خلاصه نظامی: درگیری دیگر میان آمریکا و ایران چه شکلی خواهد بود؟
گزینه‌های آمریکا و اسرائیل برای تشدید تنش از عملیات دریایی تا تلاش برای تغییر رژیم متغیر است، اما خطر تحریک تلافی‌جویی را در پی دارد.
گزینه‌های آمریکا و اسرائیل برای تشدید تنش از عملیات دریایی تا تلاش برای تغییر رژیم متغیر است، اما خطر تحریک تلافی‌جویی را در پی دارد.
دونالد ترامپ به اهدافی که هنگام آغاز جنگ ایران با بنیامین نتانیاهو هشت ماه پیش تعیین کرده بودند، دست نیافته است. جمهوری اسلامی همچنان کنترل کشور را در دست دارد؛ هیچ تعهدی در مورد برنامه هسته‌ای خود نداده است؛ و موشک‌ها و پهپادهایش هنوز می‌توانند به دارایی‌ها و متحدان آمریکا حمله کنند.
اکنون، در روزهای پایانی کارزار انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا که با نارضایتی رأی‌دهندگان از قیمت‌های بالای انرژی و کالاهای اساسی ناشی از جنگ شکل گرفته است، ترامپ و نخست‌وزیر اسرائیل تهدید می‌کنند که بار دیگر ایران را بمباران خواهند کرد.
رئیس‌جمهور آمریکا این هفته در فاکس نیوز گفت: «باید تصمیمی بگیرم. آیا کار را تمام کنم، که انجامش بسیار آسان خواهد بود، یا توافقی انجام دهم؟»
اما با وجود انتظارات فزاینده از واشینگتن به تهران که ترامپ و نتانیاهو حملات را از سر خواهند گرفت، فرماندهان نظامی پیشین آمریکا و تحلیلگران دفاعی می‌گویند چنین کارزاری هیچ‌وجه «آسان» نخواهد بود. این تهدیدها دیپلماسی منطقه‌ای را دچار آشفتگی کرده است، از ترس اینکه ایران در خلیج فارس و فراتر از آن تلافی کند.
مارک اسپر، وزیر دفاع پیشین ترامپ، به فایننشال تایمز گفت: «تنها خود رئیس‌جمهور می‌داند چه در سر دارد. دولت باید مجموعه‌ای روشن از اهدافی را که می‌خواهد در این مرحله بعدی محقق کند و همچنین راهبردی معتبر برای دستیابی به آنها را بیان کند.»
هرگونه حمله به ایران می‌تواند از نظر مدت، دامنه و بلندپروازی متفاوت باشد. اسرائیل خواستار روزها بمباران سنگین شده است. ترامپ هفته گذشته گفت در حال بررسی «یک خشم حماسی کوچک دیگر» است، با اشاره به تهاجم چند هفته‌ای که جنگ را در فوریه آغاز کرد. اما رئیس‌جمهور تا حدی به دلیل منابع محدود است.
جوزف ووتل، فرمانده پیشین فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که عملیات نظامی واشینگتن در خاورمیانه را نظارت می‌کرد، گفت گزینه محدودتر «حملات دریایی گسترده» خواهد بود.
ووتل گفت: «اینها حملاتی به رادارهای ساحلی، پرتابگرهای موشک ضدکشتی، سایت‌های پهپاد، پایگاه‌های قایق‌های کوچک و مواردی از این قبیل خواهد بود»؛ تمرینی از نوع «چمن‌زنی» برای مقابله با حملات ایران به کشتیرانی تجاری از طریق تنگه هرمز.
او گفت این گزینه «احتمالاً خطر تشدید تنش نسبتاً پایینی دارد، چون ما بسیاری از این کارها را انجام داده‌ایم». اما ایران هم «احتمالاً می‌تواند نسبتاً سریع بازسازی کند».
با این حال، ترامپ و نتانیاهو روشن کرده‌اند که در حال بررسی گزینه‌های بلندپروازانه‌تری هستند. هرچند رئیس‌جمهور پیش‌تر ادعا کرده بود که برنامه هسته‌ای تهران را با حملات به سه سایت اصلی در جنگ ۱۲ روزه علیه ایران در ژوئن ۲۰۲۵ «منهدم» کرده است، آمریکا می‌تواند حملات تازه‌ای به اهداف هسته‌ای انجام دهد.
با این تصور که ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران زیر آوار بمباران قبلی آمریکا مدفون شده است، ترامپ اشاره کرده که محتمل‌ترین هدف، کوه پیکاکس خواهد بود؛ محل تأسیساتی بسیار عمیق که تاکنون مورد حمله قرار نگرفته است.
ترامپ در اکتبر تهدید کرد که قوی‌ترین بمب غیرهسته‌ای زرادخانه آمریکا را که به نام بمب انفجار هوایی عظیم — یا «مادر همه بمب‌ها» — شناخته می‌شود، علیه این تأسیسات زیرزمینی به کار خواهد گرفت.
اما بمب مادر همه بمب‌ها با وزن ۲۱٬۰۰۰ پوند برای بمب‌افکن‌های سنتی بسیار بزرگ است و باید از انبار یک هواپیمای باری کندروی سی-۱۳۰ پرتاب شود که پرواز آن به عمق ایران پرخطر خواهد بود.
به گفته تحلیلگران، آمریکا در حملات قبلی به تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی نطنز و فردو از سلاح دیگری — نفوذگر عظیم مهمات یا مپ — استفاده کرد، زیرا توانایی آن در نفوذ از میان سنگ و پناهگاه‌های بتنی وجود داشت.
دیوید آلبرایت، فیزیکدان و کارشناس سلاح‌های هسته‌ای که ریاست مؤسسه علم و امنیت بین‌المللی مستقر در واشینگتن را بر عهده دارد، گفت آمریکا و اسرائیل احتمالاً بسیار کمتر از سال ۲۰۲۵ درباره وضعیت برنامه هسته‌ای ایران می‌دانند.
با این حال، او گفت احتمالاً «دسته کاملی از تأسیسات و افراد وجود دارند که اسرائیل و آمریکا از آنها اطلاع دارند، اما به‌طور علنی آشکار نشده‌اند». او افزود چند تأسیسات تسلیحاتی تا زمانی که اسرائیل به آنها حمله نکرد، به‌طور علنی شناخته‌شده نبودند. «انتظار چند غافلگیری دیگر را دارم.»
به گفته تحلیلگران دفاعی، گزینه گسترده‌تر شامل کارزاری چندروزه با اهدافی از کوه پیکاکس، ترور فرماندهان سپاه پاسداران و توانایی‌های بازسازی‌شده پهپاد و موشک گرفته تا زیرساخت‌های غیرنظامی مانند کارخانه‌ها، پالایشگاه‌های نفت و نیروگاه‌ها می‌شود.
فایننشال تایمز گزارش داد نتانیاهو ماه گذشته چنین کارزار بمبارانی را آماده کرده بود، اما به دلیل مخالفت ترامپ پیش نرفت. مقامات اسرائیلی اخیراً فهرست به‌روزشده‌ای از اهداف ایرانی را به پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، ارائه کردند و گفتند این فهرست بر پایه اطلاعات جدید است.
ووتل، فرمانده پیشین سنتکام، که این گزینه را محتمل‌ترین می‌داند، گفت هدف هدف‌گیری گسترده‌تر «اعمال فشار بیشتر» بر رژیم برای تن دادن به خواسته‌های ترامپ خواهد بود.
نتانیاهو علناً خواستار تهاجم نظامی مشترکی شده است که به‌قدر کافی ویرانگر باشد تا فروپاشی رژیم ایران را در پی داشته باشد. با این حال، تحلیلگران نظامی تردید دارند که کارزار هوایی دیگری بتواند به این هدف دست یابد.
جاناتان شانزر، کارشناس خاورمیانه در بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، اندیشکده‌ای که موضع تندی نسبت به ایران دارد، گفت: «این رژیم ثابت کرده که تاب‌آور است. ضربات سختی خورده، اما با وجود همه فشارهای اقتصادی و نظامی، هنوز به نوعی سرپا مانده است.» او گفت «روشن نیست» چه نوع راهبردی می‌تواند این وضعیت را تغییر دهد.
سنتکام از اظهارنظر درباره برنامه‌های احتمالی حمله خودداری کرد. کاخ سفید نیز از اظهارنظر درباره گزینه‌های جنگی که فرماندهان عالی‌رتبه نظامی به ترامپ ارائه کرده‌اند خودداری کرد. یک مقام ارشد دولت گفت: «ما درباره برنامه‌های نظامی حساسی که ممکن است وجود داشته باشند یا نداشته باشند اظهارنظر نمی‌کنیم. وظیفه پنتاگون آماده‌سازی گزینه‌ها برای فرمانده کل قوا است که همه گزینه‌ها را روی میز دارد تا تضمین کند ایران هرگز نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد.»
یک کارزار گسترده‌تر خطر بسیار بیشتری برای آمریکا و متحدانش دارد. به گفته تحلیلگران، نیاز به هواپیماهای سرنشین‌دار برای حمله به برخی اهداف، خطرات برای خلبانان آمریکایی را افزایش می‌دهد.
بر اساس گزارش خدمات تحقیقاتی کنگره، ارتش آمریکا از زمان آغاز جنگ ۸۱ فروند هواپیما را از دست داده یا آسیب دیده است، از جمله برخی که پس از قرار گرفتن زیر آتش ایران سقوط کردند. بیست‌و‌یک نظامی آمریکایی در این جنگ کشته شده‌اند.
مقامات ایرانی هشدار داده‌اند که هر کارزار تازه‌ای به واکنشی بی‌سابقه منجر خواهد شد که می‌تواند هدف قرار دادن کابل‌های بستر دریا در تنگه و مراکز داده را در بر گیرد.
این رژیم همچنین نشان داده است که می‌تواند به پایگاه‌های مورد استفاده نیروهای آمریکایی در اروپا، از جمله پایگاهی در بلغارستان، حمله کند؛ امری که چشم‌انداز حمله مستقیم ایران به یک کشور اروپایی را برای نخستین بار مطرح می‌کند.
محسن رضایی، مقام عالی امنیتی ایران، در هفته‌های اخیر تهدید کرده است که «طرح‌های عملیاتی جدید» را به کار خواهد گرفت، «جبهه‌های جدید» باز خواهد کرد و «غافلگیری‌های بزرگ‌تری» ارائه خواهد داد که آمریکا و اسرائیل در این درگیری ندیده‌اند.
ایران در سپتامبر ادعا کرد که این رژیم یک موشک جدید را در دریای عمان آزمایش کرده است. بر اساس اعلام ارتش تهران، این موشک قاسم بصیر بود که در سال ۲۰۲۵ رونمایی شد و برد ۱۲۰۰ کیلومتری و کلاهکی مانورپذیر با جستجوگر الکترواپتیکی دارد. ارتش آمریکا گفت کشتی‌های جنگی‌اش در سپتامبر از چندین حمله موشک بالستیک رژیم گریختند.
دنی سیتریونوویچ، کارشناس ایران در مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل، گفت هدف‌گیری زیرساخت‌های حیاتی جمهوری اسلامی توسط آمریکا و اسرائیل، به‌ویژه، «ماهیت جنگ را بنیادین تغییر می‌دهد، احتمال تلافی ایران علیه زیرساخت‌های مشابه در سراسر خلیج فارس را به‌شدت افزایش می‌دهد و مهار درگیری‌ای را که از قبل خطرناک است بسیار دشوارتر می‌کند».
حملاتی که جمعیت ایران را از خدمات پایه محروم کند، احتمالاً پیامدهای بشردوستانه شدیدی برای مردمی خواهد داشت که پیش‌تر از تحریم‌های بین‌المللی و محاصره دریایی آمریکا به ستوه آمده‌اند.
رابرت هاروارد، نایب‌دریابد بازنشسته نیروی دریایی که معاون فرمانده سنتکام بوده است، گفت: «اگر به پالایشگاه‌ها حمله کنید... دیگر بنزینی ندارند که در خودروها بریزند.» او افزود این کار «واقعاً کشور را بدون نیاز به حمله به اهداف نظامی به زانو درمی‌آورد».
اما کارشناسان می‌گویند این اقدام، هرچند فشار بر رژیم را تشدید می‌کند، احتمال قابل‌توجهی نیز دارد که نتیجه معکوس بدهد.
لینت نوسباخر، مشاور ارشد پیشین امنیتی دولت بریتانیا، گفت تقریباً به‌طور قطع حمله‌ای «متقابل و مشابه» به زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس را برمی‌انگیزد، بحران جهانی انرژی را بدتر می‌کند و قیمت سوخت را بالاتر می‌برد. او افزود آمریکا «هیچ گزینه واقع‌بینانه‌ای ندارد که ایران را از توانایی پرتاب موشک‌های بالستیک و پهپاد محروم کند».
ووتل گفت این اقدام همچنین می‌تواند حملات تازه شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت ایران به اهداف آمریکایی را برانگیزد و حملات شبه‌نظامیان حوثی یمن به عربستان سعودی و کشتیرانی در دریای سرخ را تشدید کند.
مقامات آمریکایی، تحلیلگران و متخصصان صنعت دفاعی می‌افزایند که آمریکا ذخایر برخی مهمات حیاتی — به‌ویژه رهگیرهای مورد استفاده برای دفاع در برابر پهپادها و موشک‌های ورودی ایران — را به‌شدت کاهش داده است و پر کردن دوباره آنها دشوار است.
اسپر، وزیر دفاع پیشین آمریکا، گفت: «اگر کارزار جدیدی آغاز شود، باید انتظار واکنش‌های نامتقارن ایران را داشته باشیم، از جمله حملات پهپادی و موشکی به زیرساخت‌های نظامی و غیرنظامی در منطقه.»
او افزود: «پرسش مهم این است که آیا شرکای ما ذخایر رهگیر لازم برای دفاع در برابر این حملات در دوره‌ای طولانی را دارند.»
گزارشی در ژوئیه از مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی مستقر در واشینگتن برآورد کرد ذخایر رهگیرهای پاتریوت آمریکا از ۲٬۳۳۰ پیش از جنگ به کمتر از ۱٬۰۰۰ رسیده است، در حالی که ذخایر رهگیرهای پیشرفته‌تر تاد از ۴۵۲ پیش از جنگ به کمتر از ۲۸۰ کاهش یافته است.
مارک کانسیان، هم‌نویسنده مطالعه مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، گفت این ارقام از آن زمان تغییر محسوسی نکرده‌اند. او افزود موشک‌های دوربرد حمله به زمین مانند تاماهاوک و موشک جدید حمله دقیق در این درگیری به‌شدت استفاده شده‌اند و پر کردن دوباره آنها یک تا پنج سال طول می‌کشد.
کانسیان گفت پنتاگون به‌ویژه نگران داشتن ذخایر کافی برای هر درگیری بالقوه با چین است. او افزود جایگزینی سلاح‌های دوربرد با موشک‌ها و بمب‌های کوتاه‌برد یا میان‌برد خطر بیشتری به همراه خواهد داشت، زیرا باید به اهداف نزدیک شوند.
جیسون کرو، نماینده دموکرات کنگره و کهنه‌سرباز ارتش که در کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان عضویت دارد، گفت ترامپ گرفتار این ضرب‌المثل قدیمی نظامی شده است که «فقط باید این را با تشدید تنش حل کنیم».
کرو گفت این طرز فکر که «یک پرواز دیگر حمله هوایی و کار را تمام می‌کنیم» به‌شدت معیوب است. «این همان چیزی است که ما را به ۲۵ سال و بیش از ۳ تریلیون دلار در عراق و افغانستان کشاند.»
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
