سفیر پاکستان: متعهد به میانجیگری میان ایران و آمریکا هستیم
سفیر پاکستان در ایران با تأکید بر اینکه جنگ تنها مشکلات جدیدی ایجاد میکند، گفت: اسلامآباد به گفتوگو و دیپلماسی برای حل اختلافات منطقهای باور دارد و آماده است در مسیر برقراری صلح و امنیت دائمی همچنان نقش ایفا کند.
به گزارش هممیهن آنلاین و به نقل از ایسنا، تحولات پرشتاب منطقه و افزایش نگرانیها درباره گسترش دامنه درگیریها، بار دیگر اهمیت مناسبات ایران و پاکستان و نقش دو کشور در تحولات منطقهای را برجسته کرده است. تهران و اسلامآباد در سالهای اخیر تلاش کردهاند روابط خود را در حوزههای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و فرهنگی توسعه دهند؛ روندی که در شرایط کنونی منطقه، ابعاد تازهای پیدا کرده است.
در همین چارچوب، موضوعاتی همچون امنیت مرزهای مشترک، مقابله با تروریسم، توسعه تجارت و ترانزیت، همکاریهای جادهای و ریلی و همچنین تحولات مرتبط با جنگ و تنشهای منطقهای در دستور کار رایزنیهای دو کشور قرار دارد. از سوی دیگر، اختلافات پاکستان و هند و مناقشه کشمیر نیز همچنان یکی از مهمترین مسائل امنیتی جنوب آسیا محسوب میشود.
«عمران احمد صدیقی» سفیر جدید پاکستان در تهران، در گفتوگوی اختصاصی با ایسنا، ضمن تشریح دیدگاه اسلامآباد درباره این مسائل، از تلاش پاکستان برای تقویت روابط با ایران و ایفای نقش در مسیر کاهش تنشهای منطقهای سخن گفت. او همچنین درباره چشمانداز روابط اقتصادی دو کشور، هدف تجارت ۱۰ میلیارد دلاری، امنیت مرزها و موضع پاکستان در قبال اختلافات با هند توضیح داد.
متن گفتوگوی ایسنا با دیپلمات ارشد پاکستان در تهران به شرح زیر است:
ایسنا: با توجه به همراهی و دوستی دیرینه میان دو کشور، روابط دوجانبه در سطوح مختلف را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا در آینده نزدیک شاهد تبادلات جدید سیاسی و دیپلماتیک خواهیم بود؟
سفیر پاکستان: خب در پاسخ به نکته شما باید بگویم که پاکستان و ایران از دیرباز از روابط بسیار نزدیکی برخوردار بودهاند و این موضوع جدیدی نیست. البته تحولات جدیدی در گذشته نزدیک رخ داده که ما را حتی به یکدیگر نزدیکتر کرده است. علاوه بر حوزه سیاسی، شاهد تعاملات بیشتری میان پاکستان و ایران در حوزههای دیگر از جمله تجارت، فرهنگ، ارتباطات مردمی و غیره هستیم. در روزهای اخیر، هیأتهای ایرانی از پاکستان بازدید کردهاند، در طول این سفر همکاری دو کشور در حوزههایی همچون تجارت، فرهنگ و ارتباطات مردمی بررسی شد. در روزهای آتی نیز این ارتباطات شدت خواهد گرفت و تا جایی که اطلاع دارم، طی دو هفته آینده، یک هیأت بلندپایه ایرانی به پاکستان سفر خواهد کرد که نشان دهنده تلاش طرفین برای افزایش همکاریها در حوزههای مختلف است.
ایسنا: سطح روابط و تعاملات ایران و پاکستان را در آینده نزدیک، بهویژه در شرایط نزدیک به جنگ در منطقه و تحرکات هند، چگونه میبینید؟
سفیر پاکستان: بسیار روشن میبینم. هر چالشی یک فرصت همراه خود دارد؛ بنابراین باید به فرصتها نگاه کرد و نه فقط چالشها. چالش وجود دارد، اما باید به صورت مسالمتآمیز حل شود. وجود چالش به این معنا نیست که خشونتطلب شویم یا به یکدیگر حمله کنیم. جنگ خودش مشکلات جدید ایجاد میکند و چیز خوبی نیست. اما این بدان معنا نیست که ما از جنگ میترسیم؛ اگر مجبور شویم از حاکمیت و تمامیت ارضی خود دفاع کنیم، هر آنچه لازم باشد و از دستمان برآید انجام خواهیم داد. دفاع از وطن امری حیاتی است، اما در عین حال، حل مناقشات باید صرفاً از طریق گفتگو و دیپلماسی انجام شود و این باید راهبرد اصلی باشد.
وی ادامه داد: پاکستان در یک موقعیت راهبردی قرار دارد و سه منطقه مهم جهان یعنی جنوب آسیا، خاورمیانه و غرب آسیا و همچنین چین را به هم متصل میکند. بنابراین ما فرصتهای تجاری و ارتباطی فراوانی میان مناطق ایجاد میکنیم. اما تحقق این امر مستلزم صلح پایدار و پیشبینیپذیر در منطقه است؛ صلحی که مردم بدانند سال آینده و سالهای بعد از آن نیز برقرار خواهد بود. ما برای این نوع صلح تلاش میکنیم. همانطور که گفتم، پیشنهاد آزاد ما به هند روی میز است که حاضریم مشکلات دوجانبه را از طریق گفتوگو حل کنیم و آنها نیز باید پاسخ مثبت دهند. در عین حال، ما درگیر هیچ مناقشه بزرگی با کشورهای خاورمیانه یا آسیای مرکزی نیستیم و اگر مناقشهای هم باشد، از حل مسالمتآمیز آن حمایت کردهایم. جنگ زمانی رخ میدهد که دیپلماسی شکست بخورد، در حالی که دیپلماسی هنوز شکست نخورده است. ما مشترکات زیادی داریم و باید بر آنها تکیه کنیم تا اعتماد در منطقه ایجاد شود.
ایسنا: اخیراً اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران از پاکستان بازدید کرد. از نظر شما دستاوردهای این سفر چه بود؟
سفیر پاکستان: دو طرف درباره موضوعات متعددی از جمله مسائل مربوط به امنیت مرزی گفتوگو کردند. هر دو طرف توافق کردند که برای رسیدگی به مسائل مربوط به امنیت مرزی، باید اعتماد متقابل خود را بیش از پیش تعمیق ببخشند. حوزههای دیگری نیز مربوط به تحولات جاری در منطقه بود که در اسلامآباد مورد بحث قرار گرفت و درک متقابل برای تداوم تماسها و حتی تعمیق درک مشترک درباره مسائلی که برای هر دو کشور مشترک است حاصل شد، تا صلح و امنیت در منطقه تضمین شود.
ایسنا: مقامات عالیرتبه دو کشور اخیراً از پایتختهای یکدیگر بازدید کردند. بخش مهمی از سفر آقای پزشکیان، تحت تاثیر مراسم تشییع پیکر رهبر شهید ایران و قدردانی از ملت و دولت پاکستان در حمایت از ایران قرار گرفت. از سوی دیگر شاهد حضور هیأت عالیرتبه پاکستانی در ایران برای شرکت در این مراسم بودیم. این رویکرد و توجه دولت و فرمانده ارتش پاکستان چه پیامی دارد؟
سفیر پاکستان: پیام ما، پیام همدردی با مردم ایران و خواهران و برادرانمان در ایران بود. مردم پاکستان نگران امنیت و سلامت برادران و خواهران مان در ایران هستند و این نگرانی با برافروخته شدن جنگ جاری و جنگ قبلی (جنگ 12 روزه) بیشتر شده است. ما برای امنیت و سلامتی شما همواره دعا کردهایم و علاوهبر آن، اسلامآباد برای بازگشت امنیت و صلح به ایران اقدامات عملی اتخاذ کرده است. پیام ما به ایران، پیام عشق، همراهی و اتحاد بود.
ایسنا: دیدگاه پاکستان درباره نظم منطقهای در حال حاضر و آینده چیست؟
سفیر پاکستان: ما همیشه برای صلح و امنیت تلاش کردهایم. نه تنها در منطقه خودمان، که جنوب آسیا است، بلکه خواستار حل و فصل مسالمتآمیز همه اختلافات در منطقه بودهایم. ما مناقشه جامو و کشمیر را با هند داریم و همواره خواستار حلوفصل مسالمتآمیز آن بوده و هستیم. به همین ترتیب، ما خواستار گفتوگو بودهایم و از تمامی کشورهای غرب منطقه میخواهیم که حتی اگر اختلافی دارند، گرد هم آیند، پای میز مذاکره بیایند و مناقشات و اختلافات خود را از طریق مذاکره حل کنند تا بتوانیم نظمی صلحآمیز برای کل منطقه ایجاد کنیم که در آن تجارت، همکاریهای فرهنگی رونق یابد و مردم بتوانند به عنوان مثال بدون هیچ مشکلی از استانبول به اسلامآباد و از اسلامآباد به استانبول سفر کنند، همانطور که در گذشته اینگونه بود. به همین ترتیب، محصولات و کالاها میتوانند بدون هیچ مانعی از یک کشور به کشور دیگر منتقل شوند. بنابراین، این چیزی است که صلح برای مردم منطقه به ارمغان خواهد آورد، مردمی که اشتراکات زیادی دارند، اما متاسفانه ما نتوانستهایم به طور کامل از این اشتراکات بین خودمان بهرهمند شویم.
ایسنا: بخشی از افکار عمومی ایران هنوز میپرسند چرا پاکستان میانجی گفتوگوهای ایران و آمریکا شد؟ میتوانید این شرایط را کمی برای ما توضیح دهید؟ نگاه دولت شما به این میانجیگری چیست؟
سفیر پاکستان: من اشاره کردم که از زمان آغاز این جنگ و جنگ سال گذشته، مردم در پاکستان بسیار مضطرب و نگران بودند. دعاهای ویژهای برای ایران و مردم ایران در مساجد وجود داشت. مردم اساساً نگرانی خود را درباره امنیت و رفاه برادران و خواهران ایرانی خود ابراز میکردند و مردم پاکستان از دولت خود میخواستند که وارد عمل شود و به حل مسالمتآمیز مناقشات کمک کند تا بتوانیم از جنگ و ویرانی جلوگیری کنیم. حتی جان باختن یک انسان بیگناه در ایران باعث اندوه فراوان در پاکستان میشود و این همان همبستگی، محبت و پیوندهای برادری است که ما با ایران داریم. بنابراین اساساً این زمینهای بود که دولت پاکستان با استفاده از آن، تصمیم گرفت نقش مهمی در میانجیگری ایفا کند تا صلح و امنیت دائمی در منطقه ایجاد شود.
وی گفت: در منطقه، همگی برادران دینی یکدیگر هستیم و باید گرد هم آییم. از طرفی بر اساس قانون اساسی پاکستان نیز، ما موظف به ترویج روابط خوب با جهان اسلام و در سراسر جهان اسلام هستیم.
ایسنا: آیا میخواهید این کار (میانجیگری) را ادامه دهید؟
سفیر پاکستان: در مسیر رسیدن به صلح و امنیت دائمی چالشهایی وجود خواهد داشت. همه ما باید برای رسیدگی به این چالشها با هم همکاری کنیم. تعهد ما وجود دارد؛ یعنی ما میخواهیم به تمامی تلاشهایی که پشتیبان صلح و امنیت است، متعهد بمانیم. ما کاملاً آمادهایم تا در این تلاشها کمک کنیم، اما نمیتوانم درباره چالشهایی که با آنها مواجه خواهیم شد، اظهارنظر کنم. چالشهای زیادی وجود خواهد داشت. کار آسانی نیست و مسائل بسیار پیچیدهاند. تنها دو طرف درگیر نیستند، بلکه طرفهای متعددی حضور دارند؛ بنابراین ما باید بسیار مراقب و محتاط باشیم به آنچه میگوییم، انجام میدهیم و به آرمان صلح متعهد بمانیم.
ایسنا: یکی از دغدغههای همیشگی ایران مسئله امنیت مرزها است با توجه به اینکه ایران و پاکستان حدود 900 کیلومتر مرز مشترک با یکدیگر دارند که همواره کانون حوادث امنیتی بوده است، راههای تقویت همکاری دو کشور برای کنترل امنیت در مرزها چیست؟
سفیر پاکستان: تروریسم یک چالش مشترک است، بنابراین ما باید اساساً با هم برای مقابله با این چالش همکاری کنیم. علاوه بر این، مهم است که اعتماد متقابل میان پاکستان و ایران را تعمیق ببخشیم. ما دیدگاههای یکدیگر را درباره امنیت، حاکمیت ملی و تمامیت ارضی درک میکنیم و بر اساس این درک با هم همکاری میکنیم. من خرسندم که به شما گزارش دهم، در چند ماه و چند سال گذشته، ما این نوع درک و اعتماد متقابل را ایجاد کردهایم، اما نیاز است که این اعتماد بیشتر تقویت شود. برای این منظور باید تماسها و گفتوگوهای خود را درباره دیدگاههای مختلف فشردهتر کنیم و به همکاریها ادامه دهیم.
صدیقی خاطرنشان کرد: نه پاکستان و نه ایران نمیتوانند به تنهایی با چالشهایی که در رابطه با مرز با آن مواجه هستیم روبرو شوند؛ ما باید گرد هم آییم. مرز بیش از 920 کیلومتری ما سرشار از فرصتها و منافع برای هر دو کشور در حوزه روابط و همکاریهای تجاری است. پس بیایید روی آن تمرکز کنیم. وقتی برای همکاری و تعامل تجاری تلاش میکنیم و منافع ذیربط در اقتصاد یکدیگر ایجاد میکنیم، کسانی که میخواهند این فعالیتها و صلح را تخریب کنند، هرگونه اعتبار یا پایگاهی را در چشم مردم از دست میدهند و وقتی اعتبار خود را از دست بدهند همه چیز را از دست دادهاند. بنابراین ما باید برای رفاه مشترک و همکاری عمیق تجاری به نفع دو ملت و رفع موانع تجارت مرزی تلاش کنیم.
ایسنا: میتوانید درباره گروههای تروریستی در امتداد خطوط مرزی و فعالیتهای خود برای مقابله با آنها بیشتر توضیح دهید؟
سفیر پاکستان: اینها موضوعات حساسی هستند. من درباره نامها و اینکه چه کسی چه کاری انجام میدهد، اظهار نظر نمیکنم؛ چرا که نهادهای امنیتی هر دو طرف هماکنون در حال کار هستند و سازوکاری برای تبادل اطلاعات دارند و همکاری بسیار نزدیکی در طول مرز وجود دارد. بنابراین فکر میکنم الان زمان تمرکز بر این مسئله نیست.
ایسنا: در یک سال گذشته، کشورهای منطقه و جهان نگرانیهای جدی درباره تنش میان پاکستان و هند داشتهاند. آیا این مناقشات میتواند به یک جنگ طولانی و با هزینه مادی و معنوی زیاد تبدیل شود؟
سفیر پاکستان: منطقه ما در میان دو بخش قرار دارد؛ ما به خاورمیانه و غرب آسیا نزدیک هستیم اما در چهارراه منطقه قرار داریم. مسائل متعددی بین پاکستان و هند وجود دارد که مهمترین آنها مسئله جامو و کشمیر است. ما همواره خواستار حلوفصل این مناقشه از طریق مذاکره بودهایم و مخالف جنگ و مناقشه با هند هستیم. اما اگر جنگی بر ما تحمیل شود، کاملاً آماده برخورد با آن هستیم. آنها اکنون میدانند که نمیتوانند ما را دستکم بگیرند یا آنچه را قدرت خود میدانند، تضمینشده فرض کنند.
مردم پاکستان تحت رهبری کشور مصمم به برخورد با هرگونه چالش علیه امنیت و حاکمیت خود هستند. در عین حال، ما تمایل داریم پای میز مذاکره بیاییم و به تمام مسائل و مناقشات با هند رسیدگی کنیم. ما خواستار گفتوگوی جامع با هند بودهایم، اما آنچه هند انجام میدهد بسیار تأسفبار است. آنها در حال ایجاد مسائل جدیدی همچون مسئله تقسیم آب هستند و اعلام کردند که اجرای «پیمان آبهای سند» را معلق کردهاند. این کاملاً برای ما غیرقابل قبول است چون خلاف حقوق بینالملل و خلاف پیمان است. بر اساس پیمان آبهای سند، برای هرگونه تغییر باید پیمان دیگری میان دو کشور وجود داشته باشد. این اقدام کاملاً نقض پیمان و تعهدات قانونی آنهاست.
ما برای جهان و به هند کاملاً روشن کردهایم که اگر هرگونه اقدامی منجر به تلاش برای تغییر مسیر آب یا جلوگیری از ورود آن به پاکستان شود، اقدام لازم را برای حفظ زندگی و معیشت مردم پاکستان که وابسته به آب رود سند است، انجام خواهیم داد. اما حل این مشکلات باید از طریق گفتوگو و دیپلماسی انجام شود، نه از طریق جنگ و مناقشه. یک کشور بزرگتر در منطقه باید با مسئولیتپذیری رفتار کند.
ایسنا: پس میگویید که چنین جنگی ممکن است؟
سفیر پاکستان: ما کاملاً آماده هستیم. ما بارها حتی پس از مناقشه، گفتهایم که به گفتوگو و دیپلماسی باور داریم. مشکل این است که هند با آن موافقت نمیکند و پیشنهاد پاکستان برای گرد هم آمدن و گفتوگو را رد میکند. به نظر من باید گفتوگوی جامع داشته باشیم. موضع دولت پاکستان نیز این است که مسائل متعددی وجود دارد که میتوانیم آنها را در دستهبندیهای مختلف بررسی کنیم. اما هیچ پاسخ مثبتی از طرف مقابل وجود ندارد. جامعه بینالمللی باید رهبری هند را متقاعد کند که به جای جنگ، مسیر صلح را برای حل مسائل در پیش بگیرد.
ایسنا: برای حل این مشکلات، شما چه نوع میانجیگری را میپذیرید؟
سفیر پاکستان: پاکستان خواستار میانجیگری سازمان ملل متحد و هر طرف دیگری بوده است که علاقهمند به صلح است. ما خواستار حلوفصل مناقشه از طریق راههای مسالمتآمیز و هر وسیلهای اعم از مذاکرات دوجانبه و چندجانبه بودهایم. قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل که به مناقشه جامو و کشمیر میپردازد، خواستار برگزاری همهپرسی در این منطقه تحت اشغال با نظارت سازمان ملل است. سازوکارها وجود دارد؛ خود آنها بودند که مناقشه را به شورای امنیت بردند، اما وقتی شورای امنیت برخلاف علاقه و خواسته هند رأی داد، نتیجه را نپذیرفتند. بنابراین ما کاملاً طرفدار صلح و مذاکرات مسالمتآمیز هستیم و به گفتوگو اعتقاد داریم. فکر میکنیم افراد و کشورهای خیرخواه که علاقهمند به صلح در جنوب آسیا و کل آسیا هستند، باید هند را متقاعد کنند که به اقدامات صلحطلبانه ما پاسخ مثبت دهد و برای بررسی و حل مسائل پای میز مذاکره بیاید.
ایسنا: در سالهای اخیر، مقامات ایران و پاکستان توافق کردند که حجم مبادلات را به 10 میلیارد دلار افزایش دهند، اما به نظر میرسد هنوز از این هدف دور هستیم. به نظر شما علت آن چیست؟ در حالی که مقامات ایران همواره علاقه خود برای توسعه روابط تجاری بین تهران و اسلامآباد را ابراز کردهاند؟
سفیر پاکستان: من فکر نمیکنم دستیابی به این هدف دشوار باشد، اما مشکلات و موانعی وجود دارد که باید برطرف شوند. این موانع توسط پاکستان یا ایران ایجاد نشدهاند، اما حوزههایی وجود دارد که میتوانیم در آنها پیشرفت کنیم؛ مانند روشهای پرداخت که بسیار مهم هستند.
در حال حاضر ساختار پرداخت مطمئنی وجود ندارد که بخشی از آن به رژیم تحریمها مربوط میشود و باید حل شود. به همین ترتیب، موانع غیرتعرفهای در بازار ایران وجود دارد که ما در حال همکاری و گفتوگو با طرف ایرانی هستیم تا راههای رفع آنها را بررسی کنیم. همچنین زیرساختهای کم توسعهیافته در امتداد مرز وجود دارد که باید توسعه یابند و اتصالات جدیدی ایجاد شود. این مسائل در حال بحث است. هیأتی اخیرا به پاکستان سفر کرد و در ماه گذشته نیز تماسهای برخطی وجود داشت که در آن این مسائل و راهحلهای آنها بررسی شد. حل همه این مسائل کمی زمان میبرد، اما کار دشواری نیست و اگر بتوانیم به این مسائل رسیدگی کنیم بهراحتی میتوانیم به 10 میلیارد دلار برسیم.
ایسنا: یکی از مسائل مطرح میان دو کشور، حملونقل جادهای و فعالسازی ظرفیت بنادر دو کشور است که تاکنون بهطور مؤثر استفاده نشده است. با توجه به محدودیتها در خلیج فارس ناشی از جنگ، راهبرد و برنامه شما چیست؟
سفیر پاکستان: این مسائل میان دو طرف در حال گفتوگو است، بنابراین من در این مرحله در اینباره اظهارنظر قطعی نمیکنم. اما امکانات خوب و فرصتهای جدیدی در چند ماه اخیر به وجود آمده است. هر دو طرف در تلاشند سازوکاری ایجاد کنند تا از این فرصتها بهطور کامل بهرهمند شوند. برای اجرای هر تصمیمی، راهبرد بسیار خوبی نیاز است. اما تصمیماتی باید گرفته شوند و گفتوگوها ادامه دارد، اما من پیش از اتمام گفتوگوها اظهارنظر نمیکنم.
ایسنا: آیا پاکستان ترانزیت جادهای و ریلی را برای جبران مسیرهای دریایی که تحت محاصره دریایی آمریکا است در نظر خواهد گرفت؟ آیا در چند ماه گذشته گامی در این زمینه برداشته شده است؟
سفیر پاکستان: اینها دو موضوع متفاوت هستند. یکی به سیاست، جنگ و مسائل راهبردی مربوط میشود. اما درباره محاصره، من نمیتوانم اظهارنظر کنم که چه زمانی و چگونه برطرف خواهد شد. مجموعه مجزایی از گفتوگوها برای آن نیاز است که هماکنون میان ایران، سایر طرفهای منطقه و سایر کشورها در جریان است و ما قطعاً اگر نیازی باشد برای تسهیل آن حضور خواهیم داشت.
وی ادامه داد: درباره اتصالات جدید جادهای و ریلی که اشاره کردید بسیار مهم هستند؛ همواره نیاز به زیرساختهای توسعهیافته برای ترویج تجارت مرزی وجود دارد. ما در حال همکاری با ایران هستیم تا زیرساختهای سمت خود را بیشتر تقویت کرده و توسعه دهیم تا رفتوآمد کامیونها از پاکستان به ایران و از ایران به پاکستان آسانتر شود.
صدیقی گفت: یک نمونه اولیه از اتصالات ریلی میان پاکستان، ایران و ترکیه وجود دارد. خطوط ارتباطی خوبی میان کویته و تفتان وجود دارد و باید تلاش شود تا این خطوط بیشتر به داخل ایران گسترش یابد تا حملونقل کالا آسانتر شود. بنابراین برنامههای جدیدی باید ساخته و توسط هر دو طرف اجرا شود که کار روی آنها در جریان است. اینکه بگوییم این اتفاق میافتد یا نمیافتد، در این مرحله نمیتوان آن را ارزیابی کرد.
ایسنا: مقامات دو کشور درباره نقش راهآهن در حال مذاکره هستند. در حال حاضر اتصال ریلی میان ایران و پاکستان وجود دارد اما نیاز به بهبود و تسهیل بیشتر برای اهداف تجاری دارد. در خصوص سوخت و انرژی، اگر شرایط جنگی در خلیج فارس به همین منوال ادامه یابد، آیا پاکستان به سمت گشایش مسیرهای زمینی برای واردات سوخت حرکت خواهد کرد یا مسیرهای تجاری موجود را گسترش خواهد داد؟
سفیر پاکستان: این موضوع بستگی به مذاکرات میان دو کشور دارد و سوال شما کاملاً فرضی است. اینکه چنین اتفاقی بیفتد یا نه، امری فرضی است. ما اینجا هستیم تا به مردم ایران کمک کنیم و در حل مشکلات و سختیهایشان همراهشان باشیم. من نمیگویم این اتفاق میافتد یا نمیافتد؛ چرا که کسی از آینده خبر ندارد. همه چیز به مذاکرات و گفتوگوهای دو کشور و وجود نیاز واقعی بستگی دارد. باز هم تأکید میکنم که آیا اصلاً نیازی به این کار خواهد بود یا خیر؟ مسائل زیادی در حوزه فرضیات قرار دارد؛ پس بهتر است از آنها فاصله بگیریم و بر اموری تمرکز کنیم که امکانپذیر هستند و در حال حاضر انجام میشوند.
به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید
