بنبست خطرناک
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا اصرار دارد که برنامه غنیسازی اورانیوم ایران را با خاک یکسان کردهاست، اما مقامهای منطقهای و تحلیلگران از زمان حمله آمریکا تاکنون بیش از پیش نسبت به این موضع تردید پیدا کردهاند و هشدار میدهند که هر لحظه ممکن است آتش جنگ میان ایران و اسرائیل مجدداً شعلهور شود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا اصرار دارد که برنامه غنیسازی اورانیوم ایران را با خاک یکسان کردهاست، اما مقامهای منطقهای و تحلیلگران از زمان حمله آمریکا تاکنون بیش از پیش نسبت به این موضع تردید پیدا کردهاند و هشدار میدهند که هر لحظه ممکن است آتش جنگ میان ایران و اسرائیل مجدداً شعلهور شود. توافق سال ۲۰۱۵ که قرار بود برنامه غنیسازی اورانیوم ایران را محدود کند، ماه گذشته منقضی شد.
تحریمهای سنگین علیه ایران احیا شد. به نظر میرسد که فعلاً مذاکرات در خصوص برنامه هستهای کاملاً متوقف شدهباشد و ذخیره اورانیوم غنیشده سطح بالای ایران که برای ساخت ۱۱ بمب اتمی کافی است، یا آنگونه که مقامهای ایران ادعا میکنند زیر آوار ماندهاند یا آنگونه که مقامهای اسرائیلی میگویند به مکانهای امن منتقل شدهاست.
به نظر میرسد که ایران همچنان روی تاسیسات جدید غنیسازیاش در کوه کلنگ کار میکند. تهران به بازرسان بینالمللی اجازه بازرسی از این تاسیسات و هیچیک از دیگر تاسیسات اعلامشدهاش ندادهاست. نتیجه یک بنبست خطرناک است که ناشی از فقدان مذاکرات، عدم قطعیت در خصوص ذخایر اورانیوم ایران و فقدان نظارت مستقل است.
بسیاری از شخصیتها در کشورهای حاشیه خلیجفارس باور دارند که با توجه به باور همیشگی اسرائیل که برنامه هستهای ایران یک تهدید موجودیتی برای اسرائیل است، حمله مجدد اسرائیل به ایران ناگزیر خواهد بود. علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران میگوید که احتمال دارد واکنش ایران به حمله اسرائیل نسبت به خردادماه کمتر خویشتندارانه باشد.
او میگوید که مقامهای ایرانی به او گفتهاند که کارخانههای موشکی ایران ۲۴ ساعته مشغول کارند و اگر جنگ دیگری در بگیرد «امیدوارند که به صورت یکجا ۲۰۰۰ موشک شلیک کنند تا دفاع هوایی اسرائیل را ناکار کنند و در طول ۱۲ روز بعد روزی ۵۰۰ موشک شلیک کنند.» علی واعظ میگوید: «هیچ شاهدی وجود ندارد که حمله اسرائیل قریبالوقوع باشد اما اسرائیل احساس میکند که کارش ناتمام مانده و هیچ دلیلی نمیبیند که درگیری را از سر نگیرد، در نتیجه ایران تلاشاش را برای واکنش به دور بعدی دوچندان کردهاست.»
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقای اندیشکده چتمهاوس معتقد است که قدرتهای منطقهای تلاش میکنند تا روابطشان را با ایران حفظ کنند. او میگویید: «آنها یک جنگ جدید منطقهای نمیخواهند و آنها از تواناییهای ایران، هر اندازه هم که تضعیف شدهباشد، در ایجاد بیثباتی در پیرامون کشورهایشان چه از طریق نیروهای نظامی خودش و چه از طریق گروههای نیابتیاش در لبنان، عراق، یمن، خلیج فارس و جاهای دیگر باخبر هستند.»
با توجه به بنبست دیپلماتیک، بحث در ایران در خصوص مسیر پیش رو ادامه دارد. علی واعظ معتقد است که گزینهها متعدد نیست. جدل بر سر معامله یا اجتناب از مذاکره با ترامپ در ایران ادامه دارد. واعظ معتقد است که هر دو گروه رویارویی مجدد با اسرائیل را ناگزیر میدانند. او میگوید: «در نتیجه ایران آمادگی دفاعی خود را افزایش میدهد تا یک معادله جدید ایجاد کند و حس ضعف ایران را از بین ببرد.» واعظ میگوید: «در حال حاضر دولتهای عربی منطقه روی غزه متمرکز شدهاند.
هرچند ایران اتمی همچنان یک نگرانی تلقی میشود، سعودیها تلاش میکنند تا با پیمان دفاعی متقابل با پاکستان که در ماه سپتامبر امضا شد و امیدواری به تضمینهای امنیتی آمریکا مانند آنچه به قطر پس از حمله اسرائیل دادهشد، امنیت خود را تقویت کنند.» صنم وکیل معتقد است که ظرافتهایی در مواضع منطقهای وجود دارد.
ادراک ضعف و عقبنشینی ایران به معنای فرصتی تلقی میشود که باعث عقبنشینی رسمیتر ایران در حمایت از گروههای نیابتی شود. به گفته وکیل کشورهای خلیج فارس دیدگاه بلندمدتتری به شرایط دارند. او میگوید: «پنجره فرصتی برای گرفتن امتیازهای بیشتری از ایرانی که ضعیفتر و منزویتر است وجود دارد. اما این نگرانی وجود دارد که یک دور جدید از درگیری میان ایران و اسرائیل، تهران را جریتر کند.»