غربالگری سلامت روان ۱.۷ میلیون ایرانی پس از جنگ

به گزارش هم‌میهن آنلاین، «محمدرضا شالبافان» مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا در تشریح اقدامات حمایتی در حوزه سلامت روان در جنگ اخیر اظهار کرد: از ابتدای بحران جنگی، اقدامات حمایتی مطابق با اسناد بالادستی و در قالب مسئولیت‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در خصوص حمایت‌های روانی-اجتماعی در بحران‌ها و بلایا، توسط دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور آغاز شد. 

وی افزود: در این مدت، در کنار اطلاع‌رسانی عمومی و افزایش آگاهی مردم، آموزش نیروهای تخصصی از جمله روان‌شناسان «مراکز جامع سلامت» و «مراکز سلامت روانی اجتماعی (سراج)» و همچنین اقدامات غربالگری و مداخلات مرتبط در جمعیت عمومی و به‌ویژه در مناطق آسیب‌دیده مورد توجه جدی قرار گرفت. اگرچه با پایان جنگ ۱۲ روزه، این اقدامات در برخی استان‌ها مانند تهران و البرز با قدرت بیشتری شروع شده بود، اما در طول «جنگ رمضان»، مداخلات در سطح کشور گسترش بیشتری یافت. 

شالبافان با ارائه آماری از خدمات انجام شده گفت: طبق آماری که از دانشگاه‌های علوم پزشکی دریافت کردیم، از ابتدای جنگ رمضان تا این لحظه، حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در سطح کشور تحت غربالگری اختلالات مرتبط با سلامت روان و به‌ویژه «اختلال استرس پس از سانحه» (PTSD) قرار گرفته‌اند. 

وی ادامه داد: این جمعیت شامل افراد ساکن در مناطق آسیب‌دیده، خانواده‌های شهدا و آسیب‌دیدگان، افرادی که خود یا اعضای خانواده‌شان به دلیل مجروحیت در طول جنگ در بیمارستان بستری بودند، افرادی که منازلشان آسیب دیده بود و یا کسانی که به دلایل مشکلات مرتبط با استرس و مسائل روان‌شناختی ناشی از سانحه به مراکز جامع سلامت در سراسر کشور مراجعه کردند، می‌شود. متأسفانه حدود ۱۰ درصد از این جمعیت دارای علائم جدی مرتبط با اختلالات استرس پس از سانحه بودند. 

مدیرکل دفتر سلامت روانی وزارت بهداشت با بیان اینکه برنامه‌ریزی اصلی بر ارائه مداخلات طولانی‌مدت (حداقل یک تا دو سال) استوار است، افزود: غربالگری‌ها به سرعت انجام شد و مداخلات مورد نیاز نیز به‌صورت گروهی و انفرادی با کمک سایر نهادها از جمله سازمان بهزیستی، وزارت آموزش و پرورش و با هماهنگی مستمر استانداری‌ها و فرمانداری‌ها با محوریت وزارت بهداشت صورت گرفت. 

شالبافان با اشاره به توسعه زیرساخت‌های ارائه خدمات تصریح کرد: در طول جنگ، ۱۰۴ مرکز سراج فعال بودند که این خدمات مستمر حتی در ایام تعطیل نیز ادامه داشت. با پایان جنگ از انتهای فروردین‌ماه، افتتاح مراکز جدید آغاز شد. شروع این افتتاح‌ها از شهرستان میناب بود و در حال حاضر شاهد افتتاح‌های مکرر به‌صورت هفتگی در سراسر کشور هستیم؛ به‌طوری که در کمتر از سه ماه، ۱۶ مرکز جدید به مراکز قبلی اضافه شده و هم‌اکنون ۱۲۰ مرکز سراج در سراسر کشور در حال ارائه خدمات هستند. 

وی در بخش دیگری از گفت‌وگو به نقش سامانه ۱۹۰ پرداخت و گفت: از میانه جنگ، خط ۹ سامانه ۱۹۰ با عنوان سلامت روان در بحران فعال شد. با توجه به اعتمادی که مردم به وزارت بهداشت دارند، این سامانه به سرعت مورد استقبال قرار گرفت. تاکنون حدود ۷۲ هزار تماس توسط ۷۰۰ روان‌شناس پاسخ داده شده و میزان رضایت مردم بسیار بالا بوده است. 

شالبافان افزود: این خط به‌عنوان مشاوره‌دهنده در شرایط بحران افتتاح شد، اما در ساختار شبکه بهداشت و درمان، این اتفاق مهم افتاد که همکاران ما در صورتی که تماس‌گیرنده نیاز به خدمات تخصصی داشت، او را به نزدیک‌ترین مرکز جامع خدمات سلامت یا مرکز سراج در محل زندگی‌اش ارجاع می‌دادند. تمامی این خدمات، از تماس تلفنی تا ارجاع و دریافت خدمات حضوری، برای مردم رایگان است. 

وی اضافه کرد: این سامانه همچنان از ساعت ۸ صبح تا ۱۲ شب فعال است و دسترسی مردم را به خدمات سلامت روان بسیار ساده‌تر کرده است. یکی از ویژگی‌های بسیار مهم این خدمات آن است که افراد می‌توانند به‌صورت بی‌نام و رایگان با این سامانه تماس بگیرند؛ این موضوع باعث می‌شود کسانی که دشواری‌شان برای مراجعه حضوری زیاد است یا نیاز به مشاوره تخصصی دارند، بدون نگرانی تماس بگیرند. 

مدیرکل دفتر سلامت روانی در خصوص کیفیت ارائه خدمات گفت: روان‌شناسان به‌صورت مستمر توسط اساتید دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور مورد نظارت و آموزش قرار می‌گرفتند. دستورالعمل‌های علمی بسیار ارزشمندی برای نحوه پاسخگویی در شرایط بحران توسط همکاران ما دانشگاه علوم پزشکی ایران تهیه شد و طی یک وبینار ۴ساعته به روانشناسان آموزش داده شد. همچنین تلاش کردیم آموزش‌های عمومی مناسبی آماده کنیم؛ دستورالعمل‌های روزانه برای سلامت روان صادر شد و یک کتابچه آموزشی بسیار ارزشمند نیز در خصوص علائم اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) منتشر و در اختیار مردم قرار گرفت. 

شالبافان با اشاره به خدمات سلامت روان ارائه شده برای گروه‌های حساس (کودکان، نوجوانان، زنان باردار، سالمندان، افراد دارای معلولیت و یا دارای سابقه بیماری‌های روان‌پزشکی) اظهار داشت: این گروه‌ها در برنامه ما جزو گروه‌های هدف اصلی بودند و دستورالعمل‌های مجزایی برای آن‌ها فراهم شد. این اقدامات با همکاری و همراهی انجمن‌های علمی از جمله «انجمن روان‌پزشکان ایران» و «انجمن روان‌شناسی ایران» و در قالب برنامه سراج و نظام ارجاع و برنانه پزشکی خانواده شکل گرفت. 

وی تأکید کرد: در برخی مناطق، توجه ویژه‌تری به موضوع سلامت روان نوجوانان شد؛ برای مثال در استان هرمزگان توجه ویژه‌ای به کودکان و نوجوانان صورت گرفت و در سراسر کشور نیز برای بیماران با سابقه روان‌پزشکی، اقدامات ویژه‌ای انجام شد و پزشکان عمومی نیز برای مداخلات مرتبط آموزش‌های مجدد دیدند. 

شالبافان در پایان با اشاره به مجموعه اتفاقات چهار ماه گذشته، عملکرد وزارت بهداشت را با وجود برخی چالش‌ها و موازی‌کاری‌ها، ارزشمند خواند و تأکید کرد که دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت، با زحمات روان‌شناسان دانشگاه‌های علوم پزشکی در سراسر کشور، در حفظ سلامت روانی و کاهش آسیب‌های اجتماعی مردم نقش موثری ایفا کرده است.

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید