بهترین سیستم اطفای حریق برای اتاق سرور چیست؟ راهنمای انتخاب و اجرا

خاموش شدن آتش در اتاق سرور پایان حادثه نیست؛ اگر ماده اطفایی یا روش انتخاب‌شده مناسب نباشد، خسارت ناشی از پسماند و خورندگی می‌تواند بسیار بیشتر از خود حریق باشد. در فضاهای حساس IT، چالش اصلی فقط خاموش کردن آتش نیست، بلکه مهار سریع آن با حداقل ریسک آسیب ثانویه به تجهیزات الکترونیکی است.

سیستم اطفای حریق اتاق سرور، مجموعه‌ای هوشمند از تجهیزات کشف و مهار آتش است که بدون استفاده از مواد رسانا و بدون باقی‌گذاشتن پسماند جامد، حریق را در همان ثانیه‌های اول مهار کرده تا خطر تخریب مدارهای الکترونیکی به حداقل برسد.

چرا اطفای حریق اتاق سرور با فضاهای معمولی متفاوت است؟

تجهیزات فعال در اتاق سرور شامل رک‌ها، سرورها، منابع تغذیه بی‌وقفه (UPS) و کابل‌کشی‌های متراکم هستند. این خصوصیات، الزامات متفاوتی را برای اطفای اتاق سرور ایجاد می‌کنند:

• حساسیت بالا به پسماند: پودرهای شیمیایی یا آب مستقیم، اگرچه آتش را مهار می‌کنند، اما مدارهای الکترونیکی حساس را کاملاً تخریب می‌کنند.

• اهمیت تداوم فعالیت: سیستم اطفا باید حریق را بدون ایجاد وقفه در عملکرد سایر بخش‌های شبکه مهار کند.

• وجود خطرات پنهان: جریان هوا در زیر کف کاذب و بالای سقف کاذب، دود را به‌سرعت جابه‌جا کرده و تشخیص را دشوار می‌سازد.

• خاصیت خورندگی دود: دود حاصل از سوزاندن روکش کابل‌ها حاوی گازهای اسیدی است که مدارهای الکترونیکی را تخریب می‌کند؛ بنابراین سرعت مهار حریق اهمیت حیاتی دارد.

بهترین سیستم اطفای حریق برای اتاق سرور چیست؟

هیچ پاسخ واحدی تحت عنوان «بهترین سیستم برای همه شرایط» وجود ندارد. انتخاب نهایی به ابعاد فضا، نرخ تهویه، وجود اپراتور انسانی و حجم سرمایه‌گذاری بستگی دارد. گام نخست در تمام پروژه‌ها، انجام طراحی سیستم اعلام و اطفای حریق بر اساس الزامات فنی زیر است:

• محاسبه حجم قابل حفاظت و غلظت طراحی: تعیین دقیق میزان گاز بر اساس حجم اتاق (شامل زیر کف و بالای سقف کاذب).

• تعیین ظرفیت و تعداد سیلندرها: محاسبه آرایش لوله‌کشی، فشار، جریان و سایزینگ برای تخلیه یکنواخت.

• جانمایی نازل‌ها و زمان تخلیه: اطمینان از توزیع ماده اطفایی در کوتاه‌ترین زمان ممکن.

• آزمون هوابندی: اطمینان از حفظ غلظت استاندارد گاز در محیط.

انتخاب سیستم اطفای حریق اتاق سرور در یک نگاه

• اتاق‌های سرور کوچک و متوسط: استفاده از سیستم‌های گازی پاک مانند FM-200 یا FK-5-1-12 به دلیل حجم کم کپسول‌ها و سرعت بالای اطفا.

• دیتاسنترها و فضاهای بسیار بزرگ: بهره‌گیری از گازهای اینرت یا ترکیب هوشمندانه راهکارهای گازی و آبی.

• فضاهای نیازمند حفاظت مکمل آبی: استفاده از سیستم اسپرینکلر پیش‌عملگر (Pre-Action) جهت جلوگیری از چکه یا نشت تصادفی آب.

• محیط‌های دارای جریان هوای مداوم: به‌کارگیری سیستم‌های کشف زودهنگام (VESDA) همراه با آزمون هوابندی دقیق محیط.

چه روش‌هایی برای اطفای حریق اتاق سرور وجود دارد؟

سیستم‌های استاندارد اطفای حریق در مراکز داده به دو دسته کلی گازی (Clean Agent & Inert) و آبی پیشرفته (Pre-Action) تقسیم می‌شوند.

۱. سیستم‌های اطفای حریق گازی پاک

این سیستم‌ها حریق را بدون آسیب به تجهیزات و بدون باقی‌گذاشتن پسماند خاموش می‌کنند. اما مکانیزم عملکرد گازهای مختلف با یکدیگر متفاوت است:

این سیستم‌ها حریق را بدون آسیب به تجهیزات و بدون باقی‌گذاشتن پسماند خاموش می‌کنند، اما مکانیزم عملکرد هر گاز متفاوت است. برای نمونه، گاز FM-200 (HFC-227ea) عمدتاً از طریق جذب سریع حرارت و اختلال در واکنش شیمیایی آتش عمل می‌کند و وابستگی اصلی آن به کاهش اکسیژن نیست. این گاز حریق را در کمتر از ۱۰ ثانیه مهار کرده و به دلیل نیاز به فضای کم برای ذخیره‌سازی سیلندرها، گزینه‌ای بسیار متداول برای اتاق‌های سرور کوچک و متوسط محسوب می‌شود.

در مقابل، عامل پاک FK-5-1-12 (معروف به Novec 1230) سیالی با پتانسیل گرمایش جهانی بسیار پایین (GWP ≤ 1) است که هنگام تخلیه کاملاً تبخیر می‌شود. این ماده از نظر ایمنی پرسنل و حفظ محیط‌زیست گزینه‌ای شاخص است، اگرچه بررسی وضعیت تأمین و جایگزین‌های معتبر آن در بازار فعلی اهمیت بالایی دارد.

همچنین گازهای اینرت (Inert Gases) شامل ترکیباتی مانند IG-55 (ترکیب ۵۰٪ نیتروژن و ۵۰٪ آرگون) و IG-541 یا Inergen (ترکیب نیتروژن، آرگون و CO₂) هستند. این گازها کاملاً طبیعی بوده و برخلاف Clean Agentها، مکانیزم اصلی آن‌ها کاهش کنترل‌شده غلظت اکسیژن محیط به سطحی است که احتراق متوقف شود اما حیات انسان به خطر نیفتد. این سیستم‌ها به تعداد کپسول‌های بیشتری نیاز دارند و به همین دلیل برای دیتاسنترهای بزرگ و فضاهای گسترده ایده‌آل هستند.

۲. سیستم‌های پیش‌عملگر آبی

در برخی دیتاسنترهای بسیار بزرگ، از سیستم اسپرینکلر پیش‌عملگر به عنوان حفاظت مکمل استفاده می‌شود. در این سیستم، لوله‌ها تا زمان فعال شدن هم‌زمان دتکتورها و باز شدن شیر اصلی، خالی از آب هستند تا خطرات ناشی از چکه یا شکستگی تصادفی لوله به حداقل برسد.

روش‌های نامناسب برای حفاظت مستقیم از تجهیزات IT

• سیستم‌های پودر و گاز: پودر خشک نفوذکننده، فن سرورها را مسدود کرده و باعث خوردگی شدید مدارهای الکترونیکی می‌شود.

• اسپرینکلر تر معمولی: وجود آب مداوم تحت فشار در لوله‌ها داخل اتاق سرور، خطر اتصالی، نشت تصادفی و تخریب مستقیم تجهیزات برق‌دار را به‌شدت افزایش می‌دهد.

مقایسه سیستم‌های اصلی اطفا در یک نگاه

هنگام انتخاب سیستم اطفای حریق اتاق سرور به چه عواملی توجه کنیم؟

برای تعیین مناسب‌ترین روش اطفا، بررسی الزامات زیر در مرحله مهندسی ضروری است:

1. ارزیابی ابعاد و حجم فضا: محاسبه دقیق حجم اتاق، شامل فضای زیر کف کاذب و بالای سقف کاذب.

2. قابلیت هوابندی محیط: سیستم‌های گازی برای حفظ غلظت استاندارد موظف به ماندگاری گاز در محیط هستند.

3. تجهیزات کشف زودهنگام: استفاده از سیستم‌های نمونه‌برداری هوا جهت کشف دود در مرحله پیش‌شعله.

4. کلید قطع برق اضطراری (EPO): فرمان قطع هم‌زمان برق تجهیزات و سیستم تهویه (HVAC) هنگام تخلیه گاز.

5. ارزیابی توسط مجری ذی‌صلاح: مشاوره فنی با مجموعه‌های تخصصی جهت انتخاب تجهیزات منطبق با استانداردها.

چرا طراحی و اجرای سیستم اطفای حریق اتاق سرور نیازمند دانش تخصصی است؟

اجرای این سیستم فراتر از خرید تجهیزات است و به محاسبات دقیق هیدرولیکی، سنجش افت فشار لوله‌ها و هم‌بستگی (Interlock) کامل اعلام و اطفا نیاز دارد. کوچک‌ترین اشتباه در محاسبات حجم گاز یا پاک‌سازی مسیر لوله‌کشی (Flushing) می‌تواند باعث ورود براده به فن سرورها یا نرسیدن گاز به غلظت لازم هنگام حریق شود. به همین دلیل، تمام مراحل مهندسی، نصب و راه‌اندازی باید زیر نظر متخصصین و بر اساس استانداردهای معتبر بین‌المللی مانند NFPA 2001 (اطفای گازی پاک)، NFPA 75 (حفاظت تجهیزات IT) و NFPA 72 (کد اعلام حریق) انجام شود.

انتخاب مجری ذی‌صلاح؛ نقش تجربه در ایمنی دیتاسنتر

با توجه به حساسیت دارایی‌های موجود در دیتاسنترها، ارزیابی سوابق پیمانکار مهم‌ترین گام در تضمین سرمایه‌گذاری سازمان‌ها است.

شرکت آراد ساختمان آبان (آسافایر) از جمله مجموعه‌های تخصصی است که از سال ۱۳۹۲ در زمینه مشاوره، طراحی و اجرای سیستم‌های اعلام و اطفای حریق فعالیت می‌کند. تیم مهندسی آسافایر با تکیه بر تجربه بیش از یک دهه در پروژه‌های مختلف سازمانی، بانک‌ها و مراکز حساس، راهکارهای اجرایی منطبق با ضوابط آتش‌نشانی و استانداردهای بین‌المللی را ارائه می‌دهد.

آدرس ما:

تهران، خیابان هلال احمر، نرسیده به میدان رازی (گمرک)، نبش خاک نگار مقدم، مجتمع نگین رازی، طبقه سوم، واحد 127

تلفن تماس:

021284210

به کانال تلگرام هم میهن بپیوندید
به کانال بله هم میهن بپیوندید
به کانال روبیکا هم میهن بپیوندید