گامی بلند برای مدیریت سرطان دهانه رحم

نخستین راهنمای بالینی تخصصی ایران در زمینه پیشگیری، غربالگری، تشخیص و مدیریت ویروس پاپیلومای انسانی ( اچ.پی.وی) و سرطان دهانه رحم  روز پنجشنبه 2 مهر توسط داروسازی دکتر عبیدی و با همراهی انجمن علمی سرطان زنان ایران در هتل استقلال تهران رونمایی شد. در این رویداد 200 پزشک متخصص از سراسر کشور به شکل حضوری و 400 پزشک به شکل آنلاین حضور داشتند.

عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)یکی از شایع‌ترین عفونتهای مقاربتی است که برخی از سویه‌های آن می‌توانند به سرطان‌هایی مثل سرطان دهانه رحم منجر شوند.

در سال ۲۰۲۲، سرطان دهانه رحم چهارمین سرطان شایع در میان زنان در سطح جهان و چهارمین عامل مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در بین زنان بود که حدود ۶۶۲ هزار مورد جدید و حدود ۳۴۹ هزار مرگ را شامل می‌شد؛ به همین دلیل تقویت نظام‌های سلامت و اجرا و گسترش مداخلات مبنی بر شواهد می‌تواند به کاهش موارد ابتلا به سرطان دهانه رحم کمک کند.

اچ.پی.وی ویروسی است که از طریق تماس پوست با پوست در رابطه جنسی منتقل میشود. این ویروس می‌تواند با ایجاد سرطان بر سلامت افراد مبتلا تاثیر بگذارد. ویروس پاپیلومای انسانی (اچ.پی.وی) امروز یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ویروسی است و به یکی از چالش‌های حوزه سلامت تبدیل شده است؛ چالشی که برای مواجهه موثر با آن علاوه بر دسترسی به راهکارهای مناسب و آگاهی سازی، به مسیری علمی برای پیشگیری و غربالگری بیماران مبتلا به این بیماری نیاز دارد.

مطالعات متعددی نشان می‌دهند زنانی که به‌طور منظم در یک برنامه سازمان‌یافته غربالگری سرطان دهانه رحم شرکت کرده بودند، از نظر آماری به‌طور معناداری کمتر در معرض ابتلا به سرطان دهانه رحم قرار داشتند. این اثر به‌ویژه در زنانی که به‌طور منظم در برنامه غربالگری شرکت می‌کنند، مشهود است.

در مقابل، زنانی که به‌صورت نامنظم در برنامه سازمان‌یافته غربالگری سرطان دهانه رحم شرکت کرده بودند، تقریباً خطر ابتلایی مشابه با زنانی داشتند که اصلاً در چنین برنامه‌ای شرکت نکرده بودند. به بیان دیگر، خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم در زنانی که مشارکت نامنظمی در برنامه‌های سازمان‌یافته غربالگری داشتند، تقریباً با خطر مشاهده‌شده در زنان غیرمشارکت‌کننده قابل مقایسه بود.

تلاش برای استانداردسازی غربالگری

تا امروز آمارها و هشدارهای متعددی درباره شیوع ویروس اچ.پی.وی  و سرطان دهانه رحم در ایران مطرح شده و به همین دلیل تشخیص و غربالگری و درمان آن به  مسیری علمی و استاندارد نیاز دارد. داروسازی دکتر عبیدی در سال 1403 با همراهی متخصصان انجمن آنکولوژی زنان ایران، تدوین این راهنمای بالینی را آغاز کرد تا  به یکسان‌سازی رویکردهای غربالگری، تشخیص و درمان ویروس اچ.پی.وی و سرطان دهانه رحم در کشور کمک کند. داروسازی دکتر عبیدی در کنار این راهنمای بالینی، عرضه مکمل «نوآکسا» را نیز در دستور کار قرار داد؛ این مکمل به و پاکسازی ویروس اچ.پی.وی کمک می‌کند و می‌تواند در بهبود بیماری‌های ویروسی دیگر مثل آنفلوآنزا و حتی کاهش عوارض شیمی درمانی نیز موثر باشد.

دکتر روشنک روشنفکر، مدیر امور پزشکی واحد سلامت خانواده گروه کوبل در مراسم رونمایی از این راهنمای بالینی جزئیاتی از مسیر تولید نوآکسا و تدوین این گایدلاین  توضیح داد:« ویروس اچ.پی.وی درمان ندارد و سیستم ایمنی بدن به مرور زمان آن را از بین می‌برد. ماده (ای.اچ.سی.سی) در کمک به پاکسازی اچ پی وی،بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان و بیماریهای التهابی موثر است و از دو سال پیش با همکاری داروسازی عبیدی وارد ایران می‌شود. این ماده مدتها با قیمتهای بسیار بالا و به صورت قاچاق وارد ایران می شد، اما داروسازی دکتر عبیدی توانست نمایندگی انحصاری این شرکت ژاپنی را دریافت و ماده اولیه آن را وارد کند. در نهایت این ماده در قالب یک مکمل به نام «نوآکسا» توسعه داده شد و در اختیار بیماران قرار گرفت. این مکمل نمی‌تواند جایگزین واکسن اچ.پی.وی باشد، اما به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند.»

روشنفکر در ادامه از مسیر تدوین راهنمای بالینی تخصصی در زمینه پیشگیری، غربالگری، تشخیص و مدیریت اچ.پی.وی و سرطان دهانه رحم گفت؛ راهنمایی که با همراهی متخصصان انجمن آنکولوژی زنان ایران تدوین شده و تاییدیه وزارت بهداشت را دریافت کرده است:« دو سال پیش و همزمان با آغاز تلاش برای تولید محصول نوآکسا، انجمن آنکولوژی زنان اعلام کرد که دستورالعمل کشوری در ایران برای غربالگری، پیشگیری و مدیریت بیماران مبتلا به اچ.پی.وی و ضایعات بدخیم دهانه رحم وجود ندارد. در همین راستا داروسازی دکتر عبیدی به عنوان حامی این راهنما، جلسات متعددی را با متخصصان آنکولوژی زنان برگزار کرد و در نهایت این راهنما تدوین شد. این گایدلاین می‌تواند به استاندارد سازی رویکردهای بالینی اچ.پی. وی و سرطان دهانه رحم  کمک کند. بیماران باید بدانند اگر سبک زندگی خود را بهبود دهند، ورزش و تغذیه درست را آغاز کنند و از یک تعدیل کننده سیستم ایمنی مثل مکمل نوآکسا استفاده کنند ویروس از بدنشان پاک می‌شود و به سمت پایداری و ایجاد سرطان نمی‌رود.»

به گفته او جامعه هدف این راهنما متخصصان زنان، پزشکان فلوشیپ آنکولوژی زنان و بزرگسالان، ماماها و پزشکان عمومی و قرار است به صورت کشوری ابلاغ شود. علاوه بر این متولی آن هم انجمن آنکولوژی زنان خواهد بود.

پیشگیری و غربالگری، گام اول کنترل اچ‌.پی‌.وی (HPV)

ویروس اچ.پی.وی از طریق تماس جنسی منتقل  شده و انتقال آن از طریق استخر و موارد مشابهی که گاهی مطرح می‌شود، بسیار بعید و با احتمالی نزدیک به صفر است. اچ.پی.وی تنها در شرایطی کاملاً استثنایی و نادر ممکن است از روش‌های دیگری انتقال یابد و به همین دلیل یک بیماری مقاربتی محسوب می‌شود. علاوه بر این می‌تواند باعث ایجاد سرطان دهانه رحم، حلق و حنجره و ناحیه مقعد شود، اما سرطان دهانه رحم شایع‌ترین آن‌هاست و در حال حاضر، برای پیشگیری از این بیماری واکسن‌های موثری وجود دارد.

ضایعه‌های ناشی از ویروس اچ.پی.وی ممکن است در بخش‌های مختلف بدن، مثلاً روی دست و پا نیز ایجاد شود که معمولاً خطری ندارند؛ اما زگیل‌های روی بافت‌های مخاطی در نواحی‌ای مانند دهان و ناحیه تناسلی می‌توانند مشکل‌ساز شوند و حتی زمینه‌ساز بروز سرطان‌هایی مانند دهانه رحم، مقعد و مواردی دیگر  شوند؛ بنابراین، اهمیت این موضوع از این جهت است که این نوع زگیل‌ها از طریق ویروس اچ‌پی‌وی و در جریان رابطه جنسی منتقل می‌شوند. در برخی مطالعات اعلام شده است که ابتلا به سرطان دهانه رحم چهارمین علت مرگ‌ومیر زنان در جهان است، با این حال به گفته مدیر امور پزشکی تیم سلامت خانواده گروه کوبل آمارهایی که درباره سن ابتلا به اچ.پی.وی و سرطان دهانه رحم در ایران مطرح می‌شود دقیق نیست و به همین دلیل قرار است یک مطالعه نظام‌مند و مروری درباره این آمارها انجام شود:« مهم‌ترین عامل کنترل اچ.پی.وی سرطان دهانه رحم پیشگیری و واکسیناسیون است. دسترسی به نمونه خارجی این واکسن همیشه با مشکلاتی روبرو است، اما نمونه ایرانی و چهارظرفیتی آن در دسترس است و اگر قبل از 15 سالگی تزریق شود، تاثیر بسیار زیادی دارد.  واکسن‌های چهار ظرفیتی اچ.پی.وی چهارسویه از این ویروس را پوشش می‌دهد: دو سویه کم خطر 6 و 11 که عامل ایجاد زگیل‌های تناسلی و دو سویه 16 و 18 که پرخطر و عامل ابتلا به سرطان‌ها هستند.»

در بخش دیگری از این مراسم، دکتر الهام شیرعلی، فلوشیپ فوق‌ تخصصی آنکولوژی زنان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران از برنامه سازمان جهانی بهداشت برای ریشه‌کنی سرطان دهانه رحم تا سال 2030 گفت؛ برنامه‌ای که طبق آن باید آمار ابتلا به این سرطان به چهار مورد در هر صدهزار نفر برسد و دسترسی به آن تنها از مسیر تدوین یک راهنمای بالینی بومی در همه کشورها می‌گذرد.

به گفته او  ممکن است ویروس اچ.پی.وی درصد بالایی از موارد ابتلا به عفونت‌ها را در بازه سنی 21 تا 25 سالگی به خود اختصاص دهد اما بسیاری از این عفونتها گذرا هستند و به همین دلیل در غربالگری این بازه سنی در نظر گرفته نمی‌شود، اما از سن 25 سالگی به بعد، در کنار پاپ اسمیر، از غربالگری اچ.پی.وی هم استفاده می‌شود.

شیرعلی اضافه کرد که وقتی یک زن کاندید غربالگری سرطان دهانه رحم می‌شود،  وارد مسیر درمان شده و پیگیری‌ها آغاز می‌شود:« در سال 1999 مطالعه بزرگی در آمریکا انجام شد که نتایج آن نشان می‌داد از میان 12 هزار بیمار مبتلا به سرطان دهانه رحم، حدود 50 درصد از این افراد هرگز غربالگری انجام نداده بودند؛ به همین دلیل باید بیماری را در مرحله پیش بدخیم  پیدا کرده و درمان را آغاز کنیم تا فرد به سرطان مبتلا نشود.»  شیرعلی به راهنمای بالینی غربالگری ویروس اچ.پی.وی و سرطان دهانه رحم سازمان جهانی بهداشت اشاره و تاکید کرد که برای رسیدن به این هدف باید سه مسیر در پیش گرفته شود: واکسیناسیون 90 درصد افراد جامعه، غربالگری گسترده و فراهم کردن امکانات درمانی برای افراد مبتلا.

او معتقد بود که ما در ایران نیاز به سطح گسترده‌ای از آگاهی رسانی عمومی داریم تا زنان  انجام غربالگری تشویق شوند و از نشانه‌های ابتلا به بیماری آگاه باشند:« غربالگری پیشگیری ثانویه محسوب می‌شود و در مرحله اول، باید واکسیناسیون آغاز شود. بیشترین مرگ و میر ناشی از سرطان دهانه رحم در مناطق کم‌برخوردار در سطح جهان اتفاق می‌افتد و ریشه‌کن شدن این بیماری تنها به شرطی محقق می‌شود که تمام کشورها برای خود یک راهنمای بالینی بر اساس نیازهای بومی خود تدوین کنند.»

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید