گزارش رویترز از آسیب بالای حملات ایران در جنگ ۴۰ روزه
رویترز نوشت: مخازن سوخت از نخستین اهدافی بودند که در منطقه نفتی فجیره، شامل پالایشگاه و بندر نفتی، هدف قرار گرفتند؛ منطقه‌ای که امارات متحده عربی برای دور زدن محاصره تنگه هرمز از سوی ایران از آن استفاده می‌کرد. مهمات ایران از آغاز جنگ دست‌کم ۱۹ بار به فجیره اصابت کرده‌اند. نخستین حملات در اوایل ماه مارس باعث آتش‌سوزی‌هایی شد که سه روز ادامه داشت.
به گزارش هم‌میهن آنلاین و به نقل از انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: موشک‌ها و پهپادهای ایران دست‌کم ۱۳۵ بار زیرساخت‌های خلیج فارس را هدف قرار داده‌اند و موجب اختلالات زنجیره‌ای شده‌اند؛ اختلالاتی که کشورهای منطقه اغلب آن‌ها را پنهان کرده‌اند. با وجود اظهارات مکرر مقام‌های رسمی مبنی بر اینکه خسارت‌ها ناشی از سقوط بقایای مهمات رهگیری‌شده بوده است، رویترز دریافت که تجهیزات هدف‌گرفته‌شده، بارها و بارها، دقیقاً همان بخش‌هایی بوده‌اند که بیشترین اهمیت را داشته‌اند.
ایران و نیروهای نیابتی آن از آغاز جنگ تاکنون ده‌ها حمله دقیق علیه زیرساخت‌های خلیج فارس انجام داده‌اند. این حملات به‌صورت نظام‌مند تجهیزات حیاتی را از کار انداخته و با ایجاد اختلالات زنجیره‌ای، خسارت‌های اقتصادی گسترده‌ای در سراسر منطقه به بار آورده‌اند. این کارزار حساب‌شده به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چرا جمهوری اسلامی توانسته است در برابر ارتش قدرتمندتر آمریکا مقاومت کند.
ایران و متحدانش، سامانه‌های حیاتی انتقال نفت در فجیره امارات متحده عربی را هدف قرار دادند؛ بندری که مهم‌ترین بندر خارج از تنگه هرمز به شمار می‌رود. این حملات عملیات بندر را برای هفته‌ها مختل کرد.
آن‌ها همچنین تأسیسات گاز طبیعی مایع‌شده رأس لفان قطر را هدف قرار دادند و به دو واحد از مجموعه تجهیزات موسوم به «جعبه‌های سرد» (Cold Boxes) اصابت کردند؛ تجهیزاتی که سامانه‌های خنک‌کننده موردنیاز برای تبدیل گاز به مایع را در خود جای می‌دهند.
فرودگاه‌هایی در دست‌کم چهار کشور هدف قرار گرفتند و در همین ماه، یکی از فرودگاه‌های عربستان سعودی طی یک هفته در چهار روز هدف حمله قرار گرفت.
همچنین یک ایستگاه پمپاژ در امتداد خط لوله مهم نفتی عربستان به آتش کشیده شد و دو ایستگاه دیگر آسیب دیدند؛ اقدامی که یکی دیگر از مسیرهای اصلی جایگزین برای انتقال نفت و دور زدن محاصره تنگه هرمز را از کار انداخت.
بررسی رویترز نشان می‌دهد که ایران دست‌کم ۱۳۵ حمله علیه زیرساخت‌های غیرنظامی انجام داده و در بسیاری از موارد، تجهیزات حیاتی را هدف گرفته است. برخی از اهداف تنها چند متر عرض داشتند یا درون ساختمان‌ها قرار گرفته بودند و از دید ماهواره‌ها پنهان بودند. کارکرد بسیاری از این تجهیزات نیز برای افرادی که در حوزه‌هایی مانند پالایش نفت، فناوری هسته‌ای یا ذوب فلزات تخصص ندارند، به‌سادگی قابل تشخیص نبود.
حملات به زیرساخت‌های خلیج فارس در طول جنگ، از سوی دولت‌های منطقه و دیگر بازیگران اعلام شده‌اند، اما معمولاً جزئیات چندانی درباره آن‌ها ارائه نشده است. با این حال، تحقیقات رویترز نشان می‌دهد این حملات تا چه اندازه دقیق بوده‌اند، چگونه به از کار افتادن تجهیزات حیاتی در تأسیسات مهم انجامیده‌اند و خسارت‌های فیزیکی و اقتصادی ناشی از آن‌ها چه ابعادی داشته است.
ایران زیرساخت‌هایی را در سراسر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس هدف قرار داده است؛ از جمله در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق، قطر، کویت، عمان و بحرین.
رویترز دریافته است که جمهوری اسلامی از زمان آغاز کارزار بمباران ایران توسط آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، دست‌کم ۱۳۵ حمله پهپادی و موشکی به دست‌کم ۸۴ مرکز زیرساختی در منطقه خلیج فارس انجام داده است.
این حملات در سراسر خلیج فارس هراس ایجاد کرده، قیمت نفت را به‌شدت افزایش داده و به ایران کمک کرده‌اند فشار نظامی چندماهه آمریکا را خنثی کند. توانایی ایران در اجرای حملات دقیق، در کنار محاصره تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، تهدیدی پایدار برای همسایگان عرب این کشور ایجاد کرده و به تهران نفوذ قابل‌توجهی بر اقتصاد جهانی و اهرم فشاری در مذاکرات صلح با آمریکا داده است.
برخی اهداف زیر سقف‌ها و سایه‌بان‌ها پنهان شده‌اند و از فضا قابل مشاهده نیستند. برخی دیگر تنها چند متر وسعت دارند. کارکرد بسیاری از آن‌ها نیز بدون تخصص در حوزه‌هایی مانند پالایش نفت، فناوری هسته‌ای یا ذوب فلزات به‌راحتی قابل تشخیص نیست
رویترز بدون بازدید میدانی از این مراکز، همیشه نمی‌توانست مشخص کند سامانه‌های پدافند هوایی کشورهای خلیج فارس تا چه اندازه موفق عمل کرده‌اند یا ابعاد کامل خسارت‌ها چقدر بوده است. با این حال، بررسی‌ها بارها نشان داد که حملات ایران دقیق بوده و تجهیزات هدف‌گرفته‌شده، اهمیت حیاتی داشته‌اند.
رایان استیونز، افسر سابق تفنگداران دریایی آمریکا که در هماهنگی حملات هوایی نیروهای ویژه تخصص داشت و یافته‌های رویترز را بررسی کرد، گفت حملات ایران نشان‌دهنده «دقت، تخصص در هدف‌گیری و صبر» بوده‌اند.
تصاویر دوربین‌های مداربسته از داخل فرودگاه بین‌المللی ملک خالد هنگام حمله‌ای که در ۱۰ اکتبر دست‌کم ۱۳ کشته بر جای گذاشت. فرودگاه‌ها از اهداف پرتکرار مهمات ایران بوده‌اند. حوثی‌های طرفدار ایران مسئولیت این حمله را بر عهده گرفتند.
آمریکا که محاصره نفت ایران را اعمال کرده است، بارها توانایی ایران برای وارد کردن خسارت را کم‌اهمیت جلوه داده است. کشورهای عربی خلیج فارس نیز اغلب از اذعان به خسارت‌های گسترده خودداری می‌کنند و در موارد متعددی، آسیب واردشده به تأسیساتشان را به سقوط بقایای مهمات ایرانی که رهگیری شده‌اند، نسبت می‌دهند.
تیم هاوکینز، ناخدای نیروی دریایی آمریکا و سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، گفت: «سنتکام در انتقال پیام درباره تهدیدهایی که ایران در سطح منطقه‌ای و جهانی ایجاد می‌کند، کاملاً شفاف بوده است.»
او [ادعا کرد] که آمریکا بارها ایران را به دلیل «هدف قرار دادن بی‌تمایز بیش از دوازده کشور همسایه و صدها کشتی تجاری و همچنین به خطر انداختن جان میلیون‌ها انسان بی‌گناه در هفت ماه گذشته» محکوم کرده است.
نمایندگی ایران در سازمان ملل در ژنو که مسئول پاسخ‌گویی به پرسش‌های رسانه‌های بین‌المللی است، به درخواست مفصل رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد.
موفقیت حملات نظام‌مند ایران به زیرساخت‌ها، نمونه دیگری از توانایی جمهوری اسلامی در مقاومت در برابر سال‌ها تحریم اقتصادی بین‌المللی و اکنون چند ماه جنگ با آمریکا و اسرائیل است.
برخی مناطق تقریباً هر روز هدف بمباران قرار گرفته‌اند و اکنون با میلیاردها دلار هزینه تعمیرات و درآمد ازدست‌رفته روبه‌رو هستند. برخی دیگر، مانند یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های ذوب آلومینیوم جهان در ابوظبی، تنها در یک روز به‌شدت آسیب دیدند.
بعضی از این حملات را حوثی‌های مورد طرفدار ایران در یمن و شبه‌نظامیان شیعه عراقی که از تهران هدایت می‌شوند، انجام داده‌اند.
بندر فجیره از جمله اهدافی بود که بیشترین حملات را متحمل شد. موقعیت این بندر در جنوب تنگه هرمز به امارات اجازه می‌داد محاصره ایران را دور بزند. فجیره با تسهیل شدیدترین اختلال در عرضه نفت طی چند دهه گذشته، به شریان حیاتی تجارت جهانی تبدیل شده بود.
در مجموع، رویترز دریافته است که پهپادها و موشک‌های ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، دست‌کم ۱۹ بار به فجیره اصابت کرده‌اند و بخش‌های حیاتی عملیات این بندر را مختل کرده‌اند.
یک تاجر خارجی که در اواسط ماه مارس از جاده‌ای نزدیک بندر، موجی از حملات را تماشا کرده بود، گفت: «می‌دیدیم که پهپادها از راه می‌رسند و بالگردها آن‌ها را در آسمان منهدم می‌کنند.»
او افزود: «دسته‌های بزرگی از پهپادها را می‌فرستادند و یکی دو فروند از آن‌ها از سد پدافند عبور می‌کردند.»
بررسی رویترز از تصاویر حمله، روایت این شاهد را تأیید کرد.
رویترز با ۳۶ نفر که از حملات به زیرساخت‌ها اطلاع داشتند مصاحبه کرد، تصاویر و ویدئوهای حملات را گردآوری کرد و برای یافتن شواهد مربوط به خسارت‌ها و زمان حملات، بیانیه‌های رسمی و داده‌های راداری، ماهواره‌های نوری و ماهواره‌های هواشناسی را تحلیل کرد.
خبرنگاران پیش از انتشار گزارش، یافته‌های خود را در اختیار اپراتورهای تأسیسات و دولت‌های کشورهایی که هدف حملات قرار گرفته بودند، گذاشتند.
مخازن نفت در بندر صلاله عمان پس از حمله به تأسیسات ذخیره‌سازی نفت در حال سوختن هستند. شرکت امنیت دریایی آمبری اعلام کرد تأسیسات ذخیره‌سازی در ۱۱ مارس، همان روز انتشار این ویدئو، هدف قرار گرفتند. خبرگزاری دولتی عمان اعلام کرد که اختلالی در عرضه نفت ایجاد نشده است.
در دست‌کم ۳۴ بیانیه رسمی پس از حملات، دولت‌ها تأکید کردند که هرگونه خسارت ناشی از سقوط بقایای مهمات رهگیری‌شده بوده است.
سامانه‌های پدافند هوایی کشورهای خلیج فارس در نزدیکی برخی از حساس‌ترین تأسیسات مستقر شده‌اند. از جمله، شرکت اطلاعات دفاعی جینز با بررسی تصاویر ماهواره‌ای تأیید کرده است که سامانه‌های پدافندی پاتریوت ساخت آمریکا در حدود سه کیلومتری شمال فجیره مستقر بوده‌اند.
دولت امارات در پاسخ به پرسش‌های مفصل رویترز درباره یافته‌های این گزارش گفت: «تاریخ نشان داده است که بی‌ثباتی در خاورمیانه اغلب از مرزهای منطقه فراتر می‌رود و پیامدهای گسترده‌ای به دنبال دارد. در این شرایط، تلاش‌های تازه برای کاهش تنش ضروری است تا از احتمال گسترش درگیری به یک جنگ گسترده‌تر جلوگیری شود.»
کشورهای خلیج فارس اطلاعات مربوط به میزان خسارت‌ها را محدود می‌کنند. در امارات متحده عربی، بحرین، قطر، کویت و عربستان سعودی، عکاسی یا انتشار برخی تصاویر و ویدئوهای مربوط به پیامدهای حملات غیرقانونی است.
این کشورها همچنین هنگام محدود کردن پوشش رسانه‌ای حملات، مرتباً به قوانین مربوط به انتشار شایعات و اطلاعات نادرست استناد می‌کنند. رویترز و دیگر رسانه‌های بین‌المللی در طول جنگ، شواهد تصویری تأییدشده‌ای از حملات منتشر کرده‌اند.
متیو رید، رئیس شرکت مشاوره نفتی «فارن ریپورتس»، گفت: «کشورهای خلیج فارس اکنون ارزیابی خسارت‌ها را مانند اسرار دولتی تلقی می‌کنند.»
آمریکا و اسرائیل نیز اطلاعات مربوط به خسارت‌های واردشده به پایگاه‌های آمریکایی و تأسیسات اسرائیلی را پنهان نگه داشته‌اند، اما جزئیات زیادی از طریق گزارش‌های دولت‌ها و رسانه‌ها، از جمله رویترز، منتشر شده است.
دولت بحرین، تنها دولت منطقه که به پرسش‌ها درباره محدودیت‌های رسانه‌ای پاسخ داد، اعلام کرد این محدودیت‌ها برای «حفاظت از امنیت عمومی، حفظ سلامت روند تحقیقات و جلوگیری از استفاده از این مطالب برای ارزیابی یا برنامه‌ریزی حملات بیشتر» اعمال شده‌اند.
حملات ایران به زیرساخت‌های اقتصادی خلیج فارس هم‌زمان با حملات به دارایی‌های نظامی آمریکا در منطقه انجام شده‌اند. بازرس کل وزارت دفاع آمریکا به کنگره اعلام کرده است که ایران صدها سازه در پایگاه‌های آمریکا را هدف قرار داده و علاوه بر آن، به ده‌ها فروند هواپیما آسیب رسانده است.
سلطان الجابر، مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک)، در مصاحبه‌ای در ماه مه با شورای آتلانتیک گفت: «اهداف فرودگاه‌ها، پایانه‌ها، پالایشگاه‌ها، کارخانه‌های فرآوری گاز، مناطق مسکونی، مراکز خرید و اخیراً نیروگاه هسته‌ای براکه.»
برای ارزیابی میزان خسارت‌های زیرساختی و شناسایی دقیق اهداف، رویترز یافته‌ها و تصاویر خود را با ۱۱ فرد مطلع از صنایع مربوط به تأسیسات هدف‌گرفته‌شده، رایان استیونز، یک نظامی سابق دیگر آمریکا که اکنون در حوزه امنیت منطقه فعالیت می‌کند و یک مقام سابق امنیتی آمریکا با تخصص در مبارزه با تروریسم و تحلیل تصاویر ماهواره‌ای، در میان گذاشت.
هر ۱۴ نفر گفتند بسیار بعید است که خسارت واردشده به تجهیزات حیاتی در ده‌ها مرکز بزرگ زیرساختی، عمدتاً بر اثر سقوط اتفاقی بقایای مهمات از آسمان ایجاد شده باشد.
بسیاری از آن‌ها به شواهد تصویری انفجار مواد منفجره اشاره کردند، نه صرفاً برخورد قطعات فلزی، و بر اهمیت عملیاتی اهدافی که مورد اصابت قرار گرفته بودند، تأکید داشتند.
مقام‌های کشورهای خلیج فارس علناً خواستار توافق صلحی شده‌اند که برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران را نیز در بر بگیرد؛ زیرا نگران‌اند این برنامه‌ها برای سال‌های آینده منطقه را تهدید کنند.
رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که ولیعهد عربستان سعودی پس از مجموعه‌ای از حملات حوثی‌های یمن در اوایل سپتامبر، مستقیماً از دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درخواست کمک نظامی کرد، اما با پاسخ منفی روبه‌رو شد.
حمله ۱۰ سپتامبر به خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی ــ یکی دیگر از مسیرهای اصلی جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز ــ جریان نفت خام را متوقف کرد و عرضه‌ای معادل حداکثر ۴ درصد از نفت جهان را در معرض تهدید قرار داد.
عربستان اعلام کرد این حمله از سوی شبه‌نظامیان مستقر در عراق انجام شده است.
اما حملات ایران به تأسیسات گاز طبیعی مایع‌شده رأس لفان قطر پیامدهای شدیدتری داشت؛ حملاتی که نزدیک به ۲۰ درصد از جریان جهانی گاز طبیعی مایع‌شده را تهدید کرد.
ساختمانی حاوی تجهیزات برقی در نیروگاه هسته‌ای براکه امارات هدف قرار گرفت و در پی آن، یکی از چهار رآکتور این نیروگاه ناچار شد از ژنراتورهای دیزلی اضطراری استفاده کند.
در اول مارس، حمله‌ای از سوی ایران به یک مانیفولد در بندر جبل‌علی امارات اصابت کرد و عملیات بندر را متوقف ساخت. این حمله بخشی از موج تعطیلی‌های احتیاطی در چندین بندر خلیج فارس بود.
این مخازن در تأسیسات فرآوری نفت بقیق شرکت آرامکوی سعودی در ۲۷ ژوئیه آسیب دیدند. بقیق در سال ۲۰۱۹ نیز هدف حمله قرار گرفته بود.
حملات به کارخانه الطویله شرکت امارات گلوبال آلومینیوم، یک خط تولید سلول‌های ذوب و نیروگاه آن را هدف قرار داد. شرکت اعلام کرده است که بازگشت تولید به ظرفیت کامل ماه‌ها زمان خواهد برد.
سعد الکعبی، مدیرعامل شرکت قطرانرژی، در مصاحبه‌ای با رویترز در ماه مارس برآورد کرده بود که تعمیر کامل جعبه‌های سرد حیاتیِ گاز طبیعی مایع‌شده که در دو حمله ایران منهدم شدند، سه تا پنج سال طول خواهد کشید.
تأسیسات گاز طبیعی مایع‌شده رأس لفان یکی از دست‌کم چهار مرکز زیرساختی در منطقه خلیج فارس بود که بازسازی کامل آن حدود یک سال یا بیشتر زمان خواهد برد.
پالایشگاه تبدیل گاز به مایعات «پرل» قطر، مجتمع گازی حبشان در امارات و کارخانه ذوب آلومینیوم الطویله شرکت امارات گلوبال آلومینیوم نیز در همین گروه قرار دارند. این ارزیابی بر اساس بیانیه‌های شرکت‌ها و بررسی شرکت اطلاعات و تحلیل انرژی «آی‌آی‌آر انرژی» انجام شده است.
سلطان الجابر، مدیرعامل ادنوک که وزیر صنعت و فناوری پیشرفته امارات نیز هست، در مصاحبه ماه مه با شورای آتلانتیک گفت «آن‌ها زیرساخت‌های ما را هدف قرار می‌دهند، اما چیزی که در واقع هدف گرفته‌اند، شیوه زندگی ماست.»
دولت‌های قطر، عربستان سعودی، کویت و عراق به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ ندادند. ادنوک نیز پاسخی ارائه نکرد.
«اهدافی که به‌خوبی انتخاب شده بودند»
بندر فجیره که در ابتدا به‌عنوان پروژه‌ای برای توسعه اقتصادی طراحی شده بود، در سال ۱۹۸۳ فعالیت کامل خود را آغاز کرد.
در همان سال، یک ارزیابی محرمانه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) ادعا کرد که ایران احتمالاً در واکنش به تهدیدهایی که متوجه خود می‌بیند، زیرساخت‌های انرژی در کویت، بحرین، عربستان سعودی، قطر و امارات را هدف قرار خواهد داد.
این ارزیابی که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، نشان می‌داد: «حتی چند حمله به اهدافی که به‌خوبی انتخاب شده‌اند، می‌تواند خسارت قابل‌توجهی به تأسیسات نفتی خلیج فارس وارد کند.»
بررسی رویترز نشان می‌دهد که ایران در دو ماه نخست جنگ، امارات را بیش از هر یک از دیگر همسایگان خلیج فارسی خود هدف قرار داد و فجیره نیز در امارات بیشترین حملات را متحمل شد.
در سه ماه نخست جنگ، بندر فجیره یا هدف حمله قرار داشت یا مشغول تعمیر خسارت‌ها بود.
این مخازن از نخستین تجهیزاتی بودند که در فجیره هدف قرار گرفتند؛ حمله‌ای که در ۳ مارس اعلام شد. آتش‌سوزی‌ها سه روز ادامه داشت. تصویر ماهواره‌ای: پلئیدس نئو، ۲۰۲۶.
نخستین حمله به فجیره در ۳ مارس اعلام شد. دو روز بعد، مخازن شعله‌ور همچنان از فضا قابل مشاهده بودند. دو شرکت ذخیره‌سازی نفت نیز فعالیت خود را متوقف کردند.
حمله بعدی که در ۹ مارس اعلام شد، فقط به تخریب سوخت محدود نماند. تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند که این حمله نخستین مانیفولد شبکه‌ای را از بین برده است؛ سامانه‌ای انتقالی متشکل از ۶۲ خط لوله که نفت خام و فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده را از پایانه‌های نفتی به اسکله‌های بارگیری کشتی‌ها منتقل می‌کند.
مقام‌های اماراتی خسارت‌های ناشی از دو حمله نخست را به سقوط بقایای مهمات نسبت دادند.
رامانان کریشنامورتی، استاد مهندسی نفت در دانشگاه هیوستون که یافته‌های رویترز را بررسی کرد، گفت باور اینکه بقایای مهمات به‌طور تصادفی روی مانیفولد شبکه‌ای سقوط کرده باشند، دشوار است.
او افزود: «این مانند زخمی به مغز و قلب است.»
حملات بیشتری در روزهای ۱۴، ۱۶ و ۱۷ مارس انجام شد؛ حملاتی که چند ساعت پس از حمله آمریکا به اهداف نظامی در پایانه صادرات نفت جزیره خارگ ایران آغاز شدند.
بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای رویترز، بررسی تصاویر از سوی چهار کارشناس و اطلاعات یک فرد آگاه به خسارت‌ها، یکی از این حملات به دومین مانیفولد شبکه‌ای فجیره آسیب رساند.
طبق تحلیل رویترز، بررسی تصاویر از سوی چهار کارشناس و اطلاعات یک فرد آگاه، این حملات به دومین مانیفولد شبکه‌ای فجیره نیز آسیب رساندند؛ موضوعی که پیش‌تر گزارش نشده بود.
در جریان این حملات، سه مخزن نفت خام نیز هدف قرار گرفتند. ظرفیت هر مخزن ۲۵۰ هزار بشکه نفت خام بود؛ یعنی در مجموع، در صورت پر بودن، نفت ذخیره‌شده در این سه مخزن تا ۷۵ میلیون دلار ارزش داشت.
آتش‌سوزی مخازن هشت روز ادامه یافت.
خسارت به دومین مانیفولد توضیح می‌دهد که چرا بارگیری نفت در فجیره در هفته آغازشده از ۱۶ مارس به روزانه ۴۴۰ هزار بشکه کاهش یافت؛ رقمی که کمتر از نصف میانگین روزانه سال ۲۰۲۵ بود. این داده‌ها از شرکت تحلیلی کپلر به دست آمده‌اند.
جنگ باعث شد قیمت قراردادهای آتی نفت برنت در ماه‌های مارس، آوریل و مه به نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه برسد یا از آن فراتر رود؛ در حالی که قیمت آن در فوریه حدود ۷۰ دلار بود. نفت برنت روز گذشته در سطح ۱۰۶ دلار بسته شد.
توماس واریک، معاون پیشین وزیر امنیت داخلی آمریکا در امور سیاست‌گذاری مبارزه با تروریسم، گفت ایران افراد زیادی دارد که «صنعت نفت را می‌شناسند و افرادی را در اختیار دارد که می‌دانند چگونه موشک بسازند و آن را به سمت هدف هدایت کنند».
بر اساس اطلاعات دولت آمریکا، ایران پیش از جنگ بزرگ‌ترین ذخایر موشک‌های بالستیک در خاورمیانه را در اختیار داشت؛ از جمله مهمات خوشه‌ای که رهگیری آن‌ها برای سامانه‌های پدافند هوایی دشوار است.
ایران همچنین صنعت پهپادی گسترده‌ای دارد. این کشور پیش از جنگ قادر بود ماهانه حدود ۱۰ هزار پهپاد تولید کند و پهپادهای انتحاری شاهد، محصول شاخص این صنعت بودند.
در دست‌کم شش بیانیه دولتی از زمان آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه، مقام‌های اماراتی خسارت‌ها را به بقایای پهپادها یا موشک‌های ایرانی رهگیری‌شده نسبت دادند. هیچ‌یک از این بیانیه‌ها به خسارت‌های عمده اشاره نکرد.
هاوکینز، سخنگوی سنتکام، گفت: «نیروهای آمریکایی در گذشته و همچنان در دفاع از شرکای منطقه‌ای در برابر تهدیدهای ایران در کنار آن‌ها ایستاده‌اند و هزاران پهپاد تهاجمی و موشک را با استفاده از یک سپر دفاعی یکپارچه رهگیری کرده‌اند؛ سپری که جان شمار بی‌شماری از انسان‌ها را نجات داده است.»
پس از حملات اواسط مارس، تعمیرات ادامه یافت و تصاویر ماهواره‌ای جرثقیل‌هایی را در محل‌های آسیب‌دیده نشان می‌دادند.
در پایان مارس، صادرات فجیره طبق داده‌های کپلر به رکورد هفتگی ۳.۲ میلیون بشکه در روز رسید. کپلر از سال ۲۰۱۳ داده‌های این بندر را رصد می‌کند.
اما ایران به حملات خود ادامه داد.
در ۶ آوریل، حمله‌ای به ساختمانی که تجهیزات حیاتی انتقال نفت ادنوک را در خود جای داده بود، اصابت کرد. این موضوع بر اساس تحلیل تصاویر ماهواره‌ای رویترز و تأیید واریک و یک فرد آگاه به ساختار بندر فجیره مشخص شد.
سپس در ۴ مه، ایران بار دیگر با یک پهپاد به فجیره حمله کرد و مجموعه‌ای از لوله‌ها را که به نخستین مانیفولد شبکه‌ای آسیب‌دیده در ماه مارس متصل بودند، در هم شکست.
مسیر اصلی جایگزین برای انتقال نفت خام امارات و دور زدن تنگه هرمز بار دیگر در آتش فرو رفت.
اما مهم‌تر از آن، صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده از فجیره عملاً به مدت یک ماه متوقف شد. بر اساس داده‌های کپلر، از روز حمله تا اول ژوئن، تنها یک کشتی از بندر خارج شد.
حملات ایران با فاصله دو ماه، منطقه کوچکی را هدف قرار دادند که برای عملیات فجیره حیاتی بود. این بندر به امارات اجازه می‌دهد محاصره تنگه هرمز را دور بزند. تصویر ماهواره‌ای: پلئیدس نئو، ۲۰۲۶.
صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده تا ماه سپتامبر بهبود نیافت.
امارات حمله پهپادی ایران در ۴ مه را تأیید کرد. ایران همچنین دست‌کم یک هدف دیگر در امارات، یعنی نیروگاه هسته‌ای براکه، را در ۱۷ مه هدف قرار داد.
سپس در ماه ژوئن، امارات با آزادسازی دست‌کم ۱۰ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران در نظام بانکی این کشور موافقت کرد. چهار منبع آگاه از این توافق در آن زمان به رویترز گفتند که ۳ میلیارد دلار آزاد شده است.
به گفته دو نفر از این منابع، ایران در مقابل موافقت کرد حملات به امارات را متوقف کند.
وزارت امور خارجه امارات وجود هرگونه توافقی را رد کرد و در بیانیه‌ای اعلام کرد: «هیچ‌یک از دارایی‌های مسدودشده ایران از طریق امارات آزاد، منتقل یا تسهیل نشده است.»
یک مقام ارشد ایرانی در ماه اوت انتقال این وجوه را تأیید کرد، اما به رویترز گفت این تراکنش ارتباطی با حملات به امارات نداشته است. به گفته او، این اقدام به دلیل «اصلاح رفتار امارات» انجام شده بود.
از ۱۷ مه تاکنون گزارشی از حمله به زیرساخت‌های امارات منتشر نشده است.
در ماه سپتامبر، هم‌زمان با بمباران نفتکش‌های ادنوک در دریا از سوی ایران، مجموع صادرات ماهانه فجیره به رکورد ۲.۶۲ میلیون بشکه در روز رسید. صادرات سوخت پالایش‌شده و نفت خام از این بندر در سطحی بی‌سابقه جریان داشت.
اطلاعات ایران
مقام‌های آمریکایی معتقدند ایران ممکن است اطلاعاتی از روسیه و چین دریافت کرده باشد.
علاوه بر این، به گفته سه مقام آگاه از موضوع ــ یک نفر از ایران و دو نفر از کشورهای خلیج فارس ــ ایران برای دستیابی به عکس‌ها و اطلاعات مکانی، به شبکه‌هایی از خبرچینان متکی است که به مراکز حساس دسترسی دارند.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به پرسشی درباره تبادل اطلاعات گفت پکن «به‌طور مستمر و دقیق به تعهدات بین‌المللی خود پایبند بوده است».
روسیه به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
این سه مقام گفتند ایران اطلاعاتی درباره نقشه داخلی نیروگاه هسته‌ای براکه و محل یک پست برق که در این نیروگاه هدف قرار گرفت، در اختیار داشته است.
امارات اعلام کرد پهپادی که در ۱۷ مه به نیروگاه هسته‌ای اصابت کرد، یکی از سه پهپادی بود که از سوی «گروه‌های مسلح در عراق» ارسال شده بودند.
بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حمله به پست برق باعث شد یکی از چهار رآکتور نیروگاه به ژنراتورهای دیزلی اضطراری متکی شود.
در تصاویری که در ۱۶ ژوئن ثبت شدند ــ قدیمی‌ترین تصاویر واضحی که رویترز توانست به دست آورد ــ دو نقطه آسیب‌دیده روی سقف ساختمانی دیده می‌شد که تجهیزات کنترل خطوط برق نیروگاه را در خود جای داده بود. این ساختمان حدود ۱۳۰ متر با یکی از رآکتورها فاصله داشت.
ایران حتی پس از آنکه برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های تجاری ارائه‌دهنده تصاویر ماهواره‌ای انتشار تصاویر جدید از منطقه را متوقف کردند، تصاویری ماهواره‌ای منتشر و اعلام کرده بود که حملات به زیرساخت‌های خلیج فارس را نشان می‌دهند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، گفت این حمله نشان‌دهنده سطح بالایی از آگاهی درباره ساختار نیروگاه بود.
گروسی در جریان سفر دوم ژوئن خود به امارات گفت: «این یعنی هر کسی که پشت این حمله بوده یا اکنون پشت آن قرار دارد، دقیقاً می‌دانسته چه کاری انجام می‌دهد.»
شرکت انرژی هسته‌ای امارات که اداره این نیروگاه را بر عهده دارد، تحلیل مربوط به خسارت‌ها را رد نکرد.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
شرکت انرژی هسته‌ای امارات در بیانیه‌ای برای رویترز اعلام کرد: «سامانه‌های ایمنی نیروگاه و رویه‌های تعیین‌شده مطابق طراحی عمل کردند؛ ایمنی هسته‌ای حفظ شد، هیچ‌کس آسیب ندید، هیچ ماده رادیواکتیوی آزاد نشد، سطح تشعشعات در محدوده عادی باقی ماند و هیچ خطری متوجه مردم یا محیط زیست نبود.»
کویت؛ حمله به زیرساخت‌های صادرات انرژی
همانند امارات، حضور نظامی آمریکا و در اختیار داشتن تسلیحات پیشرفته آمریکایی نیز برای جلوگیری از حملات به کویت کافی نبود.
ایران تقریباً بلافاصله پس از آغاز جنگ، زیرساخت‌های صادرات انرژی و فرودگاه کویت را به‌طور نظام‌مند هدف قرار داد.
حملات ایران بر منطقه صنعتی گسترده‌ای در استان احمدی، در حدود ۵۰ کیلومتری جنوب شهر کویت، متمرکز بود. این منطقه پالایشگاه‌های میناء الاحمدی و میناء عبدالله، بندر شعیبه و نیروگاه برق و آب‌شیرین‌کن شعیبه را در بر می‌گیرد.
اداره بنادر کویت در نخستین روز جنگ، پس از سقوط بقایای مهمات در نزدیکی بندر شعیبه، فعالیت این بندر را به مدت ۲۴ ساعت متوقف کرد.
ظرف سه هفته، پالایشگاه‌های مجاور میناء الاحمدی و میناء عبدالله نیز هدف حمله قرار گرفتند.
بر اساس داده‌های شرکت رصد نفتکش‌ها «تانکرترکرز»، کویت در ماه آوریل حتی یک بشکه نفت خام هم صادر نکرد؛ اتفاقی که از سال ۱۹۹۱ بی‌سابقه بود.
گروسی در این خصوص گفت: «این یعنی هر کسی که پشت این حمله بوده یا اکنون پشت آن قرار دارد، دقیقاً می‌دانسته چه کاری انجام می‌دهد.»
تا پایان ژوئیه، مهمات ایرانی دست‌کم به ۱۳ سازه در منطقه صنعتی گسترده شعیبه آسیب رسانده بودند؛ موضوعی که تصاویر ماهواره‌ای آن را نشان می‌دهند.
حملات ایران بسیار فراتر از پالایشگاه‌ها، میدان‌های نفتی و دیگر تأسیسات انرژی بود.
مهمات ایران به فرودگاه‌هایی در بحرین، کویت و به‌ویژه امارات و عربستان سعودی اصابت کردند.
مرگبارترین حمله که مسئولیت آن به حوثی‌ها نسبت داده شد، روز شنبه در فرودگاه بین‌المللی ملک خالد عربستان دست‌کم ۱۲ کشته بر جای گذاشت.
فرودگاه کویت هشت بار هدف حمله قرار گرفت. یکی از این حملات تنها دو روز پس از بازگشایی یک پایانه بزرگ فرودگاه انجام شد؛ پایانه‌ای که خسارت‌های ناشی از حمله قبلی به آن تعمیر شده بود.
ایران همچنین زیرساخت‌های دیجیتال پیشرفته، از جمله مراکز داده آمازون در امارات و بحرین را هدف قرار داد. خدمات در مرکز داده بحرین شش ماه بعد نیز قطع بود، زیرا تجهیزات آسیب‌دیده قابل تعمیر نبودند.
آمازون مستقیماً درباره یافته‌های رویترز اظهارنظر نکرد، اما به بیانیه عمومی ۱۵ سپتامبر خود اشاره کرد که در آن گفته بود این شرکت همچنان «برای بازیابی منابع منطقه‌ای تلاش می‌کند».
ایران همچنین فعالیت هر ۱٬۲۶۲ سلول ذوب در کارخانه الطویله شرکت امارات گلوبال آلومینیوم را متوقف کرد.
دو ماه طول کشید تا نخستین سلول دوباره راه‌اندازی شود. شرکت اعلام کرد که تا اواخر اوت تنها یک‌چهارم سلول‌ها به مدار تولید بازگشته بودند. بر اساس اعلام شرکت، انتظار نمی‌رود تولید تا سال ۲۰۲۷ به سطح عادی بازگردد.
فرانک دیویس که ۴۲ سال در صنعت آلومینیوم و در ۹ کارخانه ذوب در سراسر جهان کار کرده و از کارخانه شرکت امارات گلوبال آلومینیوم بازدید کرده است، گفت حمله ایران به این کارخانه، نیروگاه آن و یکی از سه خط تولید سلول‌های ذوب را هدف قرار داد.
سلول‌های ذوب مجموعه‌هایی از صدها دیگ هستند که آلومینیوم مذاب تولید می‌کنند. دیویس تصاویر ماهواره‌ای به‌دست‌آمده از سوی رویترز را بررسی کرده بود.
او توضیح داد که حمله به یکی از خطوط سلول‌های ذوب، به‌تنهایی نباید بر دو خط دیگر تأثیر بگذارد، اما اصابت به نیروگاه برق باعث توقف کامل عملیات شد.
دیویس گفت: «واقعاً حیف است؛ این تأسیسات فوق‌العاده‌ای است.»
شرکت امارات گلوبال آلومینیوم به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد.
پس از حملات به کارخانه امارات و حمله کم‌خسارت‌تر به یک کارخانه ذوب در بحرین در همان آخر هفته، قیمت جهانی آلومینیوم ۵ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسید.
این بیانیه افزود: «ایمنی همه کسانی که در بحرین زندگی می‌کنند یا به این کشور سفر می‌کنند، اولویت ماست. هرگاه حوادثی رخ داده، مقام‌ها به‌سرعت برای حفاظت از جان انسان‌ها و مهار خسارت‌ها اقدام کرده‌اند.»
کویت؛ آب و برق در خط آتش
شاید مهم‌ترین اقدام ایران، حمله به تأمین برق و آب کویت بود.
مایکل کریستوفر لو، مدیر مرکز خاورمیانه در دانشگاه یوتا، گفت نخستین کسی که علناً تأمین آب ایران را تهدید کرد، دونالد ترامپ بود؛ این تهدید در ماه مارس مطرح شد. اما این ایران بود که تهدید مشابه را برای همسایگان خود به واقعیت تبدیل کرد.
این تهدید به‌ویژه برای کویت جدی بود؛ کشوری بیابانی که ۹۰ درصد آب آشامیدنی خود را از تأسیسات آب‌شیرین‌کن تأمین می‌کند.
این تأسیسات اغلب به نیروگاه‌های برق ساحلی متصل هستند، زیرا فرایند تصفیه آب به گرما و برق بسیار زیادی نیاز دارد.
بررسی رویترز نشان می‌دهد ایران از ۲ مارس تا ۲۰ ژوئیه، دست‌کم چهار مورد از هشت نیروگاه ترکیبی برق و آب‌شیرین‌کن کویت را هدف قرار داد. برخی از این تأسیسات چندین بار مورد حمله قرار گرفتند.
در یک بازه چهارروزه در ماه ژوئیه، ایران به آنچه دولت کویت «چندین» تأسیسات آب‌شیرین‌کن توصیف کرد، حمله کرد؛ از جمله به یکی از این تأسیسات که در همان دوره کوتاه دست‌کم دو بار هدف قرار گرفت.
نیروگاه برق و آب‌شیرین‌کن الصبیه کویت حدود ۲۰ درصد از آب آشامیدنی کشور را تولید می‌کند. این نیروگاه در حمله ۱۸ ژوئیه متحمل خسارتی شد که یک متخصص آب‌شیرین‌کن آن را «گسترده» توصیف کرد. منبع تصویر: پلنت لبز.
لو گفت کویت منابع طبیعی آب کافی برای ادامه حیات بدون تأسیسات آب‌شیرین‌کن خود ندارد.
او افزود: «اگر به اندازه کافی از ظرفیت این تأسیسات حمله شود، موضوع به تمام شدن آب در عرض چند روز یا چند هفته می‌رسد.»
دولت کویت کارزاری برای ترغیب شهروندان به صرفه‌جویی در مصرف برق و آب به راه انداخت و از آن‌ها خواست در «روحیه مسئولیت‌پذیری مشترک» به این توصیه عمل کنند.
جبهه دریای سرخ
صادرات نفت و گاز به یک زنجیره به‌هم‌پیوسته وابسته است: از چاه‌هایی که نفت را استخراج می‌کنند، تا خطوط لوله‌ای که آن را صدها کیلومتر انتقال می‌دهند، پالایشگاه‌هایی که نفت را فرآوری می‌کنند و بندرهایی که کشتی‌ها در آن‌ها محموله‌های خود را برای انتقال به بازارهای جهانی بارگیری می‌کنند.
در عربستان سعودی، بزرگ‌ترین قدرت نفتی خلیج فارس، این شبکه تقریباً شمار بی‌پایانی از اهداف بالقوه ایجاد می‌کند؛ ضعفی که طی دهه‌ها بارها مورد توجه قرار گرفته است، از جمله در گزارش سیا در سال ۱۹۸۳.
عربستان حدود ۱۰ درصد نفت خام جهان را تولید می‌کند و همچنین تولیدکننده گاز طبیعی و محصولات پتروشیمی است.
این گزارش سیا در سال ۱۹۸۳ هشدار داده بود که ایران در مواجهه با یک تهدید خارجی احتمالاً چگونه واکنش نشان خواهد داد.
تقریباً تمام صادرات نفت عربستان از طریق دو بندر اصلی انجام می‌شود. بیشترین سهم صادرات معمولاً از بندر رأس تنوره در خلیج فارس صورت می‌گیرد. با این حال، عربستان می‌تواند از بندر صنعتی بزرگ ملک فهد در ینبع، بزرگ‌ترین بندر این کشور در ساحل دریای سرخ، نیز نفت صادر کند.
با آغاز جنگ، بندر ینبع و خط لوله شرق به غرب که به این بندر منتهی می‌شود، به مسیر خروجی حیاتی برای صادرات نفت عربستان و دور زدن تنگه هرمز تبدیل شدند.
با این حال، بیشتر کشتی‌هایی که از بندر دریای سرخ حرکت می‌کنند، باید از کنار مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در یمن عبور کنند و از تنگه باریک باب‌المندب بگذرند.
در ماه‌های مارس و آوریل، پهپادها در فاصله بیش از هزار کیلومتری از مرز ایران، دست‌کم دو بار بندر ینبع را هدف قرار دادند. این موضوع را دو منبع صنعتی آگاه از عملیات تأیید کردند.
هیلاری استیونسون، معاون بخش اطلاعات انرژی شرکت آی‌آی‌آر انرژی، گفت پهپادی که در ۱۹ مارس به پالایشگاه شرکت «آرامکو موبیل» در ینبع حمله کرد، تولید این پالایشگاه را تا ۹ آوریل به حدود ۷۰ درصد ظرفیت محدود کرد.
در تصاویر ماهواره‌ای ینبع مربوط به حوالی همان تاریخ، آثار سوختگی دیده می‌شد، اما رویترز نتوانست مشخص کند که دقیقاً کدام بخش پالایشگاه هدف قرار گرفته بود.
حمله هوایی در ۱۰ سپتامبر این ایستگاه پمپاژ در خط لوله شرق به غرب عربستان را منهدم کرد و جریان نفت در این خط را به مدت ۱۱ روز متوقف ساخت. بخشی از محموله‌های نفتی عربستان دوباره به مسیر تنگه هرمز منتقل شدند؛ مسیری که بسیاری آن را امن‌تر از دریای سرخ می‌دانستند.
پس از برقراری آتش‌بس اولیه میان آمریکا و ایران در اوایل آوریل، حملات به مناطق دریای سرخ برای مدتی متوقف شدند چون
تحلیل تصویری رویترز نشان می‌دهد نیروهای آمریکایی از ۱۶ تا ۱۸ ژوئیه دست‌کم سه پل و یک تونل را در مسیرهای اصلی منتهی به بندر جنوبی بندرعباس هدف قرار دادند؛ شهری که مقر نیروی دریایی ایران در نزدیکی تنگه هرمز است.
حوثی‌ها در واکنش به این حملات به عربستان سعودی حمله کردند.
تأسیسات نفتی عربستان در دریای سرخ به‌شدت هدف قرار گرفتند. ایران اعلام کرده است که مسئول اقدامات حوثی‌ها نیست؛ گروهی که مسئولیت حملات را بر عهده گرفته است.
سخنگوی حوثی‌ها به درخواست برای اظهارنظر درباره این حملات پاسخ نداد.
پالایشگاه جازان، واقع در کمتر از ۱۰۰ کیلومتری مرز یمن، از ۲۵ ژوئیه تا ۷سپتامبر دست‌کم چهار بار هدف حمله قرار گرفت؛ موضوعی که بررسی رویترز نشان می‌دهد.
به گفته استیونسون از شرکت آی‌آی‌آر انرژی، نخستین حمله به مخازن پالایشگاه و مجموعه مجاور آن موسوم به «چرخه ترکیبی گازی‌سازی یکپارچه» آسیب رساند؛ تأسیساتی که نفت را به گازی تبدیل می‌کند که برای تأمین انرژی پالایشگاه استفاده می‌شود.
استیونسون و دو نفر آگاه از عملیات آرامکو گفتند حجم پالایش نفت در جازان پس از این حملات به صفر رسید
شرکت کپلر اعلام کرد از ۲۴ ژوئیه تاکنون تنها یک کشتی در این پالایشگاه بارگیری شده است.
بررسی رویترز نشان می‌دهد از آغاز جنگ، حملات مرتبط با ایران به پنج مورد از ۹ پالایشگاه بزرگ عربستان و سه مرکز عمده فرآوری نفت این کشور آسیب رسانده‌اند؛ از جمله مرکزی که آرامکو آن را بزرگ‌ترین مرکز از این نوع در جهان توصیف می‌کند.
تولید روزانه نفت عربستان در بیشتر شش ماه نخست جنگ به کمتر از ۷ میلیون بشکه کاهش یافت؛ در حالی که پیش از جنگ بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز بود.
این کاهش، با قیمت‌های کنونی، به معنای ازدست‌رفتن بیش از ۵۰ میلیارد دلار درآمد است.
شرکت‌های بزرگ انرژی غربی، از جمله اکسون‌موبیل و شل، در قالب سرمایه‌گذاری‌های مشترک در برخی از این تأسیسات فعالیت می‌کنند. این شرکت‌ها در مجموع ده‌ها میلیون دلار خسارت ناشی از حملات را گزارش کرده‌اند.
آرامکو، اکسون‌موبیل و شل به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ ندادند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، در ۷ سپتامبر هدف این حملات را به‌صراحت بیان کرد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «موضوع ساده است: زنجیره تولید نفت و گاز در این منطقه گسترده، در دسترس و آسیب‌پذیر است. شرکت‌های نفت و گاز آمریکایی در سراسر این آب‌ها و تأسیسات نیز در معرض همین آسیب‌پذیری قرار دارند.»
سه روز بعد، حمله‌ای هوایی سه ایستگاه پمپاژ را در بیابان‌های عربستان هدف قرار داد. یکی از این ایستگاه‌ها به توده‌ای سیاه و سوخته تبدیل شد و جریان نفت خام در خط لوله شرق به غرب به مقصد ینبع متوقف شد.
قیمت نفت بار دیگر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت.
یکی دیگر از مسیرهای جایگزین برای تنگه هرمز نیز از دسترس خارج شد.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
