این فرد در حالی است که یکی از فعالان رسانه‌ای در اردبیل به هم‌میهن می‌گوید: «درباره اسراء می‌توان این را گفت که پدرش چند سال پیش به دلیل ارتکاب به قتل، قصاص شده است. همین موضوع گواهی بر این است که حساسیت‌ها در این باره زیاد است.» او همچنین از جو امنیتی شهر، قطعی اینترنت و تجمع مردم در آرامستان علی‌آباد اردبیل خبر می‌دهد.

نماینده مجلس؟ تکذیب می‌کنم

با وجود جزئیات طرح‌شده از سوی فعالان اجتماعی و رسانه‌ای اردبیل مبنی بر ضرب و جرح دانش‌آموزان و حتی مرگ یکی از آنها، سیدکاظم موسوی، نماینده مردم اردبیل در مجلس شورای اسلامی هم در گفت‌وگو با «هم‌میهن» قاطعانه موضوع را تکذیب می‌کند: «با استانداری صحبت کردم. چنین اتفاقی نیفتاده و تمام. بی‌مهری‌های رسانه‌ها موضوع را تشدید کرد. در مدرسه‌ صحبت‌هایی در مورد انقلاب گفته شده و بعد بچه‌ها به خانه رفته‌اند. اما چند نفر از والدین آن وسط هتاکی کرده‌اند. در آنجا نه کسی مورد ضرب و شتم قرار گرفته و نه کشته شده است.»

به نظر می‌رسد سیدکاظم موسوی هم اطلاع دقیقی از موضوع ندارد. چون بعد از سوال‌های بیشتر عصبانی می‌شود: «چیز بیشتری نمی‌دانم، اما کلا تکذیب می‌کنم. جزئیات برای من مبهم است اما اینکه چنین اتفاقی افتاده است تکذیب می‌کنم. خواهش می‌کنم این موضوعات را کش ندهید. اگر من را قبول دارید می‌گویم چنین اتفاقی نیفتاده است.»

خبرگزاری ایرنا هم از ماجرای مدرسه شاهد اردبیل به عنوان «حمله ساختگی» یاد کرد و به نقل از کلام‌الله صفری، مدیرکل آموزش و پرورش استان اردبیل نوشت: «با رد خبر فوت، ضرب و شتم و دستگیری دانش‌آموزان در جریان اعتراضات هر خبری در خصوص برخورد انتظامی و پلیسی در این مورد کذب است. رسانه‌های معاند به دنبال تهییج مردم هستند درحالی‌که عموم دانش‌آموزان با آرامش در مدارس حضور می‌یابند و ادعاهای این رسانه‌ها کذب است. رسانه‌های معاند قصد برهم زدن آرامش استان اردبیل را دارند زیرا مردم فهیم و غیور اردبیل در همان روزهای ابتدایی راه خود را از اغتشاش‌گران جدا کرده و این روند را در استان ادامه ندادند.»